Η μακρά βραδυπορία εντοπισμού υδρογονανθράκων στις υποθαλάσσιες ζώνες, που το διεθνές δίκαιο και η φύση έχουν διασφαλίσει υπέρ του ελληνικού κράτους, μετεξελίσσεται τελευταία σε διαδοχικές μείζονες αποφάσεις εκτός ελέγχου θεσμοθετημένων οργάνων της Πολιτείας.
Μια συγχορδία, μάλιστα, διεθνών κύκλων έχουν βαλθεί να καλλιεργήσουν, σε πρόσφορο έδαφος της κοινής μας γνώμης, άγχος για υποτιθέμενες χαμένες μας ευκαιρίες. Χαρακτηριστικό είναι ότι, ενώ για τις ΒΑΠΕ υπήρξε μακρύς διάλογος ανάμεσα σε ειδήμονες και μη, καμιά αντίστοιχη διάχυση πληροφοριών δεν παρατηρείται για τους υδρογονάνθρακες. Και να σκεφτεί κανείς, ότι το ενεργειακό βάρος των ΒΑΠΕ ως προς τους υδρογονάνθρακες μπορεί να συγκριθεί με ένα βόλο άμμου μπροστά στο Γιούχτα! Το φίμωτρο λοιπόν για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα που θα επηρεάσει τη μοίρα πολλών μελλοντικών γενεών Ελλήνων, είναι ακατανόητο.
Ελληνικοί κύκλοι εμφανίζονται να αποδίδουν στην ΕΕ την πρόθεση χρηματοδότησης ενός μεγάλου προγράμματος μεταφοράς υδρογονανθράκων από το Ισραήλ μέχρι την Ιταλία, μέσω Κύπρου και Κρήτης. Αλλά και καλωδίων μεταφοράς ρεύματος στην ίδια περίπου διαδρομή. Ενώ τα Weakileaks σε νέο ρόλο διαχείρισης «διαρροών», καθώς και Αμερικάνικες Υπηρεσίες Πληροφοριών, μας πιέζουν για γρήγορες αποφάσεις που θα ’πρεπε να δρομολογηθούν, κατά την άποψή τους, με παραχωρήσεις δικαιωμάτων από το ελληνικό κράτος έναντι κάποιων προκαταβολών. Για τη δυνατότητα να εξασφαλισθούν τέτοιες προκαταβολές κάνει λόγο και ο καθηγητής Αντ. Φώσκολος. Που στο παρελθόν, θυμάμαι ότι υποστήριζε σε εκδηλώσεις που παραβρέθηκα κι ο ίδιος την ανάγκη να ακολουθήσουμε ένα διαφορετικό και καλά εδραιωμένο μοντέλο αξιοποίησης των πλουτοπαραγωγικών μας πόρων. Στο τελευταίο μας βρίσκει σύμφωνους.
Δίκαια ο κ. Φώσκολος έχει κατακτήσει την εύνοια της κοινής μας γνώμης για τις προσπάθειές του εδώ και χρόνια να γίνουν από το κράτος μας οι απαραίτητες ενέργειες οριοθέτησης και επιστημονικής αξιολόγησης των υποθαλάσσιων ενεργειακών μας αποθεμάτων. Αυτό του δίνει ένα κύρος που, νομίζω, πρέπει να αξιοποιήσει και να διατηρήσει με πρόσθετες πληροφορίες προς το ελληνικό κοινό και τους εμπλεκόμενους υπηρεσιακούς και πολιτικούς παράγοντες, για τα ακριβή χαρακτηριστικά του εναλλακτικού εκείνου μοντέλου, που συμπλέει με τα πραγματικά συμφέροντα της χώρας μας. Διότι η παραχώρηση με λευκή επιταγή των ενεργειακών μας αποθεμάτων προς τους παγκόσμιους πετρελαϊκούς κολοσσούς δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, πιο συνετή πράξη από την υποθήκευση των ακινήτων ενός επιχειρηματία, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί από τοκογλύφο σε μια νέα του προσπάθεια με αβέβαιη οικονομική προοπτική.
Το νορβηγικό
μοντέλο
Η υιοθέτηση ενός σοβαρού μοντέλου εκμετάλλευσης υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων, προϋποθέτει τη λήψη πολλών μέτρων που θα βοηθούσαν μια χώρα να κάνει σταθερά βήματα, αντί για ραντεβού με την ιστορία «στα τυφλά». Μέτρα εφαρμογής των διεθνών αρχών δικαίου στον τομέα των θαλασσών. Καθώς και τεχνικές όπως και διοικητικές προετοιμασίες που θα εξασφαλίζουν προς το συμφέρον της χώρας τα οφέλη που οι γεωλογικοί αιώνες της επιφύλαξαν. Κανείς δεν δικαιούται να διασπαθίσει άδοξα τον πλούτο αυτό με πρόχειρες και αδόκιμες πρωτοβουλίες. Όπως θα ήταν η παραχώρηση δικαιωμάτων χωρίς ρήτρες και διασφαλίσεις. Είναι, άλλωστε, σε όλους γνωστό ότι τα μεγάλα βάθη που θα χρειαστεί να ξεπεραστούν για άντληση των αποθεμάτων μας, μπορούν εύκολα να προσφέρουν δικαιολογίες που θα παραπέμψουν σε μακρινές καλένδες την πραγματική εξόρυξη. Κάτι τέτοιο θα ’μοιαζε, μεγεθυμένο σε γιγάντια κλίμακα, με το «κόλπο» αντιπαροχέων που χωρίς αυστηρές χρονικές δεσμεύσεις, επιλέγουν να εκμεταλλευτούν ένα οικόπεδο στους χρόνους που βολεύει τους ίδιους, και όχι αυτούς που εξυπηρετούν τον οικοπεδούχο!
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί και στα οριακά αποθέματα που βρίσκονται, τυχόν, στα όρια μεταξύ ζωνών διαφορετικών χωρών. Για να ωφεληθεί στο μέγιστο η Νορβηγία, που αντιπροσωπεύει στον σημερινό κόσμο το εναλλακτικό μοντέλο, χρησιμοποίησε κρατικές εταιρίες. Μόνες ή σε σύμπραξη με άλλους, άντλησαν αποθέματα που ίσως προσπόριζαν σε ιδιωτικές εταιρίες περιορισμένα κέρδη, αλλά εξαντλούσαν τα κρατικά δικαιώματα υπέρ του συγκεκριμένου λαού. Τι θα γίνει στην περίπτωσή μας, που το ελληνικό δημόσιο έχει φροντίσει τελευταία να αφοπλισθεί από τα μέσα άσκησης μιας αντίστοιχης πολιτικής; Να σκεφτεί δε κανείς, ότι η Νορβηγία έχει το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ελλάδας. Ενώ δεν την ξεπερνά ούτε σε επιστημονικό δυναμικό για την περίσταση, ούτε σε ναυτοσύνη, απαραίτητη για το συγκεκριμένο εγχείρημα.
Ανάγκη για επαγρύπνηση
Ο κ. Αντ. Φώσκολος, που είναι γνώστης των λεπτομερειών εφαρμογής του παραπάνω μοντέλου αντιμετώπισης υποθαλάσσιου ενεργειακού πλούτου, πρέπει να συνεχίσει την προσφορά υπηρεσιών του προς την ελληνική κοινή γνώμη για μια ευνοϊκότερη δρομολόγηση του όποιου εγχειρήματος. Άλλωστε η σειρά αυτή των δημοσιευμάτων για το συγκεκριμένο ζήτημα σκοπό δεν έχει να προτάξει κρίσεις στη θέση αρμόδιων κρατικών οργάνων. Ούτε να υποκαταστήσει αποφάσεις σε ένα δύσκολο και ναρκοθετημένο τοπίο, στο οποίο μόνο η πλήρης γνώση κάθε φορά των δεδομένων και η αξιολόγηση εναλλακτικών εκδοχών, μπορεί να οδηγήσει σε επωφελείς επιλογές. Το κράτος, λοιπόν, πρέπει να έχει την πρωτοβουλία των βηματισμών.
Αλλά και η ενεργή συμβολή του υπεύθυνου επιστημονικού δυναμικού και η θεσμική επεξεργασία όλων των βασικών συνιστωσών, όσο και των λεπτομερειών αυτού του ζητήματος, αποτελούν προϋποθέσεις μιας ευνοϊκής για τα κρατικά δίκαια εξέλιξης. Τούτο δεν σημαίνει πως η κοινή γνώμη πρέπει να μείνει παθητικός θεατής, ανεξάρτητα από την ποιότητα των λύσεων που διαπιστώνει να προκρίνονται. Το αντίθετο μάλιστα. Η κοινή γνώμη επιβάλλεται να τεθεί σε καθεστώς εγρήγορσης και να απαιτήσει πλήρη ενημέρωση για τα βήματα που επιλέγονται. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που η πολιτική ηγεσία έκαμε λανθασμένες επιλογές τα τελευταία χρόνια. Φορτώνοντας με τον τρόπο αυτό δυσβάσταχτα βάρη σε μελλοντικές γενιές Ελλήνων.
Η κοινή μας γνώμη δεν πρέπει, όπως στο παρελθόν έτσι και τώρα, να δώσει βάση στο επιχείρημα, ότι πρόχειρη αναζήτηση εύκολων οικονομικών παροχών, δήθεν, ταυτίζεται με τα μακροχρόνια συμφέροντα του τόπου. Δεν συνεπάγεται ουσιαστικά καθυστερήσεις μια πλήρης προετοιμασία αντιμετώπισης ενός τόσο σύνθετου αναπτυξιακού και εθνικού εγχειρήματος, όπως είναι η εκμετάλλευση υπέρ της χώρας και του λαού της πλουτοπαραγωγικού πλούτου σαν τους υποθαλάσσιους υδρογονάνθρακες. Ενώ στοιχείο της επωφελούς αξιοποίησής τους είναι και η επιτόπια κατεργασία τους στην Κρήτη και στη Δυτική Ελλάδα: Μεταφορά σε άλλους της ευθύνης μεταποίησης, δεν απαλλάσσει από κανένα κίνδυνο ασφάλειας ή περιβαλλοντικής αβεβαιότητας, ενώ ευτελίζει το συνολικό όφελος για το ελληνικό κράτος.
Η Νορβηγία αντί της σημερινής Λιβύης και του Ιράκ, είναι και στο θέμα αυτό το μοντέλο που πρέπει να ακολουθήσουμε. Σε τι βαθμό γίνονται, όμως, οι κατάλληλες προετοιμασίες από το κράτος μας; Η απόλυτη αδράνεια που παρατηρείται και στον τομέα αυτό δεν είναι ένδειξη συνετής διαχείρισης. Δεδομένου ότι πρέπει έγκαιρα να παρθούν αποφάσεις και να δημιουργηθούν κατάλληλα πλαίσια. Για όλα αυτά υπάρχουν Έλληνες επιστήμονες με κατάρτιση στο συγκεκριμένο αντικείμενο και με γνώσεις της διεθνούς εμπειρίας, που μπορούν να διαφωτίσουν έγκαιρα κρατική ηγεσία και λαό. Ο τελευταίος, άλλωστε, είναι ο κυρίαρχος εγγυητής των εθνικών συμφερόντων που πρέπει στη φάση αυτή να αναλάβει τις ευθύνες του.
