Της Αταλάντης Μιχελογιαννάκη - Καραβελάκη*
Η ειρηνική συνύπαρξη και η γόνιμη συνάντηση πολιτισμών πάντα με συνάρπαζε καθώς, τελικά, αποκαλύπτεται η αλήθεια κοινών πανανθρώπινων αξιών, αρετών και πολιτισμικών στοιχείων που μας φέρνουν ακόμα πιο κοντά, πρόσωπο με πρόσωπο, ψυχή με ψυχή.
Με εξαιρετικό ενδιαφέρον παρακολούθησα, στην έγκριτη εφημερίδα Πατρίς, τα κείμενα για τους Τουρκοκρητικούς της Ελένης Ψαραδάκη και παίρνοντας αφορμή από αυτές τις δημοσιεύσεις καταθέτω σχετική πρόσφατη εμπειρία μου.
Αναπάντεχα λοιπόν, γνώρισα μία κυρία απόγονο τρίτης γενιάς Τουρκοκρητικών! Όμως, ας πάρουμε τα γεγονότα από την αρχή.
Η καθηγήτρια μου από το Πανεπιστήμιο Θράκης, που γνωρίζει ότι κατάγομαι από την Άνω Βιάννο, σε κάποια συνάντησή μας, μου λέει : «Αταλάντη, έχω μια φίλη από την Τουρκία, της οποίας οι παππούδες ήταν Τουρκοκρητικοί, από την Άνω Βιάννο. Θα σας φέρω σε επαφή να γνωριστείτε.
Λοιπόν, ονομάζεται Neyyir Berktay και οι παππούδες της όσο ζούσαν στην Ελλάδα κατοικούσαν στη γενέτειρά σου. Ήδη της μίλησα για σένα και την κοινή καταγωγή σας και θέλει να επικοινωνήσετε».
Συγκινήθηκα βαθιά και θαύμασα, πόσο μικρός είναι ο κόσμος! Ακόμα φιλοσόφησα, που ο χρόνος επιλέγει τις στιγμές για να ρίξει τις εκπλήξεις του-μέχρις στιγμής δεν είχα γνωρίσει από κοντά κάποια κοπέλα από την Τουρκία, κι εκείνη που θα γνώριζα… είχε παλιούς δεσμούς με την Άνω Βιάννο, το χωριό μου! Ένιωσα την προσδοκία να μοιραστώ παλαιότερες ιστορίες με την Neyyir. Όντως, στις 2 Αυγούστου 2013 λαμβάνω e mail όπου μεταξύ άλλων, η Neyyir αναφερόταν κι εκείνη με θαυμασμό και συγκίνηση για την Κρήτη και ιδιαιτέρως για την Άνω Βιάννο.
Μου ανέφερε ότι τα επίθετα των παππούδων της ήταν Καβουκάκη και Μπεντεράκη. Μου εξηγούσε στο e mail ότι γεγονότα εκείνων των εποχών, ανάγκασαν τις παραπάνω οικογένειες να εγκαταλείψουν την Άνω Βιάννο και οριστικά πια την Κρήτη στα 1898 μεταβαίνοντας στην Τουρκία.
Ωστόσο, όσα έζησαν στην Κρήτη και η αγάπη τους για τα κρητικά χώματα, δεν έμειναν μόνον για πάντα έντονα χαραγμένα μέσα τους, αλλά πέρασαν και στα εγγόνια τους, κι ίσως, με διπλασιασμένα θετικά συναισθήματα, γεγονός που το διέκρινα-τους επόμενους μήνες από κοντά- στο πρόσωπο της εγγονής τους Neyyir.
Η Neyyir-εξαιρετικά καλλιεργημένη κυρία- η οποία γεννήθηκε στη Σμύρνη και εργάζεται στην Κωνσταντινούπολη σε ένα από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια της Τουρκίας, ένιωσε την επιθυμία να εορτάσει τα 55α γενέθλιά της στην Άνω Βιάννο! Ακριβώς στο χωριό, που είχαν ζήσει οι παππούδες της μα… και οι δικοί μου! Μου έγραψε λοιπόν πως την άνοιξη του 2012 ήρθε στην Κρήτη και μαζί με τα αδέρφια της, τα παιδιά της και άλλους συγγενείς της, επισκέφτηκε το Ηράκλειο, το Ρέθυμνο, τα Χανιά και φυσικά την Άνω Βιάννο, όπου έμεινε μόνο για μια μέρα εκπληρώνοντας την επιθυμία της, μα και με σκοπό να επανέλθει. Από τον Αύγουστο έως τον Οκτώβριο ανταλλάξαμε αρκετά e mail και αναπτύχθηκε μεταξύ μας μια πολύ φιλική σχέση. Σε ένα e mail με ενημέρωσε με ενθουσιασμό ότι έρχεται στην Κρήτη, οπότε επιτέλους θα τα λέγαμε κι από κοντά. Έτσι κι έγινε. Η Neyyir λοιπόν ήρθε στη Βιάννο με την παρέα της. Την συνάντησή μας πρώτα στον Κερατόκαμπο και μετά στην Άνω Βιάννο στις 12 και 13 Οκτωβρίου τη διακατείχαν συγκίνηση, οικεία ατμόσφαιρα και απανωτές συγκυρίες, που αναρωτιόμασταν και οι δύο,αν κάποιος προπάππους μας «προσχεδίαζε» από «ψηλά» το ένα μετά το άλλο γεγονός, που μας έφερνε ακόμα πιο κοντά. Συζητήσαμε ώρες και περιηγηθήκαμε στα σοκάκια της Άνω Βιάννου, ακολουθώντας και ψηλαφώντας μισοσβησμένα χνάρια άλλων εποχών. Ωστόσο, άσβεστα σημάδια, που μας οδήγησαν στην αλλαγμένη πια, μα κοινή γειτονιά των παππούδων μας αποτέλεσαν τα τουρκικής προέλευσης τοπωνύμια της Άνω Βιάννου, που είχα καταγράψει προηγούμενα χρόνια μετά από προσωπική έρευνα. Η Neyyir γνώριζε το βιβλίο μου «Τοπωνύμια Κρήτης-Σεργιάνι στη Βιάννο», από τις εκδόσεις της Βικελαίας και το αξιοποιήσαμε επί τόπου. Πέρα από τη θερμή επικοινωνία μας, στη σκέψη ότι οι Τουρκοκρητικοί ήταν μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα, μα Κρήτες, σαν εμάς, που μιλούσαν την κρητική μας γλώσσα, ένιωσα τη Neyyir ακόμα πιο κοντά μου. Χωρίσαμε με συγκίνηση και με την αμοιβαία υπόσχεση ότι θα ξανανταμώσουμε και πάντα φίλες της καρδιάς και της ψυχής.
* Η Αταλάντη Μιχελογιαννάκη-Καραβελάκη είναι διδάκτωρ Ελληνικής Φιλολογίας
