Το σεξ ως καταστροφική δύναμη που σαρώνει τα πάντα.

NYMPHOMANIAC

ΜΕΡΟΣ Β’

NYMPHOMANIAC VOL. II

Σκην.: Λαρς φον Τρίερ

Πρωτ.: Σαρλότ Γκενσμπούργκ, Στέλαν Σκάρσγκορ, Στέισι Μάρτιν, Τζέιμι Μπελ, Μία Γκοθ, Σία Λαμπέφ, Μάικλ Πας, Γουίλεμ Νταφό, Ζαν-Μαρκ Μπαρ

Το σεξουαλικό ταξίδι της Τζο συνεχίζεται, καθώς η σχέση της με τον Τζερόμ της χαρίζει ένα παιδί, ανακαλύπτει τις χαρές του μαζοχισμού στα χέρια του Κ, ενώ όταν φτάνει σε αδιέξοδο, προσπαθεί να θεραπεύσει τον εθισμό της.

Αυτό είναι το δεύτερο δίωρο μέρος της σύντομης, λογοκριμένης 4ωρης εκδοχής της ταινίας, όπου η Τζο ολοκληρώνει την εξιστόρησή της στον Σέλιγκμαν. Ακόμη δεν έχει ανακοινωθεί πότε θα κυκλοφορήσει η εκδοχή των 5 ½ ωρών, αλλά, για όσους αναρωτιούνται, οι σκηνές σεξ σ’ αυτό το δεύτερο μέρος, είναι εξίσου αποκαλυπτικές και αληθοφανείς με εκείνες στο πρώτο, ξανά όμως χωρίς να διαρκούν πολύ και χωρίς να είναι ιδιαιτέρως εξεζητημένες.

Με την πλοκή να έχει διανύσει πια την πλήρη τροχιά της, η ταινία μπορεί να συζητηθεί για όσα έχει να δείξει και να πει. Μια πρώτη διαπίστωση είναι, ότι οι ταινίες του Τρίερ συνθέτουν μια μεταξύ τους συνεπή οπτική στην ανθρώπινη φύση, την οποία ο σκηνοθέτης εξακολουθεί να βλέπει άσχημη, σκοτεινή κι επικίνδυνη. Για μια ακόμη φορά λοιπόν, ο δημιουργός παρουσιάζει την απαισιόδοξη άποψη που διατηρεί για τους ανθρώπους, στους οποίους δε φαίνεται να παρέχει διέξοδο, παρότι καταλαβαίνει ότι δεν είναι αναγκαστικά κακοί από πρόθεση. Αντιθέτως, αυτό που μοιάζει να υπογραμμίζει, είναι ακριβώς η ανημπόρια τους ν’ αντιδράσουν στα ένστικτα του σεξ και του θανάτου που κουβαλούν μέσα τους, τα οποία, κατά τον σκηνοθέτη/σεναριογράφο, είναι ισχυρότερα από την αγάπη, που παραμένει άφαντη σε όλη την ιστορία.

Η αφήγηση της ταινίας (και στα δύο μέρη της) παρακολουθεί μια γυναίκα που διακατέχεται από μια ασυγκράτητη σεξουαλική ορμή, μια κινούμενη άμμο που την καταβυθίζει χωρίς να έχει πουθενά να πιαστεί. Μια πηγή υπέρτατης απόλαυσης, που της στερεί όμως κάθε άλλη μορφή ευτυχίας, όπως η φιλία, η οικογένεια και η επαγγελματική πρόοδος. Η φιλία της με την εξίσου τολμηρή Β, τελειώνει από πολύ νωρίς στη ζωή της. Σπανίως βλέπουμε τη Τζο στο εργασιακό της περιβάλλον, ενώ όταν αυτό συμβαίνει, εκείνη ξεχωρίζει αρνητικά εξαιτίας του εθισμού της. Πριν τον αποχωρισμό της από τον σύζυγο και το παιδί της, έχει προηγηθεί η σκηνή με το βρέφος που ‘δραπετεύει’ απ’ την κούνια του- παραπομπή στον «Αντίχριστο» («Antichrist», 2009), όπου ξανά το σεξουαλικό πάθος είχε σταθεί καταστροφικό για τη γονικότητα και την οικογένεια.

Ωστόσο, ο σκηνοθέτης οργανώνει μια περιήγηση στην ανθρώπινη σεξουαλικότητα χωρίς να ηθικολογεί. Κοιτάζει όλους τους χαρακτήρες του και ειδικά την ηρωίδα του με εύρος συναισθημάτων που εκτείνονται από τη συμπάθεια μέχρι τον οίκτο. Στη Τζο αποδίδει πλήρη επίγνωση και αποδοχή του εαυτού της (η ατάκα της “Perhaps the only difference between me and other people is that I've always demanded more from the sunset. More spectacular colors when the sun hit the horizon. That's perhaps my only sin”, η σκηνή στην ομάδα θεραπείας και η συζήτηση με τη θεραπεύτρια). Επίσης, της αναγνωρίζει έναν βαθμό σφάλματος -αφού όταν πια φτάνει στο τέλος της αφήγησής της επιμένει ότι θα προσπαθήσει ακόμη μια φορά ν’ απαλλαγεί από την ορμή της- ο οποίος όμως δεν έχει ηθική χροιά, αλλά εκφράζει συνείδηση της αυτοκαταστροφικότητας του ενστίκτου. Μάλιστα μ’ ένα πονηρό και αμφιλεγόμενο cut, ο Τρίερ εισάγει τη θρησκευτική ενοχή για το σεξ στη ρητορική του φιλμ και στη συναισθηματική πορεία της Τζο, τη στιγμή όταν εκείνη παρατηρεί την ορθόδοξης τεχνοτροπίας εικόνα που έχει κρεμασμένη ο Σέλιγκμαν στον τοίχο του δωματίου. Το πρώτο πλάνο της εικόνας παρουσιάζεται μετά από μία απότομη παύση στην αφήγηση της Τζο, αλλά ο διάλογος ανάμεσα στους χαρακτήρες περιορίζεται αποκλειστικά σε θέματα θρησκευτικής τέχνης. Έτσι, το φιλμ ενισχύει το αίσθημα ενοχής της Τζο, χωρίς να του αποδίδει συνειδητά θρησκευτικό χαρακτήρα εκ μέρους της.

Γενικά πάντως, η ταινία βλέπει το σεξ σαν έναν αναπόφευκτο βιολογικά καθορισμένο -και γι’ αυτό αδύνατο να γλιτώσει κανείς απ’ αυτόν- ολέθριο χείμαρρο, που θα πρέπει απλώς να είναι κανείς αρκετά τυχερός να μη βρεθεί στον δρόμο του. Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν υπάρχει καμία θετικά σκιαγραφημένη, ευχάριστη ή ωφέλιμη, μορφή σεξουαλικότητας στην ταινία. Η νυμφομανής Τζο, ο στερημένος Σέλιγκμαν, ο Mr. H που διαλύει την οικογένειά του για χάρη της Τζο, ο επιβάτης του τρένου με αφοσίωση στη γυναίκα του που παραμερίζεται μπροστά στην πρόκληση της νεαρής Τζο, ο ψυχρός σαδιστής Κ, ο παιδόφιλος επιχειρηματίας, η P που εκπαιδεύεται ως σεξουαλική εκβιάστρια, και φυσικά η φυσική και ψυχολογική βία που προκύπτει απ’ όλες αυτές τις σχέσεις βασισμένες αποκλειστικά στο σεξ.

Ο μηδενισμός, η πεζότητα, το αδιέξοδο είναι αισθήματα που προκύπτουν επίσης από την κινηματογράφηση. Λίγοι είναι οι σκηνοθέτες που μπορούν να αξιοποιήσουν την αεικίνητη κάμερα τόσο εκφραστικά και τη δοτικότητα των ηθοποιών τους τόσο τολμηρά όσο ο Τρίερ, με το ισοπεδωτικά καθαρό, ‘κλινικό’ φως που υποβαθμίζει τη συναισθηματικότητα των συνθέσεων, και τη χαρακτηριστικά ιδιότυπη καθοδήγηση του εξαιρετικού καστ, που καλείται να φτιάξει χαρακτήρες λιγομίλητους, αγέλαστους, αγχώδεις και αμήχανους, σαν να μην ξέρουν πώς να εκφράσουν αυτά που νιώθουν (όσοι απ’ αυτούς είναι τυχεροί ώστε να τους έχει ανατεθεί κάποιο συναίσθημα), και με τις πράξεις τους ‘υπονομευμένες’ από την έλλειψη μουσικής, τον ‘ανέκφραστο’ φωτισμό, τα jump-cut και τις απότομες μεταβάσεις που αφήνουν ανολοκλήρωτη την εκδηλωτικότητά τους, καθώς και την εταστική απόσταση της κάμερας, που ακόμη κι όταν πλησιάζει τους χαρακτήρες με το ρευστό καδράρισμά της, μοιάζει να αποφεύγει να ταυτιστεί μαζί τους.

Ο κυνισμός συνεχίζεται ως την τελευταία σκηνή, όπου απομυθοποιείται ο εναπομείνας θετικός χαρακτήρας του Σέλιγκμαν, ο οποίος είναι το ακριβώς αντίθετο από τη Τζο, σεξουαλικά εντελώς άπειρος, αλλά γεμάτος σύνεση, ψυχραιμία, και εγκυκλοπαιδική γνώση. Παρόλαυτά, ακόμη κι εκείνος ταπεινώνεται από το ένστικτό του, ακόμα ένα σύμπτωμα ενός καταθλιπτικού φαύλου κύκλου που δεν τελειώνει ποτέ, και που δε θα ήταν περίεργο να έχει ως επόμενο θύμα του την ίδια τη Τζο, αφού ακόμη και πριν την παρενοχλήσει ο Σέλιγκμαν, η αποφασιστικότητά της και οι πιθανότητες για μια ενδεχόμενη θεραπεία της δεν είναι ιδιαιτέρως ισχυρές.