Πιο συγκεκριμένα :
Οι γεννήσεις από 148.000 το 1980 «κατρακύλησαν» γύρω στις 100.000 το 1990 και από τότε κυμαίνονται σʼ αυτά τα επίπεδα, ενώ ταυτόχρονα οι θάνατοι από 87.000 το 1980 έφτασαν τις 100.000 το 1990 και το 1996 και τα έτη 1998-2001 ξεπέρασαν τις γεννήσεις. Τα έτη αυτά, δηλαδή, αντί για φυσική αύξηση είχαμε φυσική μείωση το πληθυσμού της χώρας.
Τα αίτια στα οποία οφείλεται η δημογραφική κατάρρευση της χώρας είναι πολλά και έχουν αναλυθεί από πολλούς. Όπως έχουν δείξει μεγάλες έρευνες του Ε.Κ.Κ.Ε. τα νέα ζευγάρια θα ήθελαν να κάνουν περισσότερα παιδιά, αλλά οικονομικοί λόγοι τα εμποδίζουν. Οικονομικοί λόγοι εμποδίζουν, επίσης, πολλούς νέους να παντρευτούν. Οι βασικότεροι από τους λόγους αυτούς είναι η ανεργία που πλήττει κύρια τους νέους και τις γυναίκες και τα χαμηλά εισοδήματα σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος ανατροφής των παιδιών.
Εκτός, όμως, από τα οικονομικά προβλήματα ανεπαρκής έως ανύπαρκτη είναι η πολιτική όλων των Κυβερνήσεων στο να βοηθήσουν τόσο τους νέους να κάνουν οικογένεια όσο και τις οικογένειες να αναθρέψουν τα παιδιά τους (έλλειψη βρεφονηπιακών σταθμών, ανεπαρκή οικογενειακά επιδόματα, ανεπαρκής δημόσια εκπαίδευση, έλλειψη στεγαστικής πολιτικής κ.ο.κ.).
Η πλήρης κυβερνητική αδιαφορία για το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας έχει επιπτώσεις στη σύνθεση του πληθυσμού της χώρας, μια σύνθεση που διαιωνίζει και επιδεινώνει το πρόβλημα. Δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά της σημερινής σύνθεσης του πληθυσμού της χώρας - τα οποία έχουν άμεσες επιπτώσεις στο δημογραφικό πρόβλημα είναι : η γήρανση του πληθυσμού και η αγαμία των νέων.
Η γήρανση του πληθυσμού οφείλεται από τη μια μεριά στη μείωση των γεννήσεων και από την άλλη στη συνεχή αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης χάρη στις προόδους της ιατρικής και άλλων επιστημών, στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου και στη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας. Και οι δύο αυτοί παράγοντες συμβάλλουν στην αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των μεγαλύτερων και στη μείωση εκείνου των μικρότερων ηλικιών στο συνολικό πληθυσμό της χώρας γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τις γεννήσεις.
Η αγαμία των νέων οφείλεται, βασικά, στους οικονομικούς παράγοντες που προαναφέρθηκαν. Εκτός, όμως, από τους παράγοντες αυτούς οφείλεται και σε άλλους κοινωνικούς λόγους που έχουν σχέση με τις αλλαγές που έχουν συμβεί διεθνώς και στη χώρα μας σε ό,τι αφορά τα πρότυπα που ακολουθούν οι νέοι, ανάμεσα στα οποία είναι και οι χωρίς γάμο συμβιώσεις χωρίς παιδιά. Δεδομένου ότι η συντριπτική πλειονότητα των γεννήσεων στη χώρα μας είναι από έγγαμες μητέρες, η αγαμία των νέων επηρεάζει, επίσης, αρνητικά τις γεννήσεις.
Στο άρθρο αυτό - με βάση τα στοιχεία της απογραφής της 18.3.2001 για την κατά ηλικίες και οικογενειακή κατάσταση κατανομή του πραγματικού πληθυσμού της χώρας της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος (ΕΣΥΕ) - διερευνούμε τη γήρανση του πληθυσμού και την αγαμία των νέων στους Νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη συνολικά σε σύγκριση με το Σύνολο Χώρας καθώς και στους 26 Δήμους του Νομού Ηρακλείου.
Ι. Η ΓΗΡΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ
Ένας δείχτης της γήρανσης του πληθυσμού είναι η μέση ηλικία του. Αυτή για τους Νομούς της Κρήτης, την Κρήτη συνολικά και το Σύνολο Χώρας το έτος 2001 δίνεται στο πρώτο μέρος και για τους Δήμους του Νομού Ηρακλείου το δεύτερο μέρος του Πίνακα 1. Στην 1η στήλη του Πίνακα 1 δίνεται η μέση ηλικία του συνόλου (ανδρών και γυναικών μαζί), στη 2η στήλη των ανδρών και στην 3η στήλη των γυναικών. Στην τέταρτη στήλη δίνεται η διαφορά στη μέση ηλικία γυναικών - ανδρών, δηλαδή η διαφορά της 2ης από την 3η στήλη, δεδομένου ότι οι γυναίκες είναι μακροβιότερες. Η κατάταξη των Νομών και των Δήμων είναι από εκείνους που έχουν τη μικρότερη προς εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη μέση ηλικία.
Από το πρώτο μέρος του Πίνακα 1 φαίνεται ότι :
- Η μέση ηλικία των ανδρών και γυναικών μαζί και χωριστά και η διαφορά στην ηλικία γυναικών - ανδρών στην Κρήτη είναι μικρότερη απʼ ό,τι στο Σύνολο χώρας. Αυτό οφείλεται βασικά στη μικρότερη μέση ηλικία του πληθυσμού των Νομών Ρεθύμνου, Ηρακλείου και Χανίων.
- Ο Νομός Ρεθύμνου κατέχει την 1η θέση ανάμεσα στους 4 Νομούς της Κρήτης σε ό,τι αφορά την μέση ηλικία (έχει δηλαδή το νεότερο πληθυσμό) ανδρών και γυναικών μαζί και χωριστά και ο Νομός Λασιθίου την 4η.
- Ο Νομός Ηρακλείου κατέχει τη 2η θέση στους άνδρες και γυναίκες μαζί και στις γυναίκες, ενώ στους άνδρες μοιράζεται την 1η θέση με το Νομό Ρεθύμνου.
- Ο Νομός Χανίων κατέχει την 3η θέση στους άνδρες και τις γυναίκες μαζί και χωριστά.
- Η μεγαλύτερη διαφορά στη μέση ηλικία γυναικών γυναικών-ανδρών υπάρχει (οι γυναίκες, δηλαδή, είναι μεγαλύτερες στην ηλικία από τους άνδρες) στο Νομό Χανίων και ακολουθεί ο Νομός Λασιθίου.
Στην κατάταξη των 13 Περιφερειών της χώρας κατά σειρά από τη μικρότερη προς τη μεγαλύτερη μέση ηλικία η Κρήτη κατέχει τη 2η - μετά το Νότιο Αιγαίο που κατέχει την 1η - θέση και στην κατάταξη των 51 Νομών ο Νομοί Ρεθύμνου και Ηρακλείου κατέχουν, αντίστοιχα, την 3η και 4η καλύτερη θέση στους άνδρες και στις γυναίκες μαζί και χωριστά και ο Νομός Χανίων την 7η στους άνδρες και γυναίκες μαζί και στους άνδρες και την 8η στις γυναίκες. Η πολύ καλή αυτή θέση (δηλαδή ο σχετικά νέος πληθυσμός) της Κρήτης και των 3 από τους 4 Νομούς στη μέση ηλικία του πληθυσμού οφείλεται κύρια :
(α) Στην τουριστική ανάπτυξη η οποία έχει δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας που προσελκύουν νέους κυρίως εργαζόμενους οι οποίοι κάνουν οικογένεια .
(β) Στο γεγονός ότι το 2001 η Κρήτη κατείχε την 1η θέση στις γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες της χώρας και ο Νομός Ρεθύμνου τη 2η θέση ανάμεσα στους 51 Νομούς της χώρας, ο Νομός Ηρακλείου την 3η, ο Νομός Χανίων την 9η και ο Νομός Λασιθίου την 11η θέση.
(γ) Στους Νομούς Ηρακλείου, Ρεθύμνου και Χανίων λειτουργούν Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. τα οποία έχουν σημαντικό αριθμό φοιτητών και σπουδαστών που την ημέρα της απογραφής βρέθηκαν στις πόλεις στις οποίες λειτουργούν τα ιδρύματα αυτά, και
(δ) Στην παρουσία στρατιωτικών μονάδων.
Από το δεύτερο μέρος του Πίνακα 1 φαίνεται ότι ανάμεσα στους 26 Δήμους του Νομού Ηρακλείου στους άνδρες και στις γυναίκες μαζί και χωριστά :
- Οι Δήμοι Νέας Αλικαρνασσού, Γαζίου, Ηρακλείου, Γουβών, Τεμένους, Χερσονήσου και Μαλίων κατέχουν τις 7 πρώτες θέσεις με το νεότερο πληθυσμό. Αυτό οφείλεται, βασικά στους λόγους που προαναφέρθηκαν, ενώ
- Οι Δήμοι Βιάννου, Καστελλίου, Επισκοπής, Τυλίσου και Θραψανού (με διαφορετική σειρά για τους άνδρες) κατέχουν τις 5 τελευταίες θέσεις. Στους Δήμους αυτούς δεν συντρέχουν οι λόγοι που προαναφέρθηκαν και επιπλέον, ο πληθυσμός τους γηράσκει δεδομένου ότι σʼ αυτούς παραμένουν οι μεγαλύτεροι στην ηλικία ενώ οι νέοι αναζητούν εργασία στα αστικά ή τα τουριστικά κέντρα.
- Οι Δήμοι Τετραχωρίου και Βιάννου έχουν τη μεγαλύτερη διαφορά μέσης ηλικίας γυναικών ανδρών (πάνω από 4 χρόνια) και οι Δήμοι Γουβών και Γαζίου τη μικρότερη (κάτω από 1 ένα χρόνο).
ΙΙ. Η ΑΓΑΜΙΑ
ΤΩΝ ΝΕΩΝ
Το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι άγαμοι άνδρες και γυναίκες μαζί και χωριστά στις ομάδες ηλικιών 20-39 ετών στους Νομούς της Κρήτης, την Κρήτη συνολικά και το Σύνολο Χώρας το έτος 2001 δίνεται στο πρώτο μέρος και για τους Δήμους του Νομού Ηρακλείου το δεύτερο μέρος του Πίνακα 2 . Στην 1η στήλη του Πίνακα 2 δίνεται το ποσοστό αυτό για το σύνολο (ανδρών και γυναικών μαζί), στη 2η στήλη στους άνδρες και στην 3η στήλη στις γυναίκες. Στην τέταρτη στήλη δίνεται η διαφορά των ποσοστών ανδρών - γυναικών ανδρών, δηλαδή η διαφορά της 3ης από την 2η στήλη δεδομένου ότι τα ποσοστά των ανδρών είναι μεγαλύτερα. Η κατάταξη των Νομών και των Δήμων είναι από εκείνους που έχουν το μεγαλύτερο προς εκείνους που έχουν το μικρότερο ποσοστό αγάμων στις ομάδες ηλικιών 20-39 ετών.
Από το πρώτο μέρος του Πίνακα 2 φαίνεται ότι :
- Το ποσοστό των άγαμων ανδρών και γυναικών μαζί και χωριστά στην Κρήτη είναι μικρότερο απʼ ό,τι στο Σύνολο χώρας. Αυτό οφείλεται βασικά στη μικρότερη μέση ηλικία του πληθυσμού της Κρήτης σε σχέση με εκείνη του Συνόλου Χώρας (βλέπε προηγούμενο Τμήμα του άρθρου αυτού).
- Η διαφορά στα ποσοστά άγαμων ανδρών - γυναικών είναι μεγαλύτερη στην Κρήτη απʼ ό,τι στο Σύνολο Χώρας.
- Ο Νομός Ρεθύμνου κατέχει την 1η θέση ανάμεσα στους 4 Νομούς της Κρήτης σε ό,τι αφορά το ποσοστό των αγάμων (έχει δηλαδή το υψηλότερο ποσοστό αγάμων) στους άνδρες και στις γυναίκες μαζί και χωριστά και ο Νομός Λασιθίου την 4η.
- Ο Νομός Ηρακλείου κατέχει τη 2η θέση στους άνδρες και γυναίκες μαζί και στις γυναίκες και την 3η στους άνδρες.
- Ο Νομός Χανίων κατέχει την 3η θέση στους άνδρες και τις γυναίκες μαζί και στις γυναίκες και τη 2η στους άνδρες.
- Η μεγαλύτερη διαφορά στο ποσοστό άγαμων ανδρών - γυναικών υπάρχει στο Νομό Χανίων και ακολουθεί ο Νομός Λασιθίου.
Στην κατάταξη των 13 Περιφερειών της χώρας κατά σειρά από το μεγαλύτερο στο μικρότερο ποσοστό αγάμων η Κρήτη κατέχει τη 8η θέση στους άνδρες και στις γυναίκες μαζί και στις γυναίκες και την 11η στους άνδρες.
Στην κατάταξη των 51 Νομών κατά σειρά από το μεγαλύτερο στο μικρότερο ποσοστό αγάμων :
- Ο Νομός Λασιθίου κατέχει την 49η θέση στους άνδρες και γυναίκες μαζί και στους άνδρες και την 50η στις γυναίκες.
- Ο Νομός Χανίων την 36η θέση στους άνδρες και στις γυναίκες μαζί, την 34η στους άνδρες και την 32η στις γυναίκες.
- Ο Νομός Ηρακλείου την 28η θέση τους άνδρες και γυναίκες μαζί, την 39η στους άνδρες, τη 17η στις γυναίκες, και
- Ο Νομός Ρεθύμνου τη 14η θέση τους άνδρες και γυναίκες μαζί, την 30η στους άνδρες, την 6η στις γυναίκες.
Παρατηρούμε, δηλαδή, ότι όσο μικρότερη είναι η μέση ηλικία τόσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό των αγάμων (π.χ. η συντριπτική πλειονότητα των φοιτητών, σπουδαστών και εκείνων που υπηρετούν τη στρατιωτική της θητεία είναι νέοι στην ηλικία και άγαμοι).
Σε ό,τι αφορά τη διαφορά των ποσοστών ανδρών - γυναικών ο Νομός στην κατάταξη των Νομών από τη μεγαλύτερη στη μικρότερη διαφορά ο Νομός Χανίων κατέχει την 20η θέση, ο Νομός Λασιθίου την 30η, ο Νομός Ηρακλείου την 43η και ο Νομός Ρεθύμνου την 47η (δηλαδή μια από τις μικρότερες διαφορές).
Από το δεύτερο μέρος του Πίνακα 2 φαίνεται ότι ανάμεσα στους 26 Δήμους του Νομού Ηρακλείου :
- Στους άνδρες και γυναίκες μαζί οι Δήμοι Καστελλίου, Ν. Καζαντζάκη και Τετραχωρίου έχουν τα μεγαλύτερα ποσοστά αγάμων στις ομάδες ηλικιών 20-39 ετών και οι Δήμοι Γουβών, Μοιρών και Ρούβα τα μικρότερα.
- Στους άνδρες οι Δήμοι Καστελλίου, Ν. Καζαντζάκη και Γοργολαΐνη έχουν τα μεγαλύτερα ποσοστά αγάμων και οι Δήμοι Γουβών, Γαζίου και Μοιρών τα μικρότερα.
- Στις γυναίκες οι Δήμοι Καστελίου, Ηρακλείου και Χερσονήσου έχουν τα μεγαλύτερα ποσοστά αγάμων και οι Δήμοι Ρούβα, Βιάννου και Μοιρών τα μικρότερα. Τέλος
- Οι Δήμοι Τεμένους, Γοργολαΐνη και Κόφινα έχουν τις μεγαλύτερες διαφορές στα ποσοστά αγάμων ανδρών-γυναικών και οι Δήμοι Ηρακλείου, Γαζίου και Αρχανών τις μικρότερες
Κλείνοντας το άρθρο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε ότι σε μια διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τις γεννήσεις στους 51 Νομούς της χώρας διαπιστώσαμε ότι στατιστικά σημαντικό αρνητικό ρόλο παίζουν τόσο η μέση ηλικία όσο και το ποσοστό αγαμίας (όσο, δηλαδή, μικρότερη είναι η ηλικία και όσο μικρότερο είναι το ποσοστό των αγάμων τόσο περισσότερες είναι οι γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους). Θα είναι ενδιαφέρον να ερευνηθεί ο ρόλος των δύο αυτών παραγόντων στους 26 Δήμους του Νομού Ηρακλείου (δυστυχώς στοιχεία για τις γεννήσεις τους Δήμους αυτούς δεν έχουν δημοσιευτεί και για το λόγο αυτό δεν μπορέσαμε να κάνουμε στο άρθρο αυτό τη διερεύνηση αυτή).
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην : Αντιπρόεδρος της Βουλής, Υπουργός και Καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
