Όταν μαραίνεται ο πολιτισμός τότε έρχεται και η πραγματική παρακμή ενός τόπου, δηλώνει στην «Π» η ομότιμη καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, καθώς και του Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτζου, κ. Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα, λίγο πριν την εκδήλωση που πραγματοποιείται προς τιμή της απόψε στις 8 στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του Γυμνασίου Καστελλίου.
Την εκδήλωση διοργανώνει ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης, το Σύλλογο Πεδιαδιτών Αθηνών και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Καστελλίου. «Είμαι ιδιαίτερα συγκινημένη που ο τόπος μου με τιμά, η τιμή που σου κάνει ο τόπος σου είναι η πιο θερμή και παρηγορητική για την ψυχή μας», τονίζει, σε συνέντευξη που παραχώρησε στην «Π». Η κ. Μ. Λαμπράκη –Πλάκα υπογραμμίζει πως «ο πολιτισμός είναι τόσο απαραίτητος όσο είναι και το ψωμί και είναι πάρα πολύ λάθος να γίνονται περικοπές στο χώρο του πολιτισμού. Αν μαραθεί ο πολιτισμός σε μια περίοδο, τότε είναι που βυθιζόμαστε σε αληθινή παρακμή».
Μιλάει, ακόμα, για τους δεσμούς που διατηρεί με την Κρήτη και τονίζει πως «είναι το τιμόνι μας, ο λόγος της ύπαρξής μας, τελικά αυτό που βάζει και που τοποθετεί τα οράματα και τους σκοπούς της ζωής μας, είναι η Κρήτη».
Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:
Μιλήστε μας για τις σχέσεις που διατηρείτε με την Κρήτη.
«Δεν έκοψα ποτέ τους δεσμούς μου με την Κρήτη σε πραγματικό επίπεδο, αφού δεν έπαψα ποτέ να πηγαίνω στο νησί. Αλλά και στο αξιακό και ιδεολογικό επίπεδο, αισθάνομαι και διακηρύσσω και συμπεριφέρομαι ως Κρητικιά. Θέλω να πω ότι με το αίμα μας, με τη γέννησή μας, την ανατροφή μας έχουμε μια επικοινωνία με έναν αξιακό χώρο που δε μας αποχωρίζεται ποτέ. Είναι το τιμόνι μας, ο λόγος της ύπαρξής μας, τελικά αυτό που βάζει και που τοποθετεί τα οράματα και τους σκοπούς της ζωής μας, είναι η Κρήτη».
Το γεγονός ότι κατάγεστε από την Κρήτη θεωρείτε πως έπαιξε κάποιο ρόλο στην πορεία σας και τις επιλογές σας;
«Τον προσανατολισμό μου στην ιστορία της τέχνης τον βρήκα γιατί η Κρήτη και ιδιαίτερα το μέρος από το οποίο κατάγομαι και τα κτήματά μου ακόμα είχαν σχέση με αρχαιότητες, μινωικές και ό, τι ακολούθησε στην πολιτιστική εξέλιξη της ιστορίας του τόπου. Αυτό από μικρή με ερέθισε να γίνω αρχαιολόγος, ο πρώτος δρόμος που επέλεξα ήταν η αρχαιολογία και αφού σπούδασα είδα ότι με ενδιέφερε περισσότερο η ιστορία της τέχνης.
Έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο ένα νησί που από άκρο σε άκρο είναι ένα παλίμψηστον ιστορίας πολιτισμού. Μην ξεχνάμε ότι η Κρήτη είναι η αρχαιότερη κοιτίδα πολιτισμού στην Ευρώπη, είμαστε ο πιο αρχαίος πολιτισμός στην Ευρώπη».
Θεωρείτε πως ο χώρος του πολιτισμού υπήρξε το εύκολο θύμα της κρίσης; Ο αποδιοπομπαίος τράγος;
«Είναι γεγονός ότι, δυστυχώς, θεωρούν ότι ο πολιτισμός είναι το κερασάκι στην τούρτα, είναι λάθος. Ο πολιτισμός είναι τόσο απαραίτητος όσο είναι και το ψωμί και είναι πάρα πολύ λάθος να γίνονται περικοπές στο χώρο του πολιτισμού. Αν μαραθεί ο πολιτισμός σε μια περίοδο, τότε είναι που βυθιζόμαστε σε αληθινή παρακμή.
Έπρεπε, λοιπόν, κατά τη γνώμη μου να μην πληγεί ο πολιτισμός ιδιαίτερα με οικονομικές περικοπές. Δυστυχώς, επειδή οι περικοπές είναι αναλογικές σε όλα τα πεδία ήταν πολύ φυσικό να γίνει και σε αυτό.
Όμως, ο πολιτισμός ανθίσταται, δηλαδή, δεν έπαψαν οι ζωγράφοι να ζωγραφίζουν, οι καλλιτέχνες να δημιουργούν. Έχει, ασφαλώς, μειωθεί και το αγοραστικό κοινό και το ενδιαφέρον της αγοράς έχει πέσει αλλά διαπιστώνω ότι ο πολιτισμός εξακολουθεί να είναι ανθηρός στον τόπο μας».
Θεωρείτε πως όσα συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα αποτελούν και μία ευκαιρία για να βελτιωθούν τα πράγματα στη χώρα μας;
«Πιστεύω ότι η κρίση έβαλε μπροστά μας έναν καθρέφτη να δούμε τον εαυτό μας και πάντοτε η αυτογνωσία είναι ένα καλό ξεκίνημα για να γίνουμε καλύτεροι. Πιστεύω πως αν ανασυνταχτεί η δημόσια διοίκηση, αν γίνουμε λιτότεροι, πιο αυστηροί στις άσκοπες δαπάνες που γίνονταν, δυστυχώς, αν σταματήσει η ψηφοθηρία να είναι οδηγός για τους πολιτικούς, θα γίνουμε καλύτεροι. Νομίζω πως από αυτή την άποψη έχει αρχίσει ένα πρόγραμμα ανασύνταξης της ελληνικής ζωής και του δημόσιου βίου που σίγουρα θα μας κάνει καλό. Έγιναν πάρα πολλές αδικίες όπως όταν ας πούμε κόβεις τη σύνταξη κάποιου ανθρώπου και από τα γεράματά του αυτά τα οποία έχει με κόπο καταθέσει για να έχει καλά γεράματα. Είναι τραγικό να υπάρχει τόση ανεργία αλλά πιστεύω το έχουν καταλάβει και οι πολιτικοί μας ότι αν δεν υπάρξει ανάπτυξη δε θα μπορέσουμε να βγούμε από την κρίση, ότι όλα θα πρέπει να κατευθύνονται προς αυτό το σκοπό, προς την ανάπτυξη, ώστε να μπορέσουν και οι νέοι να βρουν δουλειά και η χώρα να βρει το βηματισμό της».
Στην υπηρεσία του Πολιτιστμού
Η κα Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα γεννήθηκε στο Αρκαλοχώρι και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλασική Αρχαιολογία αλλά και στην Ιστορία και Κοινωνιολογίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.) Το 1975 εξελέγη παμψηφεί Τακτική Καθηγήτρια στην έδρα της Ιστορίας της Τέχνης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, διατελώντας πρώτη γυναίκα καθηγήτρια στην ιστορία της Σχολής.
Δίδαξε ως επισκέπτρια καθηγήτρια σε ξένα πανεπιστήμια της Γαλλίας, των ΗΠΑ και στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνο. Από το 1992 είναι Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτζου.
Στη διάρκεια της θητείας της η Εθνική Πινακοθήκη εκσυγχρονίστηκε, απέκτησε νέα παραρτήματα (Κέρκυρα, Ναύπλιο, Γλυπτοθήκη, Γουδή), απέκτησε 3.000 νέα έργα, μεταξύ των οποίων δυο πίνακες του Θεοτοκόπουλου (El Greco), διοργάνωσε σημαντικές εκθέσεις ξένων και Ελλήνων καλλιτεχνών και γνώρισε μεγάλη ανταπόκριση στο κοινό με περισσότερους από 6.000.000 επισκέπτες.
Έχει τιμηθεί μεταξύ άλλων, με το Βραβείο Καζαντζάκη του Δήμου Ηρακλείου Κρήτης (1985), με το Α’ Κρατικό Βραβείο Μελέτης-Δοκιμίου για το βιβλίο Περί Ζωγραφικής-Αλμπέρτι και Λεονάρντο (1988), και με πολλά παράσημα και διακρίσεις: Ιππότης και Ταξιάρχης Γραμμάτων και Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας (1997 και 2005), Παράσημο του Αλφόνσου του Σοφού του Υπουργείου Πολιτισμού της Ισπανίας (2000), Χρυσός Σταυρός του Τάγματος της Τιμής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας (2004), Βραβείο ΤΕΙ Κρήτης (2005), Βραβείο International Lions (2006), Βραβείο XENIA (2006), Ιππότης και Ταξιάρχης Γραμμάτων και Τεχνών της Ιταλικής Δημοκρατίας (1994 και 2007), Βραβείο «Αριάδνη» από την Παγκρητική Ένωση Αμερικής (2009), Ιππότης της Λεγεώνας της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας (2011).
Έχει δημοσιεύσει 17 βιβλία και περισσότερες από διακόσιες μελέτες και άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και εφημερίδες και έχει συγγράψει περισσότερα από εκατό εισαγωγικά κείμενα σε καταλόγους εκθέσεων.Έχει συμμετάσχει σε πολλά επιστημονικά συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
