Μία από τις πιο θεαματικές και συγκροτημένες ταινίες της χρονιάς.



GRAVITY

Σκην.: Αλφόνσο Κουαρόν

Πρωτ.: Σάντρα Μπούλοκ, Τζωρτζ Κλούνι, Εντ Χάρις, Όρτο Ιγκνάτιουσεν, Φαλντούτ Σάρμα.

Τα τρία μέλη μιας αμερικανικής διαστημικής αποστολής, τα οποία πραγματοποιούν επισκευές αιωρούμενα έξω από το σκάφος τους, δέχονται καταιγισμό από διαστημικά απόβλητα που συγκρούονται με το σκάφος και το καταστρέφουν. Η δρ. Ράιαν Στόουν και ο Ματ Κοβάλσκι μένουν μόνοι τους και προσπαθούν να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό γειτονικών διαστημικών σταθμών.

Ένα δεξιοτεχνικό περιπετειώδες δράμα που κατασκευάζει ίσως την πιο αληθοφανή αναπαράσταση του διαστήματος στην ιστορία του κινηματογράφου και την αξιοποιεί για να μιλήσει για την απώλεια, τη μοναξιά, τη θέληση για ζωή. Το περιπετειώδες σκέλος της ιστορίας αφορά τον αγώνα της Στόουν για επιστροφή στη Γη, αλλά το δραματικό και κυριότερο, είναι η αγωνία της να βρει λόγο ύπαρξης, να πιστέψει ξανά στη ζωή και να τη διεκδικήσει. Η ταινία γυρίστηκε δισδιάστατη, και κατόπιν δημιουργήθηκε η τρισδιάστατη εκδοχή της, η οποία λέγεται ότι είναι ακόμη θεαματικότερη, στο βαθμό τουλάχιστον που αποτελεί ένδειξη το ότι μεγάλο ποσοστό των αμερικανικών εισπράξεων του φιλμ προέρχονται από τις τρισδιάστατες προβολές. Εμείς πάντως είδαμε τη δισδιάστατη εκδοχή, η οποία είναι αρκούντως εντυπωσιακή.

Καταρχάς καθοριστική σημασία παίζει η επιλογή του σεναρίου να απεικονίζεται μόνο ένας αφηγηματικός χώρος, αυτός του διαστήματος όπου βρίσκεται η ηρωίδα, και όχι το διαστημικό κέντρο κάτω στη Γη με το οποίο επικοινωνεί. Η απουσία κάποιου άλλου αφηγηματικού χώρου ταυτίζει το διάστημα με τη συναισθηματική κατάσταση της Στόουν, εκφράζοντας το κενό που νιώθει μετά τον χαμό της κόρης της, παρέχοντας παράλληλα την απομόνωση και την ηρεμία που αποζητά. Έκτος απ’ αυτήν και τον Κοβάλσκι δε βλέπουμε ποτέ κανέναν άλλο πρόσωπο της πλοκής (όχι ζωντανό τουλάχιστον!), παρά ακούμε μόνο τη φωνή των υπολοίπων που πλαισιώνουν το πρωταγωνιστικό δίδυμο. Αφενός η περίληψη περισσότερων χαρακτήρων προσδίδει αληθοφάνεια στην ιστορία, αφετέρου ο οπτικός αποκλεισμός τους εστιάζει στη σχέση Στόουν και Κοβάλσκι, και τονίζει τον συμβολικό χαρακτήρα της -όπως και όλου του ταξιδιού- ως διαδικασία ενδοσκόπησης. Όμως ακόμη κι απ’ αυτούς τους δύο, ο Κλούνι έχει έναν διεκπεραιωτικό ρόλο να εκτελέσει και το κάνει με τη χαρακτηριστική του άνεση, με αποτέλεσμα όλο το βάρος να πέφτει στη Μπούλοκ, η οποία φτιάχνει μια πληγωμένη, ευφυή, δυναμική, συγκινητική Στόουν.

Παράλληλα, ο χώρος του διαστήματος μπορεί να εκληφθεί ως μιας μορφής limbo, ενδιάμεσης κατάστασης μεταξύ ζωής και θανάτου, καθώς η Στόουν -σ’ ένα από τα ψυχολογικά παράδοξα της ιστορίας- βρίσκει το ψυχικό σθένος να συμμετάσχει σε μια τέτοια απαιτητική αποστολή παρότι είναι καταβεβλημένη από την απώλεια της κόρης της και σχεδόν παραιτημένη από τη ζωή. Στην πορεία, ο Κοβάλσκι μεταμορφώνεται στο ένστικτο αφύπνισης και αυτο-συντήρησής της, ενώ τελικά η επιστροφή της στη Γη σημαίνει και τη συναισθηματική ‘επανεκκίνηση’ της ζωής της, που σηματοδοτείται με τον βιολογικό συμβολισμό της έναρξης της ζωής, καθώς η Στόουν αναδύεται μέσα από τη θάλασσα, σφίγγει το χώμα στις γροθιές της και αγωνίζεται να σταθεί στα πόδια της, μουδιασμένα από την αχρησία στο περιβάλλον χωρίς βαρύτητα.

Φυσικά, όλη αυτή πορεία της ηρωίδας γίνεται πειστική, θεαματική και φορτίζεται συναισθηματικά, χάρη στα εκπληκτικά οπτικά εφέ τα οποία συνθέτουν μια πολύ λεπτομερή εικόνα της Γης, που φωτογραφικά παραμένει σημαντική μέσα στις συνθέσεις, πάντα σε μεγάλο μέγεθος στο μπαγκράουντ των πλάνων για να υπενθυμίζει τον στόχο και την πρόκληση της Στόουν προς τον εαυτό της- ότι έχει κάπου να επιστρέψει. Η φωτογραφία συμβάλλει επίσης στη φυσική αληθοφάνεια και την ψυχολογική λειτουργικότητα της ιστορίας, μέσα από τη μεγάλη διάρκεια των πλάνων, τα περισσότερα από τα οποία είναι μονοπλάνα, αλλά και την αργή κίνηση της κάμερας, που αφενός συμβαδίζει με την έλλειψη βαρύτητας και τη βραδύτητα της κίνησης των χαρακτήρων που προκαλεί, αφετέρου μεταδίδει τη στασιμότητα, το ψυχολογικό αίσθημα επιβράδυνσης σαν απώλεια ζωτικότητας, σαν απώλεια νοήματος για τη Στόουν.

Ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο που προέρχεται από τον φυσικό ρεαλισμό της ιστορίας και καταλήγει ουσιαστικό στη δημιουργία της αγωνίας, είναι η χρήση του ήχου. Στο πλαίσιο της επιδιωκόμενης πιστότητας των διαστημικών συνθηκών, το κείμενο στην έναρξη του φιλμ μας πληροφορεί ότι ο ήχος στο διάστημα δε μεταφέρεται, συνεπώς έπρεπε να βρεθούν διαφορετικοί τρόποι ν’ αντικατασταθεί ο φυσικός ήχος και αυτοί είναι δύο: μέσα στο αφηγηματικό περιβάλλον, η ενδο-επικοινωνία μεταξύ των αστροναυτών, κι εξω απ’ αυτό, η μουσική επένδυση με τους ‘μηχανικούς’ ήχους της, η παρουσία της οποίας παραμένει συνδεδεμένη μέσω του μοντάζ με το φυσικό περιβάλλον της αφήγησης, με το οποίο αλληλεπιδρά, καθώς διακόπτεται απότομα, απηχώντας τη θέση της ηρωίδας μέσα στον χώρο, διατηρώντας δηλαδή αλληλένδετους τον φυσικό με τον ψυχολογικό ρεαλισμό.



ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΕΚΚ

Το 54ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης τελείωσε, και η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ) ανακοίνωσε το βραβείο της, το οποίο ως γνωστόν δεν είχε τη δυνατότητα να απονείμει φέτος, λόγω του αποκλεισμού της ως σωματείου από την τελετή λήξης του φεστιβάλ, αλλά και αριθμού μελών της από τη διοργάνωση γενικότερα. Το περασμένο Σάββατο, η ΠΕΚΚ εξέδωσε την παρακάτω σχετική ανακοίνωση.

“Στην καθιερωμένη γενική της συνέλευση με αφορμή το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου ομοφώνως επέλεξε ως καλύτερη ταινία της διοργάνωσης την «Αιώνια επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά». Στην ταινία της Ελίνας Ψύκου συνδυάζονται με τρόπο δημιουργικό η μοντέρνα γραφή και η συνείδηση της ελληνικής πραγματικότητας.

Το βραβείο αυτό ανακοινώνεται, και δυστυχώς δεν απονέμεται, επειδή για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά ο διευθυντής απαγορεύει τη συμμετοχή μας στην τελετή λήξης, περιφρονώντας μια παράδοση τριάντα και πλέον ετών.

Ας σημειωθεί ότι αιτία του αποκλεισμού μας υπήρξε η δημόσια διαφωνία μας με το νόμο Γερουλάνου, του οποίου οι συνέπειες γίνονται ολοένα και πιο ορατές, μ' αποτέλεσμα τόσο την άνιση μεταχείριση του ελληνικού σινεμά όσο και την ισχνή παρουσία της εγχώριας παραγωγής στο φυσικό της χώρο.

Δυο δεκαετίες μετά από τον καθοριστικό μας ρόλο στη διεθνοποίηση του θεσμού, θεωρούμε ότι ένας κύκλος ολοκληρώνεται. Σήμερα προτείνουμε εκ νέου ένας επόμενος κύκλος ν' ανοίξει το συντομότερο ώστε, σε συνεργασία με την κινηματογραφική κοινότητα, να βρεθεί το σχήμα για την αποκατάσταση της ισορροπίας ανάμεσα στο διεθνές και το ελληνικό τμήμα”.