Έμφυτη στον άνθρωπο είναι η δύναμη της κοινωνικότητας. Εκφράζεται με την παντοδυναμία της αγάπης. Η κοινωνικότητα θέλει το συνάνθρωπο, εικόνα, προέκταση του εαυτού μας, και παράδεισό μας. Αυτή γεννά τις ανθρώπινες σχέσεις και συμβάλλει στις συνεργασίες, συνομιλίες, συναποφάσεις και συμπορεύσεις. Αυτές οι σχέσεις και ενέργειες είναι οι στόχοι και το αντικείμενό της.
Με την κοινωνικότητα ο άνθρωπος συνεχώς αναζητά συντροφιά, κουβέντα και κοινή ζωή, μακριά από το μαρτύριο της μοναξιάς. Το μυστήριο του γάμου είναι έκφραση της κοινωνικότητας που ενώνει το ΕΓΩ με το ΕΣΥ, και γεννά το πρώτο κύτταρο της κοινωνίας, την οικογένεια. Οι έγκλεστοι στις φυλακές, απομονωμένοι και αποκομμένοι από τον έξω κόσμο και τους άλλους αρρωσταίνουν ψυχικά.
Μελαγχολία, κατάθλιψη, απόγνωση ή και αυτοκοντία είναι τ’ αποτέλεσμα. “Ου καλόν είναι τον ανθρωπον μόνον· ποιήσωμεν αυτώ βοηθόν και αυτόν” (Γένεση 2,18). Σ’ αυτό το αγιογραφικό χωρίο επισημαίνεται ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζει μόνος αλλά είναι προορισμένος να ζει και να κοινωνεί με τους άλλους. Την κοινωνικότητα παρατηρούμε στα μικρά παιδιά. Τρέχουν να βρουν παρέα να παίξουν να φωνάξουν, να χαρούν, να ξεδώσουν και να κοινωνήσουν. Οταν ζούν σε μεγαλουπόλεις, περιορισμένα σε διαμερίσματα με υπερυψωμένα παράθυρα και δεν μπορούν να δουν ούτε τους ανθρώπους στο δρόμο, μεγαλώνουν με πολλά προβλήματα όπως μας λένε οι “ειδικοί”.
Χωρίς ανθρώπινες σχέσεις, το μυστήριο και το θαύμα της ζωής γίνεται μαρτύριο και κόλαση. Μόνο η σχέση και ο διάλογος, με το θεϊκό φως της αγάπης αγκαλιάζει, φωτίζει και μεταμορφώνει τον άνθρωπο.
Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι συνεχής διάλογος μεταξύ προσώπων, προσώπων και φύσης, προσώπων και Θεού που τον συναντούμε στα πρόσωπα των συναθρώπων. Σε οικογένειες, σχολεία και πολιτείες όπου εκλείπει ο διάλογος και η αγαπητική σχέση μεταξύ γονέων και παιδιών δασκάλων και μαθητών, αρχόντων και αρχομένων, τα πάντα καταρρέουν. Απειθαρχία, επιθετικότητα και βία είναι τ’ αποτελέσματα. Χωρίς κανόνες διαπαιδαγώγησης και πειθαρχίας αυτά είναι συνήθη φαινόμενα. Η μάνα των πουλιών δεν αφήνει τα μικρά της να πετάξουν χωρίς να δυναμώσουν τα φτερά τους.
Οι άνθρωποι όταν συνδιαλλέγονται καλλιεργούν καλύτερο κόσμο. Καλύτερη γενιά. Καλύτερο χωριό, πόλη και πατρίδα. Μαζί με τους άλλους καλλιεργούν τις αιώνιες αξίες: Αγάπη, ελευθερία, ανοχή, κατανόηση, συγγνώμη και θυσία που καταξιώνουν το “κατ’ εικόνα” και αποκαλύπτουν το “καθ’ ομοίωση”.
Σ’ αυτή τη διάσταση οι ανθρώπινες σχέσεις εμποδίζουν την επικράτηση οικονομικών, κοινωνικών και ηθικών κρίσεων. Βοηθούν να βλέπομε, να θυμόμαστε και να ζούμε τα πάντα. Να μετριάζομε και διορθώνομε αποτυχίες και απογοητεύσεις. Να κουβεντιάζουμε και να δεχόμαστε σκέψεις και θέσεις των άλλων καλύτερες και σωστότερες από τις δικές μας.
Η μεγάλη κρίση στην πατρίδα μας έχει αναποδογυρίσει τα πάντα. Οι ανθρώπινες σχέσεις, αλλοιωμένες και αλλοτριωμένες. Δεν είμαστε συνάνθρωποι και φίλοι, ούτε κάνομε παρέες και κουβέντες όπως παλιά. Στους δρόμους πάντα βιαστικοί, συνήθως αποφεύγομε τους άλλους. Ξεχάσαμε τις βεγγέρες στις γειτονιές και τις όμορφες παρέες με τα κοινά γεύματα στα πανηγύρια. Οι σχέσεις μας χωρίς συναίσθημα με την ψυχρή λογική να προβάλλει και επιβραβεύει μόνο το ΕΓΩ μας. Η αγάπη που η ζεστασιά και το άγγιγμά της διαπλάθει χαρακτήρες και καταργεί την ερημιά της ψυχής, λιγοστεύει και χάνεται. Στις πολυκατοικίες των μεγαλουπόλεων οι άνθρωποι δεν καλημερίζονται, δεν συνομιλούν ή δεν γνωρίζονται. Στα ερημωμένα χωριά μας, αλληηλοκατηγορούνται και πηγαίνουν στα δικαστήρια για “ψύλλου πήδημα”. Σ’όλη την επικράτειά μας, πυρπολήσεις αυτοκινήτων, κλοπές και ληστείες “μέρα μεσημέρι”. Εγκληματικές οργανώσεις, δολοφονίες και απαγωγές. Διασπάθιση του δημόσιου χρήματος και κτηνώδης αδιαφορία με τον “ωχαδερφισμό”. Στις εκκλήσεις στο δρόμο για βοήθεια αδιαφορούμε ή δυσανασχετούμε.
Καθημερινά συναλλασσόμεθα με τους ανθρώπους των δημοσίων υπηρεσιών και αγορών. Οι αμφιβολίες, οι ταλαιπωρίες “στις ουρές” και η έλλειψη εμπιστοσύνης περιορίζουν τις ομαλές ανθρώπινες σχέσεις. Δεν φταίει όμως το σύνολο ενός κλάδου, όταν ένα μέρος εκτελεί πλημμελώς τα καθήκοντά του και παρανομεί.
Στη μεγάλη κρίση της πατρίδας μας την κύρια ευθύνη έχουν οι πολιτικοί, αλλά και εμείς που τους εκλέγομε. Υπάρχουν όμως πάνω από τους λαούς παντοδύναμα κέντρα αποφάσεων με όργανα τις εμπορικές αλυσίδες και χρηματαγορές. Αυτά ελέγχουν τον πλούτο του κόσμου και επιβάλλουν αυτό που θέλουν στην πολιτική και οικονομική ζωή, προπαντός των αδύνατων και ασυνενόητων λαών. (Εφημ. “Το Βήμα” 20-7-2005).
Ύστερα απ’ όλα αυτά εξηγείται γιατί ο Τρίτος Κόσμος με το πετρέλαιο και το χρυσάφι ζει στη φτώχεια και στην πείνα μ’ ένα δολάριο ημερομίσθιο, όταν το βρει. Εξηγείται, γιατί σε μεγάλες χώρες όπως η Ινδία με ανθηρή οικονομία, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι ξεπερνούν τα όρια της φτώχειας.
Οι άρχοντες της οικουμένης για να ελέγχουν τους λαούς στοχεύουν σ’ ένα πολιτισμό και μια γλώσσα.
Θέλουν να σβήσουν θρησκεία, γλώσσα και ιστορία για να χάσουν οι λαοί την ταυτότητά τους και να μην αντιστέκονται. Στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο της πατρίδας μας, περνούν κατά καιρούς άνθρωποι που κάνουν τα πάντα να βγάλουν τα θρησκευτικά και την ιστορία από τα σχολεία μας.
Σ’ αυτή την περιρρέουσα αμτόσφαιρα και ανασφάλεια, η ψυχρή λογική συνιστά αυτοσυγκράτηση. Μην ασχολείσαι με τον “πλησίον”. Κοίταζε τον εαυτό σου. Με τη λογική βέβαια προστατευόμαστε από προπαγάνδες, παγίδες, κακοτοπιές και οργανώνομε τη ζωή μας. Δεν μπορεί όμως να μας βοηθήσει στα απρόοπτα, αναπάντεχα και μεταφυσικά. Στον πόνο και το θάνατο. Μην τρέχεις σ’ αυτόν που πνίγεται ή καίγεται, γιατί κινδυνεύεις, φωνάζει η λογική. Τρέξε φωνάζει η αγάπη να σώσεις αυτόν που καίγεται ή πνίγεται.
Ο ταπεινός άνθρωπος που διακονεί το Θεό και τους ανθρώπους με σταυρική αγάπη και συμπάσχει και συμπορεύεται μαζί τους είναι ανώτερος από τον αλαζόνα της ψυχρής λογικής, με τα πτυχία και διδακτορικά. Αλήθεια τι κερδίζουν “οι σοφοί’ χωρίς αγάπη, αφού μονο αυτή οπλίζει τους ανθρώπους να μάχονται για τη νίκη. Μόνο αυτή γεννά ανθρώπινες σχέσεις και πολιτισμό.
Η Γαλλίδα ψυχολόγος του πόνου Μαρί ντ Ενεζέλ μας λέγει: “Ο ετοιμοθάνατος μας μαθαίνει τη ζωή. Ο ανίατος ασθενής θέλει το άγγιγμα και τη στενή σχέση. Είναι το βλέμμα του άλλου. Πεθαίνει εν ειρήνη όταν στα βλέμματα των άλλων καθρεφτίζεται η αγάπη γι’ αυτόν. Οταν δεν αντικρίζει θυμό, αποστροφή και αδιαφορία” (εφημ. “Καθημερινή” 2-12-2007).
Μεγάλες έρευνες σ’ όλο τον κόσμο αποδεικνύουν πως οι ανθρώπινες σχέσεις περιορίζουν ενστάσεις και διχόνοιες. Ακυρώνουν φόβους και σβήνουν άγχος και αγωνία. Προστατεύουν την υγεία, ενισχύοντας το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Επιμηκύνουν εντυπωσιακά τους χρόνους της ζωής μας. (εφ. “Καθημερινή” 5-9-2004).
Η έλλειψη σύμπνοιας και κοινωνής συνοχής τραυμάτισε βαριά το σώμα και την ψυχή της πατρίδας και του ένθους μας. Πληρώνομε, σήμερα πολύ ακριβά τα λάθη μιας εποχής που ‘χε το σύνθημα “ο καθένας για τον εαυτό του”. Δύσκολα δίδαμε τη θέση μας στο λεωφορείο, στον ασθενή, το γέροντα ή την εγκυμονούσα. Είχαμε πάψει να βλέπομε τους άλλους κι είχαμε γίνει άγρια θηρία. Κραυγάζαμε για το δίκιο που δεν είχαμε. Κολακεύαμε τους πολιτικούς και τους εκβιάζαμε με την ψήφο μας να ρουσφετολογούν σε βάρος των άξιων. Τη δημιοιυργικότητα των Ελλήνων που γεννά μεγάλους επιστήμονες, πολιτικούς, επιχειρηματίες, εμπόρους, εφοπλιστές, ζωγράφους και ποιητές, τη μετατρέψαμε σε “υπαλληλοποίηση”. Με το ενιαίο μισθολόγιο, ισοπεδώσαμε εξελίξεις και προαγωγές, χωρίς έλεγχο και κρίση. Καταργήσαμε το ελληνορθοδοξο ήθος της ελευθερίας, λεβεντιάς και ανθρωπιάς με την προβληματική μας παιδεία. Το ήθος της ταυτότητας και ιδιαιτερότητάς μας.
Φταίμε όλοι εμείς για την κρίση, γιατί επιτρέψαμε στους πολιτικούς ν’ αφήσουν την πατρίδα χωρίς οράματα κι ελπίδες. Χωρίς τ’ απόρθητα φρούρια των παραδόσεων και της ιστορίας μας.
Ο χειρότερος εχθρός μας δεν είναι απ’ έξω. Είναι απο μέσα. Είναι ο εαυτός μας. Η μετάνοια έδειξε το δρόμο στον άσωτο της παραβολής. Αυτή θα τον δείξει και σε μας. Θα στρατευτούμε και συστρατευτούμε όλοι οι Έλληνες. Θ’ αναστήσομε τις ανθρώπινες σχέσεις με τη φλόγα της αγάπης στην πίστη και πατρίδα και όλα τ’ άλλα είναι εύκολα. Ας ακούσομε και τη φωνή του βυζαντινολόγου φιλέλληνα, Στήβεν Ρανσισμαν που μας προτρέπει να κρατήσομε την ορθόδοξη ταυτότητά μας για να έχομε “μέλλον και πολιτισμική παρουσία στον 21ο αιώνα”.
* Ο Κώστας Χαρ. Νεονάκης είναι επίτιμος σχολικός σύμβουλος, πρώην Πρόεδρος του Παγκρητίου Συνδέσμου Θεολόγων και του Συνδέσμου Εφέδρων Αξιωματικών Ν. Ηρακλείου
