Μία αναπάντεχη έκπληξη από την ελληνική κινηματογραφική παραγωγή, γίνεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ταινίες της φετινής σεζόν.

Ο ΕΧΘΡΟΣ ΜΟΥ

Σκην.: Γιώργος Τσεμπερόπουλος

Πρωτ.: Mανώλης Μαυροματάκης, Μαρία Ζορμπά, Γιώργος Γάλλος, Αντώνης Καρυστινός.

Ο Κώστας είναι ένας φιλήσυχος και καλλιεργημένος οικογενειάρχης γεωπόνος, ιδιοκτήτης ανθοπωλείου, η ζωή του οποίου κλονίζεται όταν διαρρήκτες εισβάλλουν στο σπίτι του, βιαιοπραγούν σ’ αυτόν, τη γυναίκα και τον γιο του, και βιάζουν την κόρη του.

Τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας του Τσεμπερόπουλου, μετά τα «Ξαφνικός έρωτας» (1984), «Άντε γεια» (1990) και «Πίσω πόρτα» (2000). Πρόκειται για ένα κοινωνικο δράμα στη σημερινή Αθήνα, μέσα από το οποίο ο σκηνοθέτης μιλάει για ένα από τα πιο επίκαιρα διλήμματα της εποχής μας (νηφαλιότητα ή βία), φτιάχνοντας ίσως την πιο συγκροτημένη κι αιχμηρή ταινία του.

Η πλοκή και το θέμα της δεν είναι κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί βεβαίως. Η αυτοδικία και οι συνέπειές της έχουν εκτεθεί προηγουμένως με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και σκηνοθετικούς χειρισμούς, από πιο λαϊκιστικούς όπως στην «Ετυμηγορία» («A time to kill», Τζόελ Σουμάχερ, 1996) μέχρι πιο σύνθετους και περίτεχνους όπως στα «Μυστικά της κρεβατοκάμαρας» («In the bedroom»,Τοντ Φιλντ, 2001). Η ιδιαιτερότητα και η επιτυχία της ταινίας του Τσεμπερόπουλου, είναι ότι τοποθετεί εύστοχα το σχετικό μοτίβο μέσα στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, κι έτσι, εκτός από μία τεχνικά επιτυχημένη εγχώρια παραλλαγή του θέματος (εξαιρετικά εκφραστικές η φωτογραφία του Βαγγέλη Κατριτζιδάκη και η μουσική του Άκη Δαούτη), φτιάχνει ένα σχόλιο για τη σημερινή εύθραυστη κοινωνική κατάσταση στη χώρα και τη συσσωρευμένη οργή που κινδυνεύει να τη θρυμματίσει. Με εξαιρετικές ερμηνείες απ’ όλο το καστ, και ιδιαιτέρως από τον Μαυροματάκη, το φιλμ προτάσσει τη νηφαλιότητα έναντι της βίας, χωρίς ηθικολογία ή υπερβολές.

Ο Κώστας είναι ένας τυπικός αριστερός (σπουδασμένος, καλλιεργημένος, μετριοπαθής, ειρηνιστής), οι πεποιθήσεις του οποίου πρόκειται να δοκιμαστούν όταν κάτι το οποίο αντιμετώπιζε μέχρι τώρα μόνο στη θεωρία, συμβαίνει στον ίδιο και καλείται να διαμορφώσει γνώμη όχι θεωρητικά πια αλλά βιωματικά. Αυτό που συνειδητοποιεί βεβαίως, είναι ότι η θεωρία απέχει πολύ από την πράξη, και ότι η πρόκληση είναι αν και κατά πόσο μπορεί κανείς να διατηρήσει τις αρχές του κάτω από έντονη συναισθηματική πίεση- κατά τον ίδιο τρόπο με τον οποίο η σημερινή ελληνική κοινωνία πολύ θα επιθυμούσε να καταφύγει στη βία για να ξεσπάσει.

Αυτό που είναι συνήθως επίφοβο σε ιστορίες που επιχειρούν μια παραβολική σύνδεση με την πραγματικότητα, είναι η ιδεολογική φόρτιση των χαρακτήρων, η οποία εδώ είναι εύστοχα μοιρασμένη. Η σύζυγος με τα παιδιά και ο φίλος μπάρμαν είναι το συναισθηματικό και ιδεολογικό αντίβαρο στον γείτονα πρώην στρατιωτικό και τον πεθερό του Κώστα. Οι χαρακτήρες εκφράζουν τη διαφορετική αντιμετώπιση, τις διαφορετικές τάσεις που διαμορφώθηκαν από τις αλλαγμένες κοινωνικές συνθήκες της πόλης και κατ’ επέκταση της χώρας, όπως όλοι τις ξέρουμε. Η πλοκή αφορά την ταλάντευση του Κώστα ανάμεσα στα δύο πεδία, υποκινούμενου από αντιφατικά κίνητρα που συνυπάρχουν μέσα του.

Ωστόσο, η ταινία είναι πολύ προσεκτική και ισορροπημένη στις απεικονίσεις των χαρακτήρων της, ώστε να μην ξεπέφτει στη στερεοτυπία. Η συμμορία των διαρρηκτών αποτελείται κυρίως από ρουμάνους (αν θυμόμαστε σωστά) αλλά κι από έναν έλληνα, ο οποίος βαρύνεται με το χειρότερο έγκλημα της πλοκής, ενώ μέσα από την ανεπιτήδευτη απεικόνιση του ρουμανικού καφενείου, η εθνική καταγωγή των εγκληματιών αποκτά δικό της πολιτισμικό πλαίσιο, δε συνδέεται δηλαδή αποκλειστικά με τους κακοποιούς, και απενοχοποιείται. Επίσης, η ιδιοσυγκρασία του γείτονα εκτίθεται σταδιακά και πολύπλευρα, από το απλό ενδιαφέρον και την ανιδιοτελή βοήθεια, στο τραυματικό παρελθόν, στο συμπλεγματικό κι εγκληματικό παρόν του.

Όσο για τον Κώστα, ο Μαυροματάκης ξεδιπλώνει δεξιοτεχνικά τον πατέρα που μεταμορφώνεται από φιλήσυχος οικογενειάρχης σε αποφασισμένο εκδικητή, αλλά τελικά σωριάζεται κάτω από τα συντρίμμια του ίδιου του φόβου του. Το τελευταίο πλάνο του φιλμ τον βρίσκει να κάθεται κάτω από έναν πανύψηλο λεπτό φωτιστικό στύλο στη μέση της λεωφόρου Αλεξάνδρας, η κάθετος του οποίου χωρίζει τη σύνθεση του κάδρου συμμετρικά όπως καταλήγει και “επιβάλλεται” διχαστικά στον Κώστα, σε μια έμμεση, εικαστική σύνοψη του δράματος.