Του Κώστα Μπογδανίδη

“Βόμβα”… μεγατόνων από το υπουργείο Πολιτισμού που προσπαθεί να υποβαθμίσει με τη σειρά του το Δικταίον Άντρον!

“Yπάρχουν ενδείξεις και έχουν διατυπωθεί απόψεις για την άσκηση λατρείας γυναικείας θεότητας στο σπήλαιο Ψυχρού και την αναζήτηση του «Δικταίου Άντρου» σε άλλο χώρο” απαντά το υπουργείο Πολιτισμού στις καταγγελίες για υποβάθμιση του σπηλαίου στο Αρχαιολογικό Μουσείο και...συνιστά ψυχραιμία έως ότου ολοκληρωθούν οι έρευνες!

Πρόκειται για την απάντηση του αρμόδιου υπουργού σε ερώτηση του Νότη Μαριά και του Γιάννη Δημαρά σχετικά με την υποβάθμιση και ηθελημένη πρόκληση σύγχυσης των αρχαιολογικών χώρων λατρείας του ελληνικού πολιτισμού και συγκεκριμένα του σπηλαίου γέννησης του Δία «Δικταίου Άνδρου» στην περιοχή του Οροπεδίου Λασιθίου Κρήτης, θέμα που ανέδειξε η Πατρίς και τώρα η απάντηση του υπουργείου αναμένεται να προκαλέσει νέες συζητήσεις!

“Ως εκ τούτου, μέχρι την ολοκλήρωση των μελετών και την διατύπωση τελικών συμπερασμάτων, οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί προς αποφυγή παρερμηνειών και αναπαραγωγής απόψεων που έχουν ιδιαίτερη γοητεία πλην όμως βασίζονται στο μύθο και όχι στην τεκμηριωμένη αρχαιολογική έρευνα και μελέτη”, αναφέρει και δικαιολογείται το Μουσείο για την στάση που έχει κρατήσει όσον αφορά τα εκθέματα!

Μεταξύ άλλων ο υπουργός αναφέρει:

“Η ολοκλήρωση των μελετών και έργων αντιστήριξης, αποκατάστασης φορών και συνολικής ανάδειξης του σπηλαίου και του περιβάλλοντος χώρου του εγκρίθηκαν πρόσφατα με την υπ' αριθ. ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΔΙΠΚΑ/ΤΑΧ/Φ24/155078/81/2.9.2013 Υπουργική Απόφαση, ύστερα από την σχετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Η ολοκλήρωση των μελετών εφαρμογής και η υλοποίηση των έργων που θα προβλέπουν πρόκειται να ενταχθεί άμεσα σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ με ορίζοντα ολοκλήρωσης των εργασιών το τέλος του έτους 2015.

Το σπήλαιο του Ψυχρού έχει ταυτιστεί με το Δικταίο Άντρο από την ελληνική μυθολογία (Ησίοδος, Θεογονία) και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα λατρευτικά σπήλαια της αρχαιότητας, με χρονικό ορίζοντα λατρευτικής χρήσης από την Πρωτοανακτορική περίοδο (2000-1700 π.Χ) έως την Ρωμαϊκή εποχή.

Επισημαίνεται ότι, από πλευράς αρχαιολογικής έρευνας, το σπήλαιο δεν ερευνήθηκε ποτέ με συστηματικό τρόπο. Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1880 και οι πρώτες έρευνες-περισυλλογές πλήθους κινητών ευρημάτων, οι οποίες έγιναν συχνά με ανορθόδοξες μεθόδους (χρήση δυναμίτιδας για την διάνοιξη της εισόδου και του ανδήρου), πραγματοποιήθηκαν από ξένους, κυρίως, ερευνητές, στο τέλος του 19ου αιώνα. Πολλά ευρήματα έχουν επίσης προκύψει από περισυλλογές των χωρικών. Τα ευρήματα είναι σήμερα μοιρασμένα ανάμεσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου και το Ashmolean Museum της Οξφόρδης. Υπάρχουν επίσης κάποια στο Μουσείο του Λούβρου και σε ιδιωτικές συλλογές. Η συνέχιση των ανασκαφικών ερευνών κρίνεται σήμερα σχεδόν αδύνατη λόγω των καταπτώσεων μεγάλων βράχων στο δάπεδο του σπηλαίου, αλλά και της τουριστικής αξιοποίησής του.

Από την σύγχρονη μελέτη των ευρημάτων των παλαιών «ανασκαφών» και περισυλλογών (Watrous 1996) δεν προκύπτουν τα τεκμήρια εκείνα που να επιτρέπουν με βεβαιότητα την ταύτιση του σπηλαίου με το Δικταίο Άντρο και την άσκηση λατρείας του Διός. Αντιθέτως, υπάρχουν ενδείξεις και έχουν διατυπωθεί απόψεις για την άσκηση λατρείας γυναικείας θεότητας στο σπήλαιο Ψυχρού και την αναζήτηση του «Δικταίου Άντρου» σε άλλο χώρο. Ως εκ τούτου, μέχρι την ολοκλήρωση των μελετών και την διατύπωση τελικών συμπερασμάτων, οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί προς αποφυγή παρερμηνειών και αναπαραγωγής απόψεων που έχουν ιδιαίτερη γοητεία πλην όμως βασίζονται στο μύθο και όχι στην τεκμηριωμένη αρχαιολογική έρευνα και μελέτη.

Διευκρινίζεται ότι στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, για λόγους ταυτοποίησης του αρχαιολογικού χώρου του σπηλαίου Ψυχρού, χρησιμοποιήθηκε ο ίδιος τίτλος στην πινακίδα της προθήκης όπου εκτίθενται τα ευρήματα από το σπήλαιο με τον αντίστοιχο οδηγό εκδόσεων του ΤΑΠΑ συγγραφής Κ. Δαβάρα («Το σπήλαιο του Ψυχρού») που πωλείται στο πωλητήριο του Μουσείου Ηρακλείου και γενικά στα πωλητήρια του ΤΑΠΑ. Τα αντικείμενα που έχουν εκτεθεί είναι αυτά που έχουν περιληφθεί στην μουσειολογική και μουσειογραφική μελέτη και είναι περίπου τα ίδια που υπήρχαν και στην παλαιά έκθεση του Μουσείου. Αντίστοιχα συμβαίνει και με τα αντικείμενα από το lδαίο Άντρο με την προσθήκη ευρημάτων από τις νεότερες ανασκαφές του εκλιπόντος Ι.Σακελλαράκη. Ο συνολικός χώρος που καταλαμβάνει το σύνολο από το Ψυχρό, που είναι μια μεγάλη προθήκη, είναι περίπου αντίστοιχος με τις δυο μικρές του lδαίου Άντρου στο όρος Ίδη (Ψηλορείτης) της Κρήτης, εκτός βέβαια από την μεγάλη προθήκη με τις ασπίδες και το τύμπανο, που είναι ιδιαίτερης σημασίας εκθέματα και προβάλλονται ιδιαίτερα εξαίροντας ολόκληρο το τμήμα του ορόφου που αναφέρεται στη δωρική Κρήτη. Είναι κατανοητό ότι δεν πρέπει να γίνεται σύγκριση των εκθεμάτων του Μουσείου Ηρακλείου με τα αντικείμενα που εικονίζονται σε οδηγούς, πραγματείες κ.λπ., όπου δεν γίνεται σαφής

διάκριση για τα Μουσεία όπου φυλάσσονται και εκτίθενται τα ευρήματα από το σπήλαιο. Ως προς το μύθο περί Δικταίου Άντρου και της γέννησης του Δία, προβλέπεται η τοποθέτηση ενημερωτικής πινακίδας, εκτός της υπάρχουσας στην οποία περιλαμβάνονται αποκλειστικά τα στοιχεία αρχαιολογικής τεκμηρίωσης του υλικού. Άλλωστε δεν έχουν τοποθετηθεί όλες οι ενημερωτικές πινακίδες και εποπτικό υλικό στον όροφο, πράγμα το οποίο αναμένεται να γίνει σταδιακά μέχρι την ολοκλήρωση του έργου.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του έργου «Επέκταση και εκσυγχρονισμός Αρχαιολογικού Μου

σείου Αγίου Νικολάου Κρήτης» εκπονείται μουσειολο

γική μελέτη η οποία προτείνει την ανάδειξη του Δικταίου Άντρου ως λατρευτικού χώρου κυρίως με εποπτικό υλικό, καθώς τα αρχαία αντικείμενα που προέρχονται από το Δικταίο είναι ελάχιστα”.

Τέλος στον πίνακα που ακολουθεί απεικονίζεται το συνολικό ύψος των πιστώσεων του τακτικού προϋπολογισμού που έχουν μεταβιβαστεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και στην ΚΔ' ΕΠΚΑ για το χρονικό διάστημα 2009-2013, σύμφωνα με τα στοιχεία που έθεσε υπόψη μας η Διεύθυνση Οικονομικών Υποθέσεων.