Πάνε μερικές δεκαετίες τώρα, όταν άκουσα για πρώτη φορά από τα χείλη του δασκάλου, ο οποίος τύχαινε σε μερικές τάξεις να είναι και ο πατέρας μου, γι αυτή την περίεργη έννοια. Πρέπει να ήταν σε κάποια τάξη του δημοτικού σχολείου τότε. Ο λόγος για την τόσο επίκαιρη και περιβόητη λέξη “θυσία”!
Πως όμως εισήλθε ο όρος αυτός τόσο ξαφνικά, δίκην εξοστρακισμένης σφαίρας ίσως, ή μήπως εσκεμμένα άραγε, στον ζωτικό μας χώρο, στη ζωή όλων μας σε τούτη τη χώρα, σε κάθε ημερήσια διαδικασία;
Όλοι πλέον αναφέρονται σ’ αυτή, σχεδόν σε καθημερινή βάση! Κάποιοι πολιτικοί για να δηλώσουν με τη δέουσα και ενδεδειγμένη μεγαλοπρέπεια και επισημότητα ότι αυτές πιάνουν τόπο, ότι θα οδηγήσουν τη χώρα ξανά στην πολυπόθητη πορεία της, ενώ παράλληλα κάποιοι άλλοι, να δηλώνουν βέβαιοι, ότι όλες οι προσπάθειες, πάνε στην κυριολεξία χαμένες!
Στην παιδική μου θύμηση επανέρχεται, αμυδρά βέβαια αλλά και τόσο έντονα παράλληλα, ειδικά σε ορισμένα σημεία, η θυσία του Αβραάμ, ο οποίος οδήγησε χωρίς ενδοιασμό στον τόπο της θυσίας τον μοναδικό υιό του κατόπιν φυσικά εντολών, άνωθεν! Στο μυαλό μου όμως, δεν μπορούσα να φανταστώ την όλη πορεία και τα καθέκαστα, γεγονότα για τα οποία δεν άνοιξα ποτέ τη σχετική συζήτηση με τον πατέρα μου, ίσως λόγω κάποιας υποψίας φόβου και λαμβανομένου υπόψιν ότι τα γεγονότα πήραν τελικά διαφορετική πορεία και τροπή, αφ’ ης στιγμής ο Θεός διαπίστωσε την αποφασισμένη πίστη και υποταγή του Αβραάμ, και τη θέση εκείνου του παιδιού πήρε και θυσιάστηκε τελικά ένα αθώο κριάρι!
Κάπου λίγο αργότερα, τα ίδια ξανά! Ο Τρωικός πόλεμος και η θυσία της νεαρής Ιφιγένειας, από τον πατέρα της και βασιλιά Αγαμέμνονα, με σκοπό απώτερο να φυσήξει άνεμος ούριος για να κατευθυνθούν τα καράβια προς την Τροία! Η ανακούφιση μεγάλη όταν διδαχτήκαμε τα αποτελέσματα, τη σωτηρία δηλαδή της ανήμπορης και αθώας σίγουρα Ιφιγένειας, και τη θυσία ενός ελαφιού το οποίο εστάλη από μια θεά. Αποκορύφωμα φυσικά της έννοιας της θυσίας, τι άλλο από τη Σταύρωση του Θεανθρώπου για τη σωτηρία των αμαρτωλών ανθρώπων, με τα γνωστά επακόλουθα, τουτέστιν την χαρμόσυνη Ανάσταση.
Η θυσία βέβαια, ζώων και ευτυχώς σε λιγότερες περιπτώσεις και ανθρώπων, υπήρξε βασική λατρευτική πράξη σε όλους ανεξαιρέτως τους λαούς και τις θρησκείες. Στους Εβραίους, τους Ινδούς, τους Άραβες, τους Μωαμεθανούς, και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις έως και σχετικά πρόσφατα, τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Μεγαλώνοντας όλοι πια μάθαμε τον πλήρη και αναλυτικό ορισμό της θυσίας. Η προς ένα Θεό ή άγιο προσφορά ζώου ή ανθρώπου ή άλλων πραγμάτων, με σκοπό να ενισχύσει την ικεσία για την απόκτηση της πολυπόθητης ευτυχίας, τη διατήρηση κάποιου αγαθού, για τη ζήτηση συγνώμης για κάποιο σφάλμα ή έγκλημα και τέλος ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για την ευτυχία που δόθηκε από κάποια υπέρτατη δύναμη.
Η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από χαρακτηριστικά παραδείγματα θυσιών. Πολλοί προσέφεραν εαυτούς, τα υπάρχοντά τους για το γενικότερο καλό. Οι μάρτυρες για την πίστη, οι γονείς για τα παιδιά τους, οι μεγάλοι μας ευεργέτες για το έθνος μας, οι στρατιώτες όλων των εποχών για την ακεραιότητα της γης μας, για να αναφέρουμε μερικά από αυτά. Η θυσία όμως ως μορφή λατρείας εμπεριείχε κάποιο ιερό στοιχείο, αλλά απολύτως αυθόρμητο, μία αυτοθυσία ειδικότερα, όπως και οι γιατροί που θεράπευαν φυματικούς και χανσενικούς ασθενείς χωρίς να φοβούνται τη δική τους υγεία, για να έρθουμε και στα δικά μας οικόπεδα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υποκλίνονται όλοι, χωρίς εξαίρεση! Αυτό είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο!
Οι θυσίες όμως απαιτούσαν και απαιτούν τα κατάλληλα βεβαίως θύματα και τους πανέτοιμους για αυτή τη θυσία θύτες. Και φυσικά τον κατάλληλο τόπο για τη διενέργεια της θυσίας, τους βωμούς! Σε μερικές περιπτώσεις στην ιστορία, ονόμαζαν την όλη τελετουργία εκατόμβη (εκατό βόδια), για να δείξουν τον μεγάλο αριθμό των ζώων που θυσιάζονταν εκείνες τις φορές. Ασφαλώς εάν θελήσουμε να δούμε τα πράγματα ετυμολογικά, υπάρχουν και τα θύματα εκμετάλλευσης, εκβιασμού, απάτης, τα εξιλαστήρια θύματα γενικώς! Γι αυτό και τα θύματα αντιμετωπίζονται πάντοτε με συμπόνια και δυστυχώς πολλές φορές με οίκτο. Οι θυσίες όμως απαιτούν, όπως είπαμε ήδη, και τους κατάλληλα προετοιμασμένους θύτες. Η κοινωνία μας είχε και έχει φυσικά πάντοτε τις κατάλληλες προς τούτο λέξεις και χαρακτηρισμούς.
Πως θα μπορούσαμε άραγε να μεταφράσουμε ή παραφράσουμε έστω, το σύνολο και το είδος των θυσιών στις οποίες υποβάλλεται ο λαός μας τα τελευταία χρόνια; Τι σημαίνουν πρακτικά όλα αυτά; Δεν νομίζω ότι χρειάζεται πολλή σκέψη να τα απαριθμήσει κανείς. Όλοι τα βιώνουν κατάσαρκα. Απώλεια θέσεων εργασίας, οικογένειες χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα στον εικοστό πρώτο, ναι, αιώνα, μετανάστευση νέων και εκπαιδευμένων πτυχιούχων στελεχών, προσωπικός, οικογενειακός και κοινωνικός εξευτελισμός, καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ανασφάλεια, αβέβαιο ασφαλιστικό σύστημα και φυσικά ρευστό εργασιακό καθεστώς, χιλιάδες δυστυχώς αυτοκτονίες, πλήρης κατάρρευση του κοινωνικού ιστού της χώρας, με όλα τα σχετικά συμπαρομαρτούντα.
Σε κάποιες άλλες πολύ μακρυνές εποχές, ο Λουκιανός σχολίαζε στο έργο του “Περί Θυσιών” με το γνωστό του δηκτικό τρόπο και ύφος, τους ανθρώπους που προβαίνουν σε θυσίες και τις οποίες προσφέρουν στους θεούς: “…Σε ό,τι αφορά όλα εκείνα που κάνουν οι ανόητοι στις θυσίες, στις γιορτές και στις πομπές τους προς τιμή των θεών, εκείνα που ζητάνε, εκείνα για τα οποία προσεύχονται και εκείνα που γνωρίζουν σχετικά με τους θεούς, δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιος τόσο δύσθυμος και στενοχωρημένος ώστε να τα δει και να μη γελάσει με την βλακεία των όσων γίνονται…’’, κατηγορώντας φυσικά τις θυσίες των ανθρώπων που αποβλέπουν στην άνωθεν ευμένεια και επηρεασμό.
Και για να έρθουμε στις μέρες μας τώρα, θυσίες λοιπόν για να σωθεί, ποιος τελικά; Κάποιοι αδίστακτοι προύχοντες της ευρωπαϊκής ένωσης, οι οποίοι κερδίζουν στις πλάτες ανήμπορων υποτελών, κατ’ ιδίαν ομολογίαν, δισεκατομμύρια σε λίγα χρόνια, μήπως; Ο σκοπός τους έχει ήδη αρχίσει εδώ και πολύ καιρό να αμφισβητείται σοβαρά και μάλιστα χωρίς επιστροφή. Θα μπορούσα να προεκτείνω το συλλογισμό μου στα καθ’ ημάς αλλά το έχουν κάνει άλλοι, κάτι άλλωστε που συνεχίζεται σε διάφορα επίπεδα, καθημερινά.
Ποιος όμως θα μπορέσει επιτέλους να βάλει τέλος σε αυτή τη βορειοευρωπαϊκή λαίλαπα; Ο ιστορικός του μέλλοντος τι θα καταγράψει άραγε για τις μέρες μας, για τα θυσιαστήρια, τα θύματα και τους θύτες; Ποιοι είναι οι θεοί στους οποίους κάνουμε ή υποχρεούμαστε να κάνουμε θυσίες; Πως πήραν αυτή την απόφαση οι όποιοι θύτες να θυσιασθούν μερικοί; Ποιοι αποφάσισαν την θυσία τόσων εκατομμυρίων ανθρώπων; Ποιοί αποφάσισαν για τόσες αυτοκτονίες-θυσίες σ’ αυτόν τον τόπο, στο όνομα ποιού θεού και ποιού σκοπού, τελικώς;
Ερωτήματα για τροφή στη σκέψη και το συλλογισμό μας!
* Ο Γιώργιος Σχορετσανίτης είναι χειρουργός και διευθυντής του χειρουργικού τομέα στο ΠΑΓΝΗ
