Της Ζωής Καραμπέκιου*

Σε μια εποχή που όλα είναι μετέωρα και όλες οι αξίες βρίσκονται υπό απειλή, υπάρχει ένα μοναδικό στοιχείο κάθε χώρας το οποίο κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει κι αυτό είναι η γλώσσα της.

Η γλώσσα κάθε χώρας αποτελεί ένα διακριτικό στοιχείο της ιστορίας, του πολιτισμού και της ταυτότητάς της γενικότερα, δεν πρέπει ωστόσο να ξεχνάμε ότι είναι ένας ζωντανός οργανισμός που διαμορφώνεται κι εξελίσσεται κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό.

Στο σημερινό περιβάλλον ειδικότερα, όπου στο πλαίσιο του ανταγωνισμού μεταξύ των χωρών και του φόβου του αγνώστου, καθετί ξενόφερτο θεωρείται επικίνδυνο, ανακύπτει το θέμα των γλωσσικών δανείων.

Στην ελληνική, όπως και σε κάθε γλώσσα, συναντάται μια πληθώρα ξενικών λέξεων, κυρίως τουρκικής και σλαβικής προέλευσης, οι οποίες έχουν ενσωματωθεί στο λεξιλόγιο τόσο του καθημερινού, όσο και του επίσημου γραπτού λόγου. Λέξεις όπως αγιάζι, ταβάνι, γιλέκο, μπαρούτι, χαρτζιλίκι, καρβέλι, πάπρικα, βάλτος, γούνα χρησιμοποιούνται ευρέως κι έχουν αντικαταστήσει κάποιες από τις αντίστοιχες ελληνικές λέξεις.

Τελικά τα γλωσσικά δάνεια και οι προσμίξεις συνιστούν απειλή ή γόνιμη επίδραση;

Πολλοί θ’ απαντήσουν χωρίς δεύτερη σκέψη ότι είναι απειλή για την ελληνική γλώσσα, ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή που η αξιοπρέπεια και η αυτόνομη δύναμη κάθε χώρας βρίσκονται στο στόχαστρο.

Πάρα ταύτα χρειάζεται βαθύτερη σκέψη. Δεν πρέπει να ξεχνάμε τις επιδράσεις που έχει ασκήσει η ελληνική γλώσσα σε άλλες ευρωπαϊκές και μη γλώσσες και την ολοκληρωτική σχεδόν επικράτησή της στο επιστημονικό λεξιλόγιο.

Οι όροι astronomy, bibliography, democracy, euphoria, mathematics, telegraph, philosophy, tragedy έχουν καθιερωθεί παγκοσμίως και κατάγονται προφανώς από ελληνικές γλωσσικές ρίζες.

Αν λοιπόν πρέπει ν’ απορρίψουμε κάθε ξενική γλωσσική επίδραση και να υποστηρίξουμε τη χρήση της αμιγούς ελληνικής γλώσσας στην Ελλάδα, της καθαρής γαλλικής στη Γαλλία, της αγγλικής στην Αγγλία και ούτω καθεξής, θα πρέπει ν’ απορρίψουμε και το προαναφερθέν φαινόμενο.

Ας μην προσπερνάμε και το γεγονός πως όλοι στην καθημερινότητά μας χρησιμοποιούμε λέξεις αγγλικής προέλευσης προκειμένου να καταστήσουμε ευκολότερη τη χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του διαδικτύου.

Από την άλλη πλευρά ως Έλληνες οφείλουμε να προστατεύσουμε την ελληνική γλώσσα.

Αυτό όμως δεν θα επιτευχθεί με την απόρριψη οποιασδήποτε ξενικής γλωσσικής επίδρασης, αλλά με την προσπάθεια να τη γνωρίζουμε, να μην την εκβαρβαρίζουμε, και να τη χρησιμοποιούμε σωστά και με σεβασμό.

Προπάντων όμως, οφείλουμε να μην ξεχνάμε ποτέ τις γλωσσικές μας ρίζες και το γεγονός ότι η γλώσσα μας είναι μία από τις αρχαιότερες γλώσσες του κόσμου, η γλώσσα της φιλοσοφίας, της τέχνης, της ιστορίας, της επιστήμης.

Επιπλέον... Ίσως αρχίσουμε ν’ αντιμετωπίζουμε ευνοϊκότερα τα γλωσσικά δάνεια αν σκεφτούμε ότι πολλές από τις φαινομενικά ξενόφερτες λέξεις έχουν ρίζες ελληνικές! Λέξεις όπως κόμιξ (αγγλικό comic/comics < λατινικό comicus < αρχαιοελληνικό κωμικός), κολάζ (γαλλικό collage < λατινικό colla < αρχαιοελληνικό κόλλα), μπαλέτο (ιταλικό balletto < λατινικό ballare < αρχαιοελληνικό βάλλω=ρίχνω, απ’ όπου το βαλλίζω=ρίχνω τα πόδια εδώ κι εκεί, χοροπηδάω, χορεύω), σενάριο (ιταλικό scenario < λατινικό scena < αρχαιοελληνικό σκηνή), ζαμπόν (γαλλικό jambon < λατινικό gamba/ camba < αρχαιοελληνικό καμπή, από το ρήμα κάμπτω=λυγίζω, επομένως καμπή= κύρτωμα του ποδιού που ανατομικά ορίζει τη γάμπα) και πολλές ακόμα εισέρχονται στο ελληνικό λεξιλόγιο θεωρούμενες ξενόφερτες, παρ’ όλα αυτά μετά από μία προσεκτικότερη ματιά αντιλαμβανόμαστε ότι πρόκειται για λέξεις με ρίζα ελληνική.

Έτσι, αυτές οι λέξεις στην πραγματικότητα επιστρέφουν στη γλώσσα από την οποία προήλθαν και συνιστούν τα λεγόμενα αντιδάνεια.

Τα δάνεια, συνεπώς, δεν αποτελούν απειλή για τη γλώσσα απ’ τη στιγμή που αξιοποιούνται σωστά.

Η συνειδητοποιημένη και γόνιμη ενσωμάτωσή τους στη γλωσσική πραγματικότητα επιφέρει εποικοδομητικά αποτελέσματα και συντελεί στην παραγωγική εξέλιξη του γλωσσικού οργανισμού.

* Η Ζωή Καραμπέκιου είναι φιλόλογος