Διαχρονικά αισθήματα, ακατανίκητα ένστικτα.

ΠΡΙΝ ΤΑ ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ

BEFORE MIDNIGHT

Σκην.: Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ

Πρωτ.: Ίθαν Χωκ, Ζουλί Ντελπί, Ξένια Καλογεροπούλου, Γουόλτερ Λάσαλι, Αθηνά-Ραχήλ Τσαγγάρη, Αριάν Λαμπέντ

Εννέα χρόνια μετά από τη συνάντησή τους στο Παρίσι, ο Τζέσι και η Σελίν βρίσκονται πια με τις δύο τους κόρες φιλοξενούμενοι σε φίλους τους για διακοπές στην Πελοπόννησο.

Τρίτη ταινία στη σειρά αισθηματικών κομεντί του αμερικανού Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ που αποτελείται επίσης από τα «Πριν το ξημέρωμα» («Before sunrise», 1995) και «Πριν το ηλιοβασίλεμα» («Before sunset», 2004), και έχει τα δικά της συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Η πλοκή αποτελείται πάντα από μακροσκελείς διαλογικές σκηνές στη διάρκεια των οποίων οι ήρωες περιδιαβαίνουν τις τοποθεσίες της ιστορίας συζητώντας για οτιδήποτε από τις ανθρώπινες σχέσεις μέχρι τρέχοντα πολιτικά ζητήματα. Μέχρι τώρα οι ταινίες κυκλοφορούν κάθε εννέα χρόνια και παρακολουθούν πάντα το ίδιο ζευγάρι, αλλά κάθε φορά σε διαφορετικό τόπο. Πρώτα στη Βιέννη, έπειτα στο Παρίσι, ενώ φέτος είναι η πρώτη φορά που βγαίνουν όχι μόνο έκτος ευρωπαϊκής πρωτεύουσας αλλά έκτος αστικού περιβάλλοντος γενικότερα, με τους ήρωες ν’ απολαμβάνουν την ομορφιά του ελληνικού καλοκαιριού στην πελοποννησιακή επαρχία. Έκτος από το ότι το ζευγάρι φεύγει για πρώτη φορά εκτός πόλεως, η φετινή προσθήκη έχει κι άλλες πρωτιές για τη σειρά, αφού πλέον οι ήρωες ξεκινούν την ταινία ως ζευγάρι, συνθήκη που θα τους οδηγήσει και στον πρώτο τους καυγά (τον πρώτο τουλάχιστον που βλέπουμε εμείς).

Όπως και οι δύο προηγούμενες ταινίες, το φιλμ πετυχαίνει ακριβώς επειδή καταφέρνει να παρουσιάσει με φυσικότητα και αληθοφάνεια, μια προσγειωμένα ρομαντική οπτική μιας αισθηματικής σχέσης. Η σειρά πιστεύει στον έρωτα και τη διαχρονική του επίδραση (τα εξωαφηγηματικά διαστήματα ανάμεσα στις ταινίες αναγνωρίζονται ως αφηγηματικός χρόνος μέσα στην πλοκή), απλώς επιλέγει έναν πιο συγκρατημένο και πραγματιστικό τρόπο να εκφραστεί, και είναι συζητήσιμο το κατά πόσο αποκλίνει από τη χολιγουντιανή ρομαντική συνταγή ή απλώς την παραλλάσσει. Από τη μία έχουμε τους πιο πνευματώδεις τύπους των χαρακτήρων, τις ευρωπαϊκές τοποθεσίες, την απουσία γραμμικής πλοκής, τους εκτεταμένους διαλόγους και την ελάχιστη δυνατή μουσική συνοδεία, κι από την άλλη τον ρομαντισμό, τη διαχρονικότητα του έρωτα, τα ειδυλλιακά τοπία, την αισιόδοξη κατάληξη, δηλαδή τη γενικότερη επιβεβαίωση ενός ιδανικού.

Η φετινή ταινία προσφέρει μια συνεπή εξέλιξη των χαρακτήρων, η οποία ισορροπεί δεξιοτεχνικά ανάμεσα στο ευκταίο και το ρεαλιστικό, διατηρώντας τους ήρωες εκεί που τους αξίζει έπειτα από τόσα χρόνια, αλλά όχι χωρίς ν’ αναγνωρίσει τις δυσκολίες που είναι αναπόφευκτο να προκύψουν όταν τελικά εκπληρώνεται το όνειρο των δύο προηγούμενων ταινιών. Εξάλλου στο τέλος του φιλμ -όπως και στα προηγούμενα- η κάμερα αποσύρεται διακριτικά και χωρίς τυμπανοκρουσίες, αλλά μ’ ένα διακριτικό fade out που θα ταίριαζε περισσότερο σε αλλαγή σκηνής παρά σε κατάληξη πλοκής, σαν το φιλμ να μας λέει ότι η ιστορία δεν τέλειωσε, υποσχόμενο ίσως μία ακόμα συνέχεια (σε εννέα χρόνια, πάλι;).

Το ελληνικό καλοκαίρι στην απλούστερη, αγνότερη και ηρεμότερη εκδοχή του, με το πετρόχτιστο σπίτι, το τραπέζι στην αυλή με φαγητά κυρίως από λαχανικά, τη θάλασσα και το ηλιοβασίλεμα, με μόνο αταίριαστο και ‘δυσλειτουργικό’ χώρο το πολυτελές ξενοδοχείο όπου οι ήρωες ξεκινούν τον μεγάλο τους καυγά, σαν αυτός να προκύπτει από τον περιορισμό και την επιτήδευση του κλειστού χώρου. Ξέροντας τόσο καλά τους χαρακτήρες τους αλλά και τη χημεία μεταξύ τους, δεν αποτελεί έκπληξη το ότι, όπως είχαν κάνει και στην προηγούμενη ταινία της σειράς, οι δύο πρωταγωνιστές έγραψαν το σενάριο μαζί με τον σκηνοθέτη, κάτι που ενισχύει ακόμη περισσότερο τη φυσικότητα των ερμηνειών τους. Από το υπόλοιπο καστ ξεχωρίζουν οι Καλογεροπούλου και Λάσαλι για τη γλυκύτητά τους, ενώ η Τσαγγάρη παίζει μ’ έναν ανεπιτήδευτο ερασιτεχνισμό που άλλοτε ξενίζει για την προχειρότητά του (η εκφορά της είναι οριακά ακατάληπτη) κι άλλοτε ταιριάζει στην χαλαρότητα της περίστασης (π.χ. η κουβέντα στο τραπέζι του φαγητού).





ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ

TWO MOTHERS

Σκην.: Αν Φοντέν

Πρωτ.: Ναόμι Γουότς, Ρόμπιν Ράιτ, Ξαβιέ Σάμιουελ, Τζέιμς Φρέσβιλ, Μπεν Μέντελσον

Στη σημερινή παραθαλάσσια Νέα Νότια Ουαλία, στην Αυστραλία, δύο γυναίκες που είναι οι καλύτερες φίλες από παιδιά, έχουν μεγαλώσει, έχουν παντρευτεί και έχουν από έναν πανέμορφο εικοσάχρονο γιο η καθεμία. Όταν ο ένας σύζυγος πεθαίνει και ο άλλος μετακομίζει στο Σίντνεϊ για δουλειά, οι γυναίκες ερωτεύονται η μία τον γιο της άλλης, συνθήκη που θ’ ανατρέψει τις συμβατικές ζωές τους.

Βασισμένη στο διήγημα της βρετανίδας νομπελίστριας Ντόρις Λέσινγκ «The grandmothers», η ταινία είναι ένα αισθηματικό δράμα που φαινομενικά μιλάει για σχέσεις έκτος κοινωνικών συμβάσεων, αλλά η σημασία του βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται μέσα απ’ αυτές κι άλλα ένστικτα, όπως η ομοφυλοφιλία και η αιμομιξία.

Η βασική ‘παράβαση’ των δύο γυναικών είναι αφενός η επιλογή δύο κατά πολύ νεότερών τους άντρων, αφετέρου και κυριότερο ότι οι συγκεκριμένοι άντρες είναι οι γιοι τους (η καθεμία ερωτεύεται τον γιο της άλλης), με τους οποίους συνδέονται είτε με βιολογική είτε με υποκατάστατη, συναισθηματική μητρότητα, αφού οι δύο οικογένειες έχουν μεγαλώσει μαζί και σε διπλανά σπίτια, με καθημερινή επαφή, σαν μία εκτεταμένη οικογένεια. Επίσης υπάρχει η έλξη μεταξύ των γυναικών, η οποία διαμορφώνεται από τη σκηνοθεσία και διασκεδάζεται από το σενάριο, με τις εικόνες να υπονοούν αυτό που οι διάλογοι διαψεύδουν. Οι σύζυγοι είναι είτε αναξιόπιστοι (η Λιλ μιλάει στη Ροζ για τις απιστίες του συζύγου της), είτε αδιάφοροι (ο Χάρολντ παθιάζεται πιο πολύ για την καριέρα του παρά για τον έρωτα) και βγαίνουν γρήγορα από τη μέση είτε με θάνατο είτε με μετακόμιση, ενώ η πλοκή αφήνει ασχολίαστο το ότι οι ηρωίδες γειτονεύουν στο ίδιο μέρος όπου μεγάλωσαν από παιδιά, αρνούμενες ν’ απομακρυνθούν η μία από την άλλη, συνθήκη που ενώ δε συζητιέται, υπονοεί ότι έχουν χτίσει η μία τη ζωής της γύρω από εκείνη της άλλης. Επίσης, υπάρχει το βλέμμα του Χάρολντ καθώς τις παρατηρεί να περπατάνε αγκαλιά στην παραλία, αλλά και η συζήτηση από τις ίδιες για τις φήμες της ομοφυλοφιλίας τους, στην οποία καταλήγουν με μια μάλλον τυπική -καθόλου αποφασιστική- άρνησή της.

Έχουμε λοιπόν δύο γυναίκες που αγαπιούνται μεταξύ τους περισσότερο απ’ ό,τι αγαπούν τους συζύγους τους και ερωτεύονται παθιασμένα τους γιους τους, αφού πρώτα έχουν εκφράσει ηδονοβλεπτικά τον θαυμασμό τους γι’ αυτούς (“εμείς το κάναμε αυτό;” απορούν κοιτώντας τους να κάνουν σερφ, “είναι σαν θεοί”). Όμως το αίσθημα είναι αμοιβαίο, καθώς τα αγόρια ανταποκρίνονται με πάθος και διεκδικητικότητα που θα έκαναν τον Οιδίποδα περήφανο! Με τη σειρά τους, τα αγόρια επίσης αποτελούν ένα ζευγάρι με ομοφυλοφιλική χροιά, όταν, για παράδειγμα, αποσύρονται από το δείπνο για να δουν μαζί ταινία ή στο κατά πόσο ο Τομ επιθυμεί τη Λιλ για να πατσίσει με τον Ίαν ή για να ‘εξισορροπήσει’ συμβολικά την επιθυμία του γι’ αυτόν.

Έτσι, ο έρωτας των γυναικών με τ’ αγόρια τους μοιάζει να ‘διαθλά’ οποιαδήποτε άλλη ερωτική φόρτιση ανάμεσά τους, ανάμεσα στα ομόφυλα και βιολογικά ζευγάρια του τετραγώνου. Μοιάζει σαν ένα είδος εκτόνωσης με σκοπό να προφυλαχθεί η γονικότητα και η φιλία, αλλά κι ένα είδος υπεκφυγής, αφού μια ομοφυλοφιλική κατάληξη του ενός τουλάχιστον από τα δύο ζευγάρια (κυρίως των γυναικών μεταξύ τους), θα ήταν το ίδιο ικανοποιητική συναισθηματικά και ενδεχομένως περισσότερο συνεπής με την πλοκή. Έστω κι έτσι, η εξέδρα στη μέση της θάλασσας περικλείει την ‘παραβατικότητα’, την απομόνωση, την αυτάρκεια και την αυτοτέλεια της ερωτικής τετράδας, που αποτελείται από ένα ιδανικά επιλεγμένο καστ.