Του Μάνου Ανδρουλακάκη*
Ουκρανία. Τα ετυμολογικά λεξικά ερμηνεύουν το όνομά της ως «γη των συνόρων». Και αυτή είναι και η πιο εύστοχη περιγραφή της ιστορίας της. Ένα σύνορο μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Προσπαθώντας συνεχώς να βρει τον βηματισμό της, ψάχνοντας την ταυτότητά της.
Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο η πλειοψηφία των Ουκρανών πολέμησε στο πλευρό των Ρώσων και της Entente, αλλά μέρος του πληθυσμού συντάχθηκε με τις δυνάμεις της Αυστροουγγαρίας. Έπειτα από έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, το 1918 εγκαθιδρύθηκε η Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Ουκρανίας, η οποία το 1922 αποτέλεσε ιδρυτικό κράτος-μέλος της Ε.Σ.Σ.Δ. Η σοβιετική ηγεσία επέβαλε τον καταναγκαστικό εκβιομηχανισμό της χώρας, ο οποίος, σε συνδυασμό με την λανθασμένη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων, οδήγησαν στον μεγάλο λιμό του 1933, οπότε και λιμοκτόνησαν 10 εκατομμύρια Ουκρανοί. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η πλειοψηφία και πάλι των Ουκρανών πολέμησαν στις τάξεις του Κόκκινου Στρατού, αλλά υπήρξαν και εθνικιστικές ομάδες οι οποίες συντάχθηκαν με τους Ναζί. Μεταπολεμικά, η Ουκρανία επούλωσε τα βαρύτατα τραύματά της και αναδείχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες βιομηχανικές δυνάμεις της Ευρώπης και κέντρο παραγωγής προϊόντων υψηλής τεχνολογίας της Ε.Σ.Σ.Δ. Σημαδεύτηκε όμως και από την τραγική καταστροφή του Τσερνόμπιλ το 1986, το σοβαρότερο πυρηνικό ατύχημα στην παγκόσμια ιστορία.
Η χερσόνησος της Κριμαίας αποτέλεσε πεδίο εθνοκαθάρσεων από τον Ιωσήφ Στάλιν, από την δεκαετία του 1930. Η πολιτική εκτοπίσεων του γηγενούς πληθυσμού και εγκατάστασης Ρώσων στην περιοχή, κατέστησε κυρίαρχη την ρωσική εθνική συνείδηση στον κριμαϊκό χώρο. Και παρότι η Κριμαία αποτελούσε μέρος της Ρωσικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας, το 1954 παραχωρήθηκε στην Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Ουκρανίας. Μολονότι η κίνηση αυτή έγινε εντός των πλαισίων της Ε.Σ.Σ.Δ., παραμένει ανεξήγητο για ποιο λόγο παραχωρήθηκε η χερσόνησος της Κριμαίας στην Ουκρανία, πολλώ δε μάλλον εάν αναλογισθούμε ότι εκεί εδρεύει ο Ρωσικός Στόλος της Μαύρης Θάλασσας, ύψιστης στρατηγικής σημασίας για την ρωσική πολεμική μηχανή.
Το 1991 η Ουκρανία ήταν η πρώτη Σοσιαλιστική Δημοκρατία η οποία αποχώρησε από την Ε.Σ.Σ.Δ., προαναγγέλλοντας και το τέλος της. Στα εδάφη της ανεξάρτητης πλέον Ουκρανίας συμπεριελήφθη και η Κριμαία, διατηρώντας έναν βαθμό αυτονομίας. Η Ρωσία αναγνώρισε το νέο καθεστώς με το σύμφωνο φιλίας που συνυπέγραψε το 1997 με την Ουκρανία, με το οποίο συμφωνήθηκε και η διατήρηση του ελέγχου των εγκαταστάσεων του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας στην Σεβαστούπολη για 20 έτη. Ήταν όμως φανερό, ότι η Κριμαία θα αποτελούσε πάντοτε ένα αγκάθι στις σχέσεις των δύο χωρών.
Την τελευταία δεκαετία η Ουκρανία βρίσκεται και πάλι μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Παρότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού επιθυμεί την συμπόρευση της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, εντούτοις υπάρχουν αντίρροπες δυνάμεις, που επιθυμούν στενότερες σχέσεις με την Ρωσία. Ακόμη και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας έχει υποστεί σχίσμα, μεταξύ των πιστών στο Πατριαρχείο Μόσχας και όσων επιθυμούν αυτοκέφαλη Εκκλησία. Οι πρόσφατες ταραχές ξεκίνησαν όταν ο Πρόεδρος Γιανουκόβιτς αρνήθηκε να υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με την Ε.Ε. Η κλιμάκωση της έντασης είχε ως αποτέλεσμα την καθαίρεση του Προέδρου από το Κοινοβούλιο και τον ορισμό προσωρινής κυβέρνησης για την διεξαγωγή εκλογών. Η αντίδραση της Ρωσίας στην αποπομπή του φιλορώσου προέδρου ήταν άμεση: Στρατιωτικές δυνάμεις της κατέλαβαν αεροδρόμια και ύψωσαν την ρωσική σημαία σε κυβερνητικά κτίρια της Κριμαίας, με το πρόσχημα της προστασίας του ρωσικού πληθυσμού της περιοχής. Είναι φανερό ότι η ρωσική πολιτική είναι αποφασισμένη να μην επιτρέψει στην Ουκρανία να προσχωρήσει ως έχει στις αγκάλες της Ευρώπης. Ας ευχηθούμε τα γεγονότα που παρακολουθούμε να μην οδηγήσουν σε έναν πόλεμο στις παρυφές της Ευρώπης, οι καταστροφικές συνέπειες του οποίου δεν μπορούν να προβλεφθούν.
* Ο Μάνος Ανδρουλακάκης είναι δικηγόρος
