Της Κ. Μαστρακούλη*

Το πανηγύρι στην Παναγία των Αλατσάτων

Είναι Χρέος όλων μας «να αναπλάθουμε ένα κόσμο που χάθηκε για πάντα για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι».

Και το Χρέος αυτό είθε να το επιτελούμε, όσο πιο καλά μπορούμε όλοι μας

Γιορτάσαμε και φέτος σε έντονο πανηγυρικό τόνο την Παναγία των Εισοδίων στον ομώνυμο ναό του προαστίου των Νέων Αλατσάτων, προστάτιδος του συλλόγου μας. Η γιορτή έχει καθιερωθεί σε ανάμνηση του λαμπρού πανηγυριού που οι πρόγονοι μας, παππούδες και γιαγιάδες μας βίωναν κάθε χρόνο στον καλλιμάρμαρο ιστορικό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου, στην πόλη των μικρασιατικών παραλίων, τα Αλάτσατα.

Όπως τότε που έρχονταν κατά χιλιάδες οι προσκυνητές στη χάρη της, από ολόκληρη την Ερυθραία, από τα χωριά της Σμύρνης, καρσί απ’ τη Χιό, από το Ρεΐσντερε και την Αγριλιά, τα Λίτζια και το Λυθρί για να συνεορτάσουν με τους Αλατσατιανούς, έτσι και φέτος από όλες τις προσφυγικές γειτονιές του Ηρακλείου Ατσαλένιο, Αλικαρνασσό, Μπεντεβή, Αη Γιάννη, Φορτέτσα, Κατσαμπά και Πατέλλες αλλά ακόμα και από τα χωριά ήρθαν πατριώτες και όχι μόνον. Με ένθεο ζήλο και ενθουσιασμό ήλθαν να προσκυνήσουν το θαυματουργικό εικόνισμα της, που πριν πολλά χρόνια με πίστη και προσευχή ζωγράφισε για το σύλλογο η αείμνηστη αγιογράφος μας Ρίτσα Τσαΐνη - Ξυδάκη.

Οπως τότε, που ο μητροπολίτης Κρήνης (Τσεσμέ) ευλογούσε τα πλήθη των πιστών που συνέρρεαν, έτσι και φέτος ο άγιος Κρήτης εξέφρασε την μεγάλη χαρά και ικανοποίηση του για την προσέλευση, ευλόγησε όλους και ευχήθηκε υγεία και προκοπή.

Ακολούθησε το καθιερωμένο κέρασμα στην στέγη του συλλόγου μας στην οδό Γ.Μαστρακούλη αριθμ. 13 με παραδοσιακά γλυκά, τα περίφημα καλαμπούρια και τις αλατσατιανές τυρόπιτες καθώς και το παζάρι των παραδοσιακών χειροτεχνιών και εδεσμάτων με πρώτο και καλύτερο στις προτιμήσεις τον αλατσατιανό τραχανά. Φτιαγμένα όλα από τα μέλη του συλλόγου με μεράκι και σεβασμό στην παράδοση. Ετσι προσπαθούμε να αναβιώσουμε με τον καλύτερο τρόπο, το έθιμο που τηρούσαν οι πρόγονοί μας την ημέρα της γιορτής καλώντας τους πανηγυριστές στα σπίτια για κέρασμα, κουβέντα για θέματα της εποχής, αστεία και χωρατά από την καθημερινή ζωή, για να καταλήξουν στον «εθνικό ύμνο», την χιλιοτραγουδισμένη «Αλατσατιανή».

Το πανηγύρι της Παναγίας της Αλατσατιανής είναι για όλους εμάς, που είμαστε απόγονοι δεύτερης ή και τρίτης γενιάς, μια ακόμα ευκαιρία, η πιο σπουδαία ίσως, να ταξιδέψωμε νοσταλγικά με την σκέψη σαν τέτοια μέρα, στ Αλάτσατα. Στον τόπο καταγωγής των προγόνων μας. Οπως μαθαίνομε από τον πολυγραφώτατο πατριώτη μας πατέρα Θεοφύλακτο Μαρινάκη «ελάχιστες ήσαν οι οικογένειες στην πόλη που δεν φιλοξενούσαν φίλους ή συγγενείς πανηγυριστές από άλλες πόλεις της Ερυθραίας» σάν τέτοια μέρα. Μαθαίνομε πως γινόταν από βραδύς ο πανηγυρικός εσπερινός με αρτοπλασία – όπως και σήμερα - και « ανήμερα στηνόταν στο μέσον του ναού το «κενοτάφιο», όπου μνημονεύονταν οι αδικοχαμένοι όχι μόνον Αλατσατιανοί αλλά και όλοι οι Μικρασιάτες».

Η εκκλησία των Αλατσάτων ήταν μεγαλόπρεπη σε ρυθμό βασιλικής, με τέμπλο φιλοτεχνημένο σε τηνιακό μάρμαρο, έργο του μαρμαρά Ιωάννη Χαλεπά, πατέρα του περίφημου γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά. Είχε άσπρα και μαύρα βότσαλα στη αυλή, που σχημάτιζαν υπέροχα γεωμετρικά σχήματα και το δικέφαλο αετό, κατασκευασμένη από μερακλήδες μάστορες της εποχής, χαρακτηριστικό δείγμα του πλούτου και της ευσέβειας των Αλατσατιανών.

Θρύλοι και παραδόσεις συνδέονταν με το κτίσιμο της εκκλησίας, που διασώθηκαν ως τις μέρες μας από την γραφίδα του φιλόλογου και συμπατριώτη Θοδωρή Κοντάρα, δίνοντας μεταφυσική και θαυματουργική διάσταση στο όλο οικοδόμημα. Σύμφωνα με αυτές «τις κολώνες του ναού», «τις ηύρανε στον πάτο της θάλασσας, πολύ μακριά από τα Αλάτσατα, κοντά στα Ντεμερτζιλιά, και τις έβγαλαν νησιώτες βουτηχτάδες. Ήταν πανάλαφρες σαν μπαμπάκι, γιατί βοηθούσε η Παναγιά στην ανέλκυση και τη μεταφορά τους». Για την μεταφορά δε των μαρμάρων που έφεραν από το Λυθρί η παράδοση αναφέρει «πως τα μουλάρια πήγαιναν μοναχά τους στον τόπο για το φόρτωμα, χωρίς ν’ αγκομαχούνε με το βαρύτατο φορτίο τους».

Για την καμπάνα της λέγεται πως «ολάκερο φέσι γιομάτο χρουσές λίρες και μαλαματικά» έστειλαν οι Αλατσατιανοί στην Ιταλία, «για να τα χύσουν οι μαστόροι μέσα στο μέταλλο της καμπάνας, που παρήγγειλαν για την Παναγιά, για να ‘ναι γλυκόλαλη και ν’ ακούγεται ίσαμε την Αγριλιά, το Ρεΐσντερέ και τα Λίτζια κι ακόμα μακρύτερα, σαν χτυπά». Εξ ού και το λαικό δίστιχο, «χτύπα καμπανάρα μου αλατσατιανή να καταπονέσεις (δηλ. να ξεπεράσεις) την ρειζντεριανή».

Σ΄αυτήν την εκκλησία των προγόνων μας, ήταν που την 28-5-2011, παραμονή της Άλωσης, έλαχε ο κλήρος να ζήσει το θαύμα. Παραχωρήθηκε για πρώτη φορά, μετά από 90 χρόνια, για λατρευτική χρήση στους χριστιανούς- αφού ανακαινίσθηκε και μετατράπηκε από τζαμί που ήταν από το 1938, σε ιστορικό μουσείο.

Για πρώτη φορά μετά από 90 χρόνια έζησε ξανά τον πυρετό της προσέλευσης Αλατσατιανών και γενικά χριστιανών σαν να ’ταν πανηγύρι. Από κάθε γωνιά της Ελλάδας αλλά και από το εξωτερικό έσπευσαν στην Ιωνική Ερυθραία να συμπροσευχηθούν στον εσπερινό, που επιτέλεσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο επίσης συμπατριώτης μας, άγιος Βιάννου και Αρκαλοχωρίου, Ανδρέας. Ηταν κάτι το ανήκουστο! Κάτι το απίστευτο και όμως αληθινό για ολόκληρο τον ελληνορθόδοξο Ελληνισμό! Μεγάλη η πνευματική τιμή και πλουσία η ευλογία για όλους μας, παρόντες και μη. “Ο κόσμος αλλάζει. Οι καλύτερες μέρες είναι μπροστά μας” σχολίασε για το ανέλπιστο γεγονός ο Πατριάρχης. Εμείς αν και ζούμε τον ζόφο των ημερών, έχομε κάθε δικαίωμα να συμμεριστούμε την αισιοδοξία του και έστω δειλά να επαναλάβωμε. “Ισως είναι μπροστά μας, μακάρι νάναι μπροστά μας. Αρκεί «Να επιμένομε, να αισιοδοξούμε, να ελπίζομε, να καρτερούμε και να προσευχόμαστε», πρόετρεψε χαρακτηριστικά.

Αρκεί να μην καταδικάσωμε τους εαυτούς μας στην λήθη.Αρκεί να διασώζομε και να τηρούμε τις μνήμες, το πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα, συμπληρώνομε και εμείς με την σειρά μας.

Είναι Χρέος όλων μας «να αναπλάθουμε ένα κόσμο που χάθηκε για πάντα για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι».Και το Χρέος αυτό είθε να το επιτελούμε, όσο πιο καλά μπορούμε όλοι μας.

• Η Κ. Μαστρακούλη είναι υπεύθυνη Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων του Συλλόγου Αλατσατιανων