Προς Θεού! Δε θέλω ν’ ανάψω νέες φωτιές σχετικά με την καταγωγή του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, φτάνουν οι ήδη υπάρχουσες αν και αυτό είναι ξεκάθαρο, αφού σύμφωνα με τους πλέον ειδικούς ιστορικούς ερευνητές και μελετητές, ο Δημόνηκος Θεοτοκόπουλος γεννήθηκε στον Χάνδακα.
Όμως... σ’ έναν από τους πίνακες του Γκρέκο (1597-1599) που βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον, εικονίζεται ο Άγιος Μαρτίνος και ο επαίτης. Ποτέ οι επαίτες δεν άφηναν ήσυχους τους ανθρώπους, πόσο περισσότερο τους Αγίους! Ο Άγιος Μαρτίνος ήταν ο προστάτης της συντεχνίας των βαρελοποιών του Χάνδακα. Σ’ αυτή τη συντεχνία μέλος υπήρξε ο Μανούσος Θεοτοκόπουλος, αδελφός του Δομήνικου. Τώρα τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον δικό μας Άγιο, τον Άγιο Μηνά!
Στις 11 του Νοέμβρη η δυτική Εκκλησία γιορτάζει τη μνήμη του Αγίου Μαρτίνου. Μια μέρα ξέφρενου πανηγυριού για τους Δυτικούς στα χρόνια του μεσαίωνα αφού άνοιγαν τα κρασιά τους και δοκίμαζαν το νέο κρασί, κάτι αντίστοιχο με τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου του μεθυστή. Μια χαρούμενη λοιπόν γιορτή αυτή του Αγίου Μαρτίνου που την εισήγαγε και η Κρήτη. Ηδη τον 14ο αιώνα η γιορτή είχε αφομοιωθεί από τον πληθυσμό του νησιού μας. Αυτό βέβαια επιβεβαιώνεται και από κάποιο ποίημα του Στέφανου Σαχλίκη, το οποίο προφανώς γράφτηκε εκείνη την περίοδο, για την ημέρα αυτή κατά την οποία δεν έλειπαν οι οινοποσίες και τα ξεφαντώματα:
“Πολιτικές, ακούσατε
πόσην τιμήν μου κάμνουν
εμένα τα αρχοντόπουλα
εδώ εις τούτην την χώραν.
***
διατί κατέχουσιν καλά
ότι αγαπώ να πίνω
και φαίνεταί μου απέθανα,
όντεν ουδέν μεθύσω.
Και οι άρχοντες μου πέμπουσιν
φλάσκες κρασίν γεμάτες,
και καθ’ ημέραν γίνεται
του Σαν Μαρτί δια εμένα”.
Τους επόμενους αιώνες η γιορτή του Αγίου Μαρτίνου είχε πλέον επίσημα καθιερωθεί. Λείψανα εξάλλου του Αγίου φυλάσσονταν στο μητροπολιτικό ναό του Αγίου Τίτου στον Χάνδακα από το 1446. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στον κατάλογο των υποχρεωτικών αργιών που καταρτίστηκε το 1519, η ημέρα της γιορτής του Αγ. Μαρτίνου ήταν αργία, αν και μόνο για τους δημόσιους υπαλλήλους και όχι για τους τεχνίτες.
Από τα τέλη του 15ου αιώνα και κατά το πρώτο μισό του 16ου αιώνα στη βενετοκρατούμενη Κρήτη πολλά επαγγέλματα άρχισαν να οργανώνονται σε συντεχνίες. Έτσι και οι βαρελοποιοί του Χάνδακα έκαναν τη δική τους συντεχνία. Διέθεταν ιδιόκτητη εκκλησία όπως οι άλλες συντεχνίες.
Τους παραχωρήθηκε όμως η εκκλησία της Παναγίας της Παντάνασσας, ένας δίκλιτος ναός. Το ένα κλίτος ήταν αφιερωμένο στην Παναγία και το άλλο στον Άγιο Μηνά. Πρόκειται για τον μικρό Άγιο Μηνά. Σήμερα σώζεται ένα διακοσμητικό τόξο παραθύρου από τη βενετική περίοδο που ήταν δίκλιτος ναός. Με τα χρόνια και αφού η έδρα της συντεχνίας είχε αποκτήσει εκκλησία και μάλιστα αφιερωμένη σε ορθόδοξο άγιο σηματοδοτήθηκε μια σημαντική αλλαγή στην ιστορία της συντεχνίας των βαρελοποιών του Χάνδακα. Από τότε πολλές πηγές αναφέρουν τον Άγιο Μηνά ως προστάτη-Άγιο της συντεχνίας αντί του Αγίου Μαρτίνου.
Ο ορθόδοξος Άγιος, καβαλάρης κι αυτός όπως ο Άγιος Μαρτίνος, επικράτησε του καθολικού. Ύστερα περιμένουμε να γεφυρωθεί το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών...
Βέβαια αυτή η επικράτηση είχε άμεση σχέση με το επάγγελμα των βαρελοποιών, το οποίο ασκούσαν Κρήτες και όχι οι Βενετσιάνοι. Εξάλλου και η ημερομηνία της γιορτής τους βόλευε, η 11η Νοεμβρίου.
Άγιος Μηνάς και Μεγάλο Κάστρο!
Μια σχέση αιώνια, ένας δεσμός άρρηκτος, μια συγγένεια εξ αίματος, μια πατρική σχέση, μια υποδειγματική αφοσίωση της πόλης στον Άγιό της.
Η ζωή του Αγίου μοιάζει με τη ζωή αυτής της Πολιτείας αλλά και η ιστορία αυτής της πόλης ταυτίζεται με την ιστορία του πολιούχου της!
Ριψοκίνδυνος ο Άγιος Μηνάς, προστάτης από τους εχθρούς, το ίδιο όμως και η καστρινή πολιτεία. Πόσους εχθρούς δε γνώρισε και με ποιους δεν πολέμησε υπερασπίζοντας τον εαυτό της.
Φανταστήκαμε ποτέ την πόλη μας χωρίς τον Άγιο Μηνά αλλά και τον Άγιο Μηνά χωρίς την πόλη του Ηρακλείου;
Μια πίστη αταλάντευτη, καθολική, σκληρή, που δημιουργεί τόση δύναμη στον κάθε Καστρινό δίνοντάς του τη σιγουριά πως μπορεί ν’ ανατεπεξέλθει στον κάθε κίνδυνο και να νικήσει. Αυτό εξανάγκαζε τον Άγιό μας να κατεβεί από το εικόνισμά του, να αμπαρώσει τα μισοανοιγμένα παραθυρόφυλλα και να κυνηγά ασταμάτητα Φράγκους, Τούρκους και όποιους άλλους ήθελαν ν’ απειλήσουν την ηρεμία αυτής της πόλης. Θα κλείσω τη σημερινή μου αναφορά με κάποιο απόσπασμα του μεγάλου Ηρακλειώτη χρονογράφου και διευθυντή τότε της εφημερίδας “Μεσόγειο” Αριστοτέλη Γραμματικάκη για τον Άγιο του Μεγάλου Κάστρου, τον Άγιο Μηνά!
“Οι Ηρακλειώτες - μα είναι αμίμητοι σε κάτι τέτοια - δεν μπόρεσαν να νοιώσουν τον Αγιό τους, χωρίς να τον κάμουν ομοιό τους και σε κάποιες άλλες μόνιμες καταστάσεις, της δικής τους ψυχοσυνθέσεως. Τον θέλουν μετριοπαθή και σιγανομουρμούρη, σαν κι αυτούς - στο μικρό Άγιο Μηνά κατοικεί μόνιμα, το μεγαλοπρεπές σπίτι του τόχει μονάχα για τις Κυριακές- και η συμφεροντολογία του δεν πάει πίσω, από τη συμφεροντολογία των Ηρακλειωτών. Κάπου σε κάποια παράδοσι, θα τον δούμε τον Άγιο Μηνά, να ανταλλάση κανονικώτατα... οικόπεδα με τον Τούρκο γείτονά του για να μεγαλώση το σπίτι του. Κανονική ανταλλαγή, τίμια. Μόνο η σφραγίδα του συμβολαιογράφου έλλειψε. Υπέροχο δείγμα αυτό, της θείας πνοής, που διέπει την έννοια του δικαίου: Άμα μου φέρεσαι σαν εχθρός, σε μεταχειρίζομαι σαν εχθρό. “Άμα όμως διώξεις από την ψυχή σου, τη κατάρα της βίας και της αδικίας, εγώ παίρνω το κονδύλι μου, παίρνεις κι εσύ το δικό σου και λογαριαζόμαστε τίμια, ηθικά, δίκαια”. Είναι μέγα πράγμα πόσο βαθειά θεϊκό έπλασαν τον Άγιο τους, οι Ηρακλειώτες.
Ας έχουν για βοήθεια τη μεγάλη του χάρι”.
