Απλά, δύο από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς.

NEBRASKA

Σκην.: Αλεξάντερ Πέιν

Πρωτ.: Μπρους Ντερν, Γουίλ Φόρτε, Τζουν Σκουίμπ, Στέισι Κιτς, Μπομπ Όντενκερκ

Αφού λαμβάνει ένα διαφημιστικό φυλλάδιο που του υπόσχεται 1.000.000 δολάρια, ο ηλικιωμένος Γούντι Γκραντ, αφελής όπως έχει καταντήσει από την άνοια και το ποτό, ξεκινάει με τα πόδια να διασχίσει δύο πολιτείες και να φτάσει από τη Μοντάνα στη Νεμπράσκα για να διεκδικήσει τα χρήματα που νομίζει ότι κέρδισε. Παρά τις πιέσεις από την οικογένειά του που αγωνιά να διακόπτει τις ‘αποδράσεις’ του, ο Γούντι επιμένει να ξεφεύγει, κι έτσι, αφού δε μπορεί να κάνει αλλιώς, ο γιος του, Ντέιβιντ, αποφασίζει να τον μεταφέρει με το αυτοκίνητό του.

Η έκτη μεγάλου μήκους ταινία του σκηνοθέτη, είναι ένα τρυφερό οικογενειακό road movie, μια περιπλάνηση στην ηλικία, την ανάμνηση και τη μοναξιά, μέσα από τη γνώριμη συμπονετική, ανθρώπινη ματιά του σκηνοθέτη, και την εξαιρετική ηθοποιία του καστ, με τον 77χρονο Ντερν να κερδίζει το βραβείο ερμηνείας στο περυσινό φεστιβάλ Καννών και τη δεύτερη υποψηφιότητά του για Όσκαρ, και τη Σκουίμπ που υποδύεται τη γυναίκα του, να δέχεται την πρώτη υποψηφιότητα για Όσκαρ στην καριέρα της, ενώ το φιλμ είναι συνολικά υποψήφιο για 6 αγαλματίδια.

Το προφανέστερο ίσως διακριτικό της ταινίας μέσα στη φιλμογραφία του σκηνοθέτη, είναι η ασπρόμαυρη φωτογραφία της που για πρώτη φορά χρησιμοποιεί ο Πέιν. Υπό την επιμέλεια του Φαίδωνα Παπαμιχαήλ, το ασπρόμαυρο ‘σκάβει’ με χρόνο τα πρόσωπα, μεταφέρει τη μελαγχολία και την απομόνωση που αισθάνεται ο Γούντι από τους ανθρώπους και τη ζωή, αλλά χτίζει επίσης έναν ολόκληρο κόσμο της αμερικανικής επαρχίας, ερημωμένο, νωθρό και άσκοπο, εγκαταλειμμένο στην τύχη του.

Για την ταινία ο τόπος είναι εξίσου σημαντικός με τους ανθρώπους. Ο Γούντι μοιάζει να βρίσκει την αφορμή που γύρευε για να περιπλανηθεί, εξαιτίας ενός ανικανοποίητου αισθήματος που του δημιουργεί ο τόπος κατοικίας του. Συμβολικά βεβαίως είναι επίσης ένα τελευταίο ταξίδι ανάμνησης πριν τον θάνατο που πλησιάζει και συνεχώς αναβάλλεται, αλλά η περιπλάνηση γενικά είναι ένα θεματικό μοτίβο στο έργο του Πέιν, ανεξαρτήτως ηλικίας, αφού το έχει χρησιμοποιήσει ξανά στα «Σχετικά με τον Σμιτ» («About Schmidt», 2002) και «Πλαγίως» («Sideways», 2004) ως μεταφορά ‘υπαρξιακής’ αναζήτησης και ‘ζύμωσης’ σχέσεων αντιστοίχως. Εδώ πάντως, τα πλάνα αφιερώνουν στις συνθέσεις τους και στη διάρκειά τους έκταση στα χωράφια, τις κωμοπόλεις, τα σπίτια, τους δρόμους, τα καταστήματα που μοιάζουν εξίσου άδεια και μοναχικά με τους ανθρώπους.

Όμως η απεικόνιση του Πέιν δεν είναι επικριτική. Η μελαγχολία της φωτογραφίας συνοδεύεται από τη γλυκόπικρη μουσική του Μαρκ Όρτον, σ’ ένα σενάριο που εξαρχής είναι γραμμένο με πολύ χιούμορ από τον Μπομπ Νέλσον, και όλα μαζί συνθέτουν την οπτική της ταινίας, η οποία βλέπει τη ζωή γεμάτη από αντιφατικά συναισθήματα και χαρακτήρες, με ανθρώπους τελματωμένους, πνευματικά νεκρούς, τους οποίους όμως αποφεύγει να επικρίνει ευθέως, σαν να κατανοεί τους λόγους που τους κρατούν μέσα σ’ αυτή την περιορισμένη ζωή, ακόμη και σαν να τους λυπάται ελαφρώς, αφού ακριβώς αποτελούν ‘θύματα’ της γεωγραφίας, του τόπου όπου γεννήθηκαν και ρίζωσαν. Χαρακτηριστικό είναι το σχόλιο του Πίγκραμ για το ποτό, ότι ουσιαστικά δεν υπάρχει και κάτι άλλο για να κάνουν οι άντρες εκεί, εκτός από το να μαζεύονται στα μπαρ και να πίνουν. Εξάλλου η νεότερη γενιά δε ζει λιγότερο πεζά από την παλαιότερη, και ψήγμα αυτής της ανίας είναι η στιγμή ‘βουβής’ απόστασης όταν συναντάμε τον Ντέιβιντ σε ώρα εργασίας, αμέσως πριν λάβει τηλεφώνημα από τη μητέρα του.

Όσο για τους ενσαρκωτές της κατάστασης, ο Ντερν και η Σκουίμπ είναι απολαυστικοί ως ζευγάρι ‘ζαρωμένο’ από την οικειότητα, ενώ η ποιότητα του σκηνοθέτη εντοπίζεται επίσης στη σχολαστική και εύστοχη επιλογή των φυσιογνωμιών που απαρτίζουν την κοινότητα του Χώθορν.

12 ΧΡΟΝΙΑ ΣΚΛΑΒΟΣ

12 YEARS A SLAVE

Σκην.: Στιβ Μακουίν

Πρωτ.: Τσιούετελ Έτζιοφορ, Μάικλ Φασμπέντερ, Λουπίτα Νιόνγκ’ο, Σάρα Πόλσον, Μπραντ Πιτ, Μπένεκτιτ Κάμπερμπατς, Πολ Ντάνο, Πολ Τζιαμάτι

Στα χρόνια πριν από τον Αμερικανικό Εμφύλιο, ο Σόλομον Νόρθαπ είναι ένας μαύρος που ζει ως ελεύθερος, ευυπόληπτος πολίτης με την οικογένειά του μια φιλήσυχη και αξιοπρεπή ζωή στην περιοχή της Νέας Υόρκης. Μια μέρα απάγεται από δουλεμπόρους, μεταφέρεται και πωλείται ως σκλάβος, κατάσταση στην οποία παραμένει για 12 χρόνια, αλλάζοντας ιδιοκτήτες και προσπαθώντας να παραμείνει ζωντανός.

Η τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του βρετανού Μακουίν («Hunger» 2008 και «Shame» 2011), αποτελεί αληθινή ιστορία, βασισμένη στα απομνημονεύματα του ίδιου του Νόρθαπ, που εκδόθηκαν το 1853. Άλλοι γνωστοί και ενδιαφέροντες σχετικοί τίτλοι είναι τα «Το πορφυρό χρώμα» («The color purple», Στίβεν Σπίλμπεργκ, 1985), «Amistad» (Στίβεν Σπίλμπεργκ, 1997), «Beloved» (Τζόναθαν Ντέμι, 1998) και «Manderlay» (Λαρς φον Τρίερ, 2005), όλοι προσθέτοντας μια θεματική, ειδολογική ή υφολογική παραλλαγή στο ζήτημα της δουλείας. Ένα ζήτημα θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που δυστυχώς ακόμη και σήμερα παραμένει ζωντανό, αφού ο αναξιόπιστος ανθρώπινος χαρακτήρας έχει αποδείξει ότι ελάχιστα μπορούν να θεωρούνται αυτονόητα, ακόμη και σε μια εποχή θεωρούμενη τόσο προοδευτική όσο η δική μας, όπου ο πρόεδρος των Η.Π.Α. μπορεί πλέον να είναι αφροαμερικανός.

Κατά τη γνώμη μου, η καλύτερη ταινία του Μακουίν παραμένει το «Hunger», ως εικαστικά ευρηματικότερη, θεματικά και αφηγηματικά τολμηρότερη. Ωστόσο, αυτό που ο σκηνοθέτης προσφέρει εδώ, είναι μια αριστοτεχνική αφήγηση μ’ ένα λαμπρό καστ, όλα δικαίως υποψήφια για 9 Όσκαρ. Πέρα από την εκ των προτέρων σύνοψη της ιστορίας, η πλοκή δεν προσφέρει εκπλήξεις, αλλά μια στρωτή και προβλέψιμη εξιστόρηση, ενώ αναμενόμενα αφιερώνει χρόνο στη σκληρότητα της μεταχείρισης των χαρακτήρων από τους λευκούς και την απάνθρωπη κακουχία με την οποία τους στέρησαν την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.

Αυτά που μένουν αξιομνημόνευτα είναι μεταξύ άλλων η ιδιομορφία της περίπτωσης του Σόλομον, και ο τρόπος με τον οποίο αναδεικνύει τη διαφορά στην αντίληψη ανάμεσα στις βόρειες και τις νότιες πολιτείες για το πρόβλημα της δουλείας, οι εξαιρετικές ερμηνείες από κάθε μέλος του καστ ξεχωριστά, από τους εκπληκτικά μοχθηρούς Ντάνο και Τζιαμάτι μέχρι τη σπαρακτική Νιόνγκ’ο και τον αλύγιστο Έτζιοφορ, ενώ η ελπιδοφόρα φωτεινή φωτογραφία του Σων Μπόμπιτ άλλοτε εξυπηρετεί δεξιοτεχνικά τον βασανιστικό φυσικό ρεαλισμό της αφήγησης (π.χ. οι συνθέσεις των πλάνων όπου ο Σόλομον μένει κρεμασμένος στο δέντρο, το μονοπλάνο του μαστιγώματος της Πάτσι, που είναι ένα από τα πολλά της ταινίας), κι άλλοτε τον εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων (π.χ. το ακίνητο κοντινό πλάνο που παρεκβαίνει από την αφήγηση για λίγα δευτερόλεπτα, με τον Σόλομον στο άκρο αριστερό τμήμα του κάδρου, απομονωμένος από το περιβάλλον, ταυτόχρονα σε ανάμνηση και προσμονή της ελευθερίας του).

ΑΠΩΛΕΙΕΣ

Δύο κορυφαίοι ηθοποιοί χάθηκαν μέσα στο σαββατοκύριακο. Το Σάββατο πέθανε ο αυστριακής καταγωγής Μαξιμίλιαν Σελ (γεν. 1930), έχοντας ολοκληρώσει μια λαμπρή καριέρα που μεταξύ άλλων του χάρισε ένα Όσκαρ α’ ανδρικού ρόλου για τη «Δίκη της Νυρεμβέργης» («Judgment at Nuremberg», Στάνλεϊ Κρέιμερ, 1961). Την Κυριακή έφυγε πρόωρα ο αμερικανός Φίλιπ Σίμουρ Χόφμαν (γεν. 1967), ένας από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς της γενιάς του, επίσης βραβευμένος με Όσκαρ α’ ανδρικού ρόλου για την ερμηνεία του στο «Capote» (Μπένετ Μίλερ, 2005). Θα λείψουν.