Όλη η ζωή του ανθρώπου, μέσα στον κόσμο, αλλά και όλος ο κόσμος είναι μυστήριο. Μυστήριο είναι το ανθρώπινο σώμα που δεν είναι μόνο αυτό η ουσία της ζωής. Μυστήριο και η ψυχή με τα όργανά της, λογική, συνείδηση, ελευθερία, κοινωνικότητα και δημιουργικότητα.
Μυστήριο η καρδιά και η συντριβή της καρδιάς, αυτό που λέμε στον 50ο ψαλμό “Πνεύμα συντετριμμένον και τεταπεινωμένον”. Αυτή η ταπείνωση καταργεί την εγκεφαλική πίστη, τον εγωισμό της διανοητικής γνώσης και φέρνει τη διαύγεια του νου, την αγάπη και την έξοδο προς τους άλλους. Μυστήριο και οι έμφυτες ροπές, τάσεις και ανάγκες που προσδιορίζουν όχι μόνο τις πράξεις αλλά και όλη την ανθρώπινη ύπαρξη. Μια απ’ αυτές είναι της αυτοσυντήρησης.
Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης υπάρχει σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς και ιδιαίτερα στον άνθρωπο. Επαγρυπνεί για την ύπαρξη και ασφάλεια της ζωής. Στους μεγάλους κινδύνους κάνει δυνατούς και τους πιο αδύνατους οργανισμους. Το ΕΓΩ του ανθρώπου στηρίζεται σ’ αυτό το ένστικτο, με τάση και δύναμη να παραβιάζει νόμους, ήθη και έθιμα και να προβαίνει σε πράξεις όχι μόνο παράλογες αλλά και ενεξήγητες. Αυτό σπρώχνει τους πεινασμένους ανθρώπους να μεταναστεύουν, με επικίνδυνες κρυφές διαδρομές, με σαπιοκάραβα και να τους πνίγουν οι έμποροι της δυστυχίας. Αυτό κάνει απομονωμένους ανθρώπους, χωρίς διέξοδο, να τρώνε ψόφια ζώα ή πεθαμένους ανθρώπους για να επιβιώσουν. Αυτό οδήγησε τους Εβραίους να τρώνε πτώμτα συμπατριωτών τους, για να επιζήσουν, στα στρατόπεδα κολαστήρια Άουσβιτς, Μπέλσεν και Μπέρκεν της ναζιστικής Γερμανίας (εφημ. “ΤΟ ΒΗΜΑ” 23-6-2013). Αυτό το ένστικτο κάνει το έμβρυο, στα σπλάχνα της μάνας του, να ξεφεύγει όταν ο γυναικολόγος προσπαθεί να το σκοτώσει, όταν κάνει την έκτρωση. Αυτό το ένστικτο κάνει και το πιο αδύνατο πλάσμα να επιτίθεται όταν κινδυνεύει η ζωή του. Αυτό κάνει τον παγιδευμένο άνθρωπο, που δεν έχει ούτε περιμένει βοήθεια όταν κινδυνεύει η ζωή του. Αυτό κάνει τον παγιδευμένο άνθρωπο, που δεν έχει ούτε περιμένει βοήθεια για να ξεφύγει από το θάνατο, να κόβει το πόδι του για να ελευθερωθεί. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης έδωσε δύναμη στον πεινασμένο άσωτο της παραβολής, να τρέξει κοντά στον πατέρα του που τόσο είχε απαρνηθεί και περιφρονήσει, για να μην πεθάνει από την πείνα “Εγώ λιμώ απόλλυμαι” (Λουκά 15, 17).
Σ’ αυτά τα δραματικά περιστατικά το ένστικτο της αυτοσυντήρησης λειτούργησε με το φόβο και την ελπίδα. Ο πεινασμένος και εξαθλιωμένος τρώει τους πεθαμένους γιατί φοβάται το θάνατο. Συνειδητοποιεί πως έφτασε η ώρα. Με τη δραματική ενστικτώδη απόφασή του ελπίζει πως θα ξεφύγει από το θάνατο. Το ίδιο και ο παγιδευμένος, από το πόδι του, στον ερημότοπο, το κόβει ελπίζοντας να γλιτώσει. Το ίδιο κι όλοι οι άλλοι στις δραματικές τους αποφάσεις.
Ο φόβος και η ελπίδα είναι τα όργανα της αυτοσυντήρησης. Αχώριστοι σύντροφοι της ζωής μας.
Όλοι οι άνθρωποι κάθε ηλικίας και οικονομικής κατάστασης φοβούνται και ελπίζουν. Φοβούνται τα φυσικά απρόοπτα: σεισμούς, πλημμύρες, καταιγίδες, ανομβρίες κ.α. Φοβούνται τα κοινωνικά δεινά: πολέμους, κλοπές, ληστείες, εκμετάλλευση, φτώχεια, πείνα, ναρκωτικά. Φοβούνται τα φυσικά αναπόφευκτα: γηρατειά και θάνατο. Ποτέ όμως δεν τους εγκαταλείπει η ελπίδα πως θα βρεθεί τρόπος έστω την τελευταία στιγμή να διαφύγουν τον κίνδυνο.
Ο φόβος είναι έκφραση και αντίδραση της αυτοσυντήρησης σε κάθε πραγματικό κίνδυνο. Η ελπίδα είναι αντίδραση και έλεγχος του φόβου και στήριγμα στις επιθυμίες, αποφάσεις, αποτυχίες και αδιέξοδά μας. Δυστυχώς δεν υπάρχει φόβος μόνο από πραγματικούς κινδύνους αλλά και από φανταστικούς και τεχνικούς. Στους πραγματικούς κινδύνους οι φόβοι διαλύονται στο πέρασμά τους. Στους φανταστικούς, γνώρισμα των θρησκόληπτων και προληπτικών, οι φόβοι δεν περνούν εύκολα. Αυτό οφείλεται στην κακή αγωγή, προπαντός της παιδικής ηλικίας, με υπεύθυνους τους γονείς και δασκάλους. Στους τεχνικούς κινδύνους, δημιουργήματα επικίνδυνων πολιτικών και δικτατόρων, οι φόβοι σβήνουν με το γκρέμισμα και την απομάκρυνσή τους από την εξουσία. Οι τεχνικοί κίνδυνοι και φόβοι δημιουργούνται για να ελέγχονται οι αντιδράσεις και ξεσηκωμοί. Για να κερδίζονται οι νόθες εκλογές και να συνεχίζεται το δράμα των δυστυχισμένων ανθρώπων. Η πατρίδα μας έχει τα πρωτεία σ’ αυτό το είδος των αρχόντων, χωρίς ν’ απαλλάσσεται ο καθένας μας από τις δικές του ευθύνες.
Όλοι οι κίνδυνοι και φόβοι γεννούν άγχος, αγωνία και ψυχολογικές αρρώστιες που αρρωσταίνουν και το σώμα. Οι φοβισμένοι άνθρωποι συνεχώς προετοιμάζουν τα σώματά τους στην αρρώστια γιατί δεν αγαπούν, αποστρέφονται τους άλλους και τους σκοτώνει η μοναξιά. Οι πεπειραμένοι γιατροί το γνωρίζουν αυτό και κάνουν σε βάθος εξέταση, αναζητώντας ηθικές αιτίες, στην προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή των ασθενών. Ίσως κάπου εκεί να υπάρχει και η ρίζα της αρρώστιας. Το σώμα και η ψυχή είναι ένα και δεν πρέπει να χωρίζονται στη θεραπεία. Η πατρίδα μας σήμερα περνά πρωτόγνωρους κινδύνους. Φόβους και πόνους στην καρδιά τους έχουν οι Έλληνες. Είναι ψυχοσωματικά άρρωστοι.
Απ’ όλους τους φόβους ο μεγαλύτερος είναι του θανάτου. Τα πλούτη και τα αξιώματα δεν μας απαλλάσσουν απ’ αυτόν. Αυτές “οι ματαιότητες”, όπως τις ονομάζει η Εκκλησία μας, ούτε παρατείνουν τη ζωή ούτε νικούν το φόβο του θανάτου. Όλες οι ανθρώπινες αξίες αποβλέπουν στην υπέρβαση από τα ορατά στ’αόρατα και τη νίκη αυτού του φόβου. Σ’ αυτή την υπέρβαση κι αυτό το άθλημα, το μεγαλύτερο στήριγμα είναι η μάνα της ελπίδας, η αγάπη. Αυτή μας απεγκλωβίζει από το ΕΓΩ και μας ανοίγει διάπλατα τους δρόμους προς τους άλλους όπου μαζί με τους άλλους σβήνει ο φόβος. “Η τελεία αγάπη, έξω βάλλει τον φόβον, ότι φόβος κόλασιν έχει” (Ιωάν. 4,18).
Στην πορεία της σύντομης ζωής μας θα πέσομε, θα τραυματιστούμε, θα πονέσομε αλλά θα σηκωθούμε. Αν μας κυριέψει ο φόβος και μάλιστα του θανάτου θα μείνουμε πεσμένοι και πεθαμένοι. Ο φοβισμένος άνθρωπος, στολισμένος με την “ασκήμια” του φόβου, πεθαίνει κάθε μέρα γιατί πανικοβάλλεται και γίνεται έρμαιο του φόβου. Δεν μπορεί να τον ελέγξει και δαμάσει. Χάνεται και σε μικρούς κινδύνους που με λίγη προσπάθεια μπορούσε να σωθεί. Χάνεται γιατί είναι δειλός και πνίγεται σ’ “ένα ποτήρι νερό”. Γιατί “ο ίδιος γίνεται η κύρια πηγή της δυστυχίας του” όπως λέει ο λαός μας.
Στη συλλογική ζωή ο φόβος μεταδίδεται τυφλά από το ένα πρόσωπο στο άλλο και οδηγεί σε πανικό, με παράλυση “της λογικής σκέψης”, “άτακτη φυγή και υστερικές κραυγές”.
Οι ανδρείοι άνθρωποι, με σύμμαχο την ελπίδα, δεν αφήνουν το φόβο να παραλύσει σωματικές και πνευματικές τους δυνάμεις. Όλα τ’ αντιμετωπίζουμε με θάρρος, με αυταπάρνηση και “ευψυχία”. Ποτέ δεν το βάζουν κάτω. Η ελπίδα τους εμπνέει και καθοδηγεί χωρίς υπερβολές και φρούδες ελπίδες.
Η ελπίδα ελέγχει το φόβο, γεννά όνειρα κι εμπνεύσεις, βοηθά τις επανορθώσεις στις αποτυχίες και μας προσανατολίζει στην πηγή της ζωής. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε τις ελπίδες μας. Μ’ αυτές ζούμε και αναπνέομε. Χωρίς αυτές πεθαίνουμε από ασφυξία. Η ελπίδα είναι υπέρβαση της λογικής και παρηγοριά στα προβλήματά μας. Όλες μας οι επιθυμίες και αποφάσεις έχουν στήριγμα την ελπίδα. Έτσι γίνεται υποφερτός και καρποφόρος ο καθημερινός μας βίος. Είναι δώρο του Θεού στον άνθρωπο και μαζί με την πίστη και την αγάπη βοηθούν να συμμετέχουμε στις χαρές και στις λύπες των άλλων. Μόνη της η ελπίδα είναι επικίνδυνη γιατί κάνει ανάπηρους ανθρώπους που τα περιμένουν όλα απ’ αυτήν. Γίνεται τύραννος και αιχμαλωτίζει στις υποσχέσεις της τύχης. Τίποτα όμως δεν κερδίζουν οι άνθρωποι χωρίς κόπους και μόχθους. Χωρίς πρωτοβουλίες και θυσίες. “Fortuna audaces juvat” έλεγαν οι Λατίνοι. “Σ’ αυτή τη ζωή πετυχαίνουν αυτοί που δραστηριοποιούνται και ψάχνουν για τις κατάλληλες ευκαιρίες. Αν δεν τις βρουν τις φτιάχνουν” έλεγε ο Μέρναντσω. “Αν περιμένεις τη σωστή στιγμή που όλα θα ‘ναι σίγουρα και εξασφαλισμένα, αυτή ίσως δεν θα ‘ρθει ποτέ κι έτσι δεν θα κερδίζεις ποτέ αγώνες, δεν θα ανεβαίνεις ψηλά και δεν θα βρεις την ευτυχία”, έλεγε ο Μωρίς Σεβαλιέ. “Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: Θα νικήσομε, θα νικηθούμε. Πολέμα”, έλεγε ο Ν. Καζαντζάκης.
Την πατρίδα μας σήμερα απειλούν πολλοί κίνδυνοι και την οδηγούν στην στασιμότητα οι μεγάλοι φόβοι. Εμείς αιχμάλωτοι σ’ αυτή την αθλιότητα δεν διακινδυνεύουμε τίποτα. Μένομε αδρανείς γιατί φοβόμαστε τα χειρότερα. Η κακοτυχία μας έχει καταβάλει και παρουσιάζομε εικόνα δειλών ανθρώπων. Ξεφυλλίζοντας όμως και διαβάζοντας την ιστορία μας βλέπουμε πως σε εποχές κρίσεων και λιποψυχίας, κάποιος ή κάποιοι γενναίοι μπαίνουν μπροστά, ξυπνούν συνειδήσεις, γεννούν ελπίδες, εμπνέουν και ξεσηκώνουν τους φοβισμένους. Το ανέλπιστο γίνεται πραγματικότητα. Καινούργιες όμορφες σελίδες αλλαγής και προκοπής. Έτσι επαληθεύεται και η σοφία του λαού μας: “Κάτι που φαίνεται αρχικά συμφορά, μπορεί αργότερα να φέρει καλή τύχη”.
