Ένα αίτημα της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, προκειμένου να στεγαστεί το αρχείο Ελύτη σ’ ένα από τα διατηρητέα κτίρια του υπουργείου Πολιτισμού στην περιοχή της Πλάκας, ικανοποιήθηκε. Πιο συγκεκριμένα αποφασίστηκε από το συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων να μετατραπεί σε “σπίτι του Ελύτη” το διώροφο απέναντι από τη Ρωμαϊκή Αγορά.
Εκεί θα στεγαστεί το γραφείο του Νομπελίστα ποιητή και μια έκθεση αρχειακού υλικού. Τη συλλογή του μεγάλου μας ποιητή θα συμπληρώνουν διάφορα χειρόγραφα, σημειωματάρια εργασίας, σπάνιο φωτογραφικό, κινηματογραφγικό και ηχητικό υλικό αλλά και έργα ζωγραφικής, όλα από το αρχείο του.
Σ’ αυτή την ιστορική γειτονιά, τη γειτονιά των Θεών, την Πλάκα, βρίσκει φιλόξενο κατάλυμα ο Ελύτης με τα αυθεντικά έπιπλά του, τις πρώτες εκδόσεις του και το υπόλοιπο πλούσιο αρχειακό του υλικό. Ο χώρος διαμορφώθηκε κατάλληλα και επιμελημένα και τη μελέτη προσέφερε αφιλοκερδώς ο Αλέξανδρος Σαμαράς, αδελφός του Πρωθυπουργού, την οποία και δώρησε στο υπουργείο Πολιτισμού.
Ηράκλειο, Μάης του 1979.
Ο Δήμος Ηρακλείου επί δημαρχίας Μανόλη Καρέλλη τίμησε τον μεγάλο Ελληνα ποιητή αλλά και στοχαστή, Οδυσσέα Ελύτη, ανακηρύσσοντάς τον επίτιμο δημότη της πόλης μας. Μια κίνηση σεβασμού και ύψιστης τιμής για το πνεύμα και τα γράμματα από την πολιτεία του Μεγάλου Κάστρου, μια πόλη που σέρνει πίσω της μια τόσο μεγάλη και βαριά πνευματική παράδοση αλλά και κληρονομιά! Μεστή και γλαφυρότατη η ομιλία του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Στυλιανού Αλεξίου σ’ εκείνη την εκδήλωση που έλαβε χώρα στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου
Ο κ. Στυλιανός Αλεξίου μίλησε για την προσωπικότητα και το έργο του Οδυσσέα Ελύτη. Με λιτότητα και απόλυτη περιγραφικότητα ο καθηγητής Αλεξίου έδωσε τη σκιγραφία του τιμωμένου, καθώς και τον περίγυρο του Μεγάλου Κάστρου όπου ο ποιητής έζησε τα παιδικά του χρόνια, χρόνια που βάρυναν τον ποιητή στη μεγάλη του πορεία η οποία έμελλε να γίνει μεγαλύτερη λίγους μήνες αργότρα όταν τιμήθηκε με το Νόμπελ της Λογοτεχνίας.
Πράγματι ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε στο Ηράκλειο στις 2 Νοεμβρίου του 1911. Το πατρικό του σπίτι ήταν στην περιοχή των Επτά Μπαλτάδων, στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.
Ο πατέρας του Ελύτη είχε φθάσει στο Ηράκλειο (καταγόταν από την Μυτιλήνη) και ασχολήθηκε με το εμπόριο. Κατά τη δεκαετία του είκοσι είχαν ιδρύσει (τρεις άλλοι ακόμα συνέταιροι) το πυρηνελαιουργείο και σαπωνοποιείο “Αθηνά” με την επωνυμία: “Αλεπουδέλης - Βασιλάκης - Λιαπάκης - Ταλιάνης. Το συγκεκριμένο εργοστάσιο το θυμούνται οι παλιοί Καστρινοί μέχρι τη δεκαετία του εξήντα να λειτουργεί. Τότε σιγά σιγά άρχισε να μεγαλώνει πληθυσμιακά το προάστιο της Χρυσοπηγής (Μεσκινιάς) να αναπτύσσεται και η λειτουργία του οπωσδήποτε για τους κατοίκους ήταν προβληματική.
Αρκετές δεκαετίες πίσω...
Στις 7 Αυγούστου του 1934, ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης, (αυτό ήταν το πραγματικό του όνομα, το Ελύτης είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο του ποιητή) του Παναγιώτου και της Μαρίας, κάτοικος Ηρακλείου, απευθυνόμενος στο Δήμαρχο Ηρακλείου και στο τμήμα στρατολογίας, σε αίτησή του αναφέρει:
“Εχω την τιμήν να σας παρακαλέσω όπως μοι χορηγήσετε πιστοποιητικόν εγγραφής μου επί τοις Μητρώοις Αρρένων”
Αυθημερόν και σε έντυπο έγγραφο ο Δήμαρχος Ηρακλείου Μηνάς Γεωργιάδης και ο δημοτικός στρατολόγος πιστοποιούν ότι:
“Ο Αλεπουδέλης Οδυσσεύς του Παναγιώτου και της Μαρίας, φέρεται εγγεγραμμένος εν τω μητρώω των αρρένων του καθ’ ημάς Δήμου υπ’ αύξοντα αριθμόν μητρώου 7 και έτος γεννήσεως χίλια εννεακόσια ένδεκα (1911) ως γεννηθείς ενταύθα.
Το παρόν εξεδόθη κατ’ αίτησιν του ενδιαφερομένου καταχωρηθείσαν εν τω Πρωτοκόλλω υπ’ αύξοντα αριθμόν 4428 ίνα τω χρησιμεύση όπου δει”.
Μετά από την τιμή που επεφύλαξε στον Οδυσσέα Ελύτη ο Δήμος Ηρακλείου η Σουηδική Ακαδημία απένειμε στον “Ποιητή του Αιγαίου” το Νόμπελ Λογοτεχνίας στις 18 Οκτωβρίου το 1979. Στην ανακοίνωσή της η Ακαδημία ανέφερε ότι το βραβείο απονεμήθηκε στον Ελύτη για την ποιησή του που με φόντο την ελληνική παράδοση περιγράφει με αισθησιακή δύναμη και υψηλή πνευματική διορατικότητα του αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για την ελευθερία και τη δημιουργια.
Δεν ήταν δυνατόν ακόμα και αυτή η Ακαδημία να μην υποκλιθεί στο “Αξιον Εστίν” ένα απ’ όλα τα αριστουργήματα του 20ου αιώνα και στην ποιησή του, μια ποίηση αυστηρά προσωπική αλλά και αντιπροσωπευτική των παραδόσεων του λαού μας.
Θάλασσα, νησιά, φυτά και ζώα, βότσαλα και ακρογιαλιές, διάφορα είδη της θάλασσας είναι το έργο του μεγάλου μας ποιητή!
Ενα σπουδαίο έργο, ένας μοχλός αντίστασης που καθίσταται αναγκαίος όσο ποτέ άλλοτε στις δύσκολες μέρες που περνάει ο τόπος μας και πολλά απειλούν να καταστρέψουν και να βιάσουν την κοινωνία μας.
Είθε οι στίχοι του ποιητή, του δικού μας Καστρινού ποιητή, να αποτελούν και ν’ αποτελέσουν τούτες τις μέρες μια αισιόδοξη αγγελία ότι ο άνθρωπος πρέπει να λυτρωθεί από τα δεινά που τον κατατρέχουν, να ξαναγυρίσει στις αιώνιες πνευματικές πηγές και αξίες τις οποίες κάποιοι προσπερνούν και στραγγαλίζουν, που αδιαφορούν γι αυτές, που τις έχουν περιθωριοποιήσει και καταπατήσει, προβάλλοντας δήθεν ένα δικό τους εύθραστο πολιτισμό.
Με την ευκαιρία λοιπόν που δίνεται, να στεγαστεί όλο το αρχειακό υλικό του Νομπελίστα ποιητή μας στην Πλάκα, είναι ίσως ένα κίνητρο και για όλους εμάς, ιδιαίτερα τους νέους, να ξαναδιαβάσουμε τα κείμενά του, να εμβαθύνουμε τις ιδέες, τις αξίες και τα ιδανικά του, να διδαχθούμε από τα οράματά του.
Μονάχα έτσι θ’ ανοίξουμε ένα παράθυρο αισιοδοξίας στο αύριο, αναζητώντας το φως στην γκρίζα καθημερινότητα που ζούμε.
