Το Σάββατο στις 14 Δεκεμβρίου στη φιλόξενη εφημερίδα σας διάβασα δύο άρθρα σχετικά με τη νεοελληνιή γλώσσα, γραμμένα από αγαπητούς συναδέλφους μου, τα οποία δημοσιεύτηκαν συγχρόνως με δικό μου σχετικό άρθρο. Τις γνώμες των συναδέλφων μου τις σέβομαι και τις εκτιμώ. Επειδή όμως έχω μια ιδιαίτερη ευαισθησία για τη γλώσσα μας, θα ήθελα να κάνω τις εξής παρατηρήσεις:
Στον αγαπητό συνάδελφο Μιχάλη Καβουλάκη θα ήθελα να παρατηρήσω ότι δεν βλέπω το λόγο, γιατί στα επαγγελματικά ονόματα πρέπει οπωσδήποτε να ξεχωρίζει σε κάθε γραμματική πτώση ο άντρας από τη γυναίκα, π.χ. στην ονομαστική πληθυντικού “οι κοσμήτορες” ή στη γενική πληθυντικού “των γυμνασιαρχών” γιατί να φαίνεται οπωσδήπποτε αν πρόκειται για άντρες ή γυναίκες. Σήμερα λέγονται έτσι. Έτσι έχουν επιβληθεί. Η ονομαστική ενικού είναι: η κοσμήτορας (γενική: της κοσμήτορος), η γυμνασιάρχης (γενική: της γυμνασιάρχου). Και δεν μπορούμε εμείς να τα αλλάξομε βιαίως και να πούμε: η γυμνασιάρχισσα ή η γυμνασιαρχίνα, η βουλευτίνα, η στρατιωτίνα, η αστυνομικίνα, η εισπρακτορίνα ή ή εισπρακτόρισσα κ.τλ. Τους τύπους αυτούς μπορείς ίσως να τους χρησιμοποιήσεις λέγοντας παραμύθι ή έστω σε λογοτεχνικό κείμενο. Ομως μιλώντας επισήμως π.χ. σε μια διάλεξη ή γράφοντας ένα έγγραφο, θα φανούν πολύ παράξενοι. Το να προσπαθεί κανείς σήμερα να επιβάλει τους παραπάνω γραμματικούς τύπους στη γλώσσα μας είναι ματαιοπονία. Η γραμματική διαπιστώνει τι λέγεται και πώς λέγεται. Δεν επιβάλλει κανόνες. Usus est norma loquendi. Διαπιστώνει κανόνες με τους οποίους μια γλώσσα μιλιέται. Και πάντοτε πρέπει να προσέχομε αν αυτό που προτείνομε το ανέχεται το αυτί των ακροατών μας.
Οταν πάντως υπάρχει αμφιβολία, πώς θα πούμε κάτι ή υπάρχει γλωσσικό αδιέξοδο ή διαστρέβλωση από αμάθεια, τότε οι αρμόδιοι προτείνουν (δεν επιβάλλουν) την ορθότερη λύση. Και ό,τι τελικώς επικρατήσει.
Σήμερα πια λέμε: Η λυκειάρχης, της λυκειάρχου, η διδάκτορας, της διδάκτορος κτλ. Έτσι φαίνεται ότι τείνουν να επικρατήσουν και έτσι θα μείνουν, ώσπου πάλι κάποτε ίσως αλλάξουν με τρόπο φυσικό, όχι βιαίως, διότι η γλώσσα πάντοτε εξελίσσεται. Εξάλλου ο Βερναρδάκης είπε ότι η γλώσσα μας είναι υπερεκχειλής και δαιμονιώσα.
Το μεγάλο πρόβλημα ομολογουμένως στα επαγγελματικά θηλυκού γένους είναι η προσφώνηση. Διότι μολονότι στον γραπτό λόγο η κλητική πτώση είναι σπάνια, στον προφορικό λόγο είναι πολύ συχνή. Προς το παρόν η προσφώνηση γίνεται α) για τα σε -ης, -ας με χρήση της νομαστικής: κυρία γυμνασιάρχης! κυρία διευθυντής! κυρία ταμίας! (για τα σε -ορας και αρχαιοκλίτως: κυρία εισπράκτορ!) β) για τα σε -ος κανονικά: κυρία πρόεδρε!
Πάντως αδιανόητο είναι να γίνει προσφώνηση σε τύπο δημοτικής: κυρία διευθυντίνα(!) ή κυρία διευθύντισσα(!) ή κυρία προεδρίνα(!) ή κυρία διδακτόρισσα(!).
Και στον πληθυντικό παραμένει το ίδιο πρόβλημα: κυρίες διευθυντές! κυρίες κοσμήτορες!
Στον επίσης αγαπητό συνάδελφο Μανόλη (με όμικρον) Μανετάκη έχω να πω ότι ο Τριανταφυλλίδης έγραφε το όνομά του με όμικρον (Μανόλης) όχι από ιδιοτροπία, αλλά για επιστημονικούς λόγους.
Διότι είναι αλήθεια ότι στη γλώσσα μας κάποτε, σε χρόνια παλιά, το ωμέγα άρχισε να προσφέρεται ως ου (ω→ ου), μόνο βέβαια σε όσες λέξεις σώζονταν στο στόμα του λαού όπως: κώδων-κουδούνι, κωφός-κουφός, ζωμός-ζουμί, σάπων-σαπούνι, βωβός-βουβός, κώπη-κουπί κτλ. Όμως το αντίθετο, δηλ. το “ου” να γίνει “ω”, ποτέ δεν παρατηρείται (ποτέ: ου→ ω).
Συνεπώς στον μετασχηματισμό του ονόματος από τη μορφή “Εμμανουήλ” σε “Μανόλης” απλώς, μαζί με τις άλλες αλλαγές, μετατράπηκε και το “ου” σε “ο”. Και δεν υπάρχει λόγος να το γράφομε με ωμέγα.
*Ο Αιμίλιος Ψαθάς είναι εκπαιδευτικός
