«ΑΡΙΣΤΟΝ ΜΕΝ ΥΛΩΡ». Έτσι έγραφε με μεγάλα κεφαλαία και χρυσά γράμματα, στο μέσο του τετραώροφου –και βάλε- πύργου, κτίσμα του 1431. Από ερείπιο ως τα 1990, λόγω των βομβαρδισμών του 1945, ο πύργος ανακαινίστηκε (ή αναπαλαιώθηκε) και από το 2008 ως τα σήμερα το συγκρότημα λειτουργεί ως … ενοικιαζόμενα διαμερίσματα. Ξενοδοχείο, δηλαδή, με όλες του τις ανέσεις, αλλά με τη μορφή ανεξάρτητων επιπλωμένων διαμερισμάτων… πολυτελείας. Το πολυτελείας έχει να κάμει κυρίως με την τιμή.

«ΑΡΙΣΤΟΝ ΜΕΝ ΥΛΩΡ». Έτσι έγραφε πάνω στον πύργο που ήταν κτισμένος στις όχθες του ορμητικού ποταμού Έλβα. Ήταν ο ποταμός στον οποίο συναντήθηκαν το 1945 τα προελαύνοντα συμμαχικά στρατεύματα, από τα δυτικά, με εκείνα της Σοβιετικής Ένωσης, από τα ανατολικά, πάνω σε μια γέφυρα εκεί κοντά στο Turgau. Εμείς είμαστε στο Μαγδεβούργο (Magdeburg) ή Μαγδεμβούργο επί το ελληνικότερο. Με το όνομα αυτής της πόλης έρχονται στο μυαλό μου τα Ημισφαίρια του Μαγδεμβούργου, από το σχολικό βιβλίο της φυσικής... Φανταστείτε το σήμα των τζιν Levi’s, αλλά στη θέση του τζιν δύο ημισφαίρια από τα οποία έχει αφαιρεθεί ο αέρας, οπότε τα άλογα δεν μπορούν να τα αποσυνδέσουν. Ο Γερμανός φυσικός Όττο φον Γκέρικε (Otto von Guericke, 1602- 1686) αφού επινόησε την αεραντλία (το 1645) τη χρησιμοποίησε για να αποδείξει την ύπαρξη της ατμοσφαιρικής πίεσης. 'Ετσι, το 1654, κατασκεύασε δύο μεταλλικά ημισφαίρια που έκλειναν αεροστεγώς (τα οποία ονομάστηκαν ημισφαίρια του Μεγδεμβούργου, επειδή ο Γκέρικε ήταν δήμαρχος του Μεγδεμβούργου). 'Οταν έκλεισε τα ημισφαίρια και αφαίρεσε τον αέρα από το εσωτερικό τους, αυτά παρέμειναν ενωμένα ακόμα και όταν έδεσε μια ομάδα 8 (οκτώ!!!) αλόγων σε κάθε ημισφαίριο και τα έβαλε να τραβούν προς αντίθετες κατευθύνσεις. Αντίθετα, όταν επέτρεψε να εισέλθει αέρας στο εσωτερικό της μεταλλικής σφαίρας, τα ημισφαίρια άνοιξαν μόνα τους… Αυτά περί των Ημισφαιρίων του Μαγδεμβούργου.

«ΑΡΙΣΤΟΝ ΜΕΝ ΥΛΩΡ». Φυσικό ήταν τα μάτια της γερμανόφωνης παρέας να πέσουν απαιτητικά πάνω μου για την ερμηνεία της ελληνικής φράσης. Εγώ, πάλι, από τη μια ήμουν περήφανος για την (αρχαιο)ελληνική επιγραφή, από την άλλη, όμως, ανίκανος να προχωρήσω σε μετάφραση. Είναι αυτό που λέμε: «Πέσαμε στην περίπτωση». Διότι το «ΑΡΙΣΤΟΝ» μου ήταν γνωστό ως το υπερθετικό του ΑΓΑΘΟΣ… με όλα τα άλλα παραπλήσια υπερθετικά του, όπως βέλτιστος, κράτιστος… λῷστος! Επίσης, το «ΜΕΝ» ήταν ο γνωστός αντιθετικός σύνδεσμος… Όμως, αυτό το «ΥΛΩΡ» το έβλεπα για πρώτη φορά. Όχι πως ήταν υποχρεωτικό να το έχω συναντήσει ή και να το ξέρω. Να… ήταν «η ώρα η κακή»! Και φυσικά ήμουν στα πρόθυρα να εκτεθώ, για μια φράση τριών λέξεων, που υποτίθεται πως ήταν και για τον πολύ κόσμο, για τους περαστικούς κι εγώ να εμφανιστώ άσχετος;

-«Θα σας εξηγήσω σε λίγο… Χρειάζεται ανάλυση γιατί το νόημα είναι βαθύ!!!», είπα. Κέρδισα λίγο χρόνο, έτσι.

Το Μαγδεμβούργο είναι μια πόλη 230.000 κατοίκων, χτισμένη στις όχθες του Έλβα. Ποταμόπλοια, φορτηγά και μαούνες ανεβοκατεβαίνουν τα μάλλον ανήσυχα νερά του. Είναι η έδρα δύο πανεπιστημίων και –γιατί όχι- εδώ έχει την έδρα του και ο αθλητικός σύλλογος ΕΛΛΑΣ Μαγδεμβούργου… Από περιέργεια και μόνο, παρατηρούμε ότι το γράμμα «μ» δεν υπάρχει στο όνομα της πόλης, αφού γράφεται Magdeburg. Ποιος (αν)εγκέφαλος το εμπνεύστηκε και ποιος μεγαλύτερος (αν) εγκέφαλος το καθιέρωσε; Όμως, όπως θα έλεγε και ο φίλος μου ο Τίτος… «μην ψάχνεις να βρεις γωνία στο τάληρο!!!».

Βρισκόμαστε λοιπόν στην πρωτεύουσα του κρατιδίου της Σαξωνίας-Άνχαλτ. Το κρατίδιο αυτό ανήκε στην Ανατολική Γερμανία, ως τα 1990. Η επανένωση των δύο Γερμανιών αποτελούσε ανέκαθεν το όνειρο τόσο των Δυτικογερμανών, όσο και των Ανατολικογερμανών. Ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα στις 3 Οκτωβρίου 1990, ύστερα από μία σειρά συνταρακτικών γεγονότων, που μονοπώλησαν τον ενδιαφέρον ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι συμμαχικές δυνάμεις αποφάσισαν στη Διάσκεψη της Γιάλτας ότι τα μεταπολεμικά πολωνικά σύνορα θα μετακινούνταν δυτικότερα, στη γραμμή των ποταμών Όντερ - Νάισε, για να αντισταθμιστεί η απώλεια των ανατολικών πολωνικών εδαφών από τη Σοβιετική Ένωση. Με αυτόν τον τρόπο η Γερμανία έχασε τα περισσότερα από τα ανατολικά της εδάφη της… Υπάρχει όμως ένα ευτράπελο με την επίσημη ελληνική ονομασία της Ανατολικής Γερμανίας. Έπρεπε να γίνει μετάφραση του ονόματός της, που ήταν Deutsche Demokratische Republik, ή σε συντόμευση: DDR. Το πρόβλημα ήταν ότι και ο όρος Demokratische σημαίνει Δημοκρατική, αλλά και ο όρος Republik σημαίνει Δημοκρατία. Αυτό θα οδηγούσε στην αδόκιμη (αν όχι κωμική) ονομασία: Γερμανική Δημοκρατική … Δημοκρατία. Η ΛΔΓ χρησιμοποιούσε στα ελληνικά την ονομασία Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας και όχι Λαϊκή. Επίσης, έτσι αναγραφόταν σε όλα τα ελληνικά κείμενα. Ο όρος Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, εξ άλλου, θα ήταν Volksrepublik Deutschland, ο οποίος ουδέποτε χρησιμοποιήθηκε. Ο όρος Λαοκρατική επινοήθηκε ώστε να αποφευχθεί ο απαράδεκτος στα ελληνικά όρος «Δημοκρατική Δημοκρατία» (εκ του "Demokratische Republik").

Παρεμπιπτόντως, το ίδιο πρόβλημα υπάρχει σε γενική χρήση με την ονομασία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας του Κονγκό (πρωτεύουσα Κινσάσα), όπου έχει επικρατήσει ο όρος «Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό». Φαίνεται ότι κάποιες φορές υπάρχει υπεραφθονία δημοκρατίας… πράγμα που αντικατοπτρίζεται –τελικά- και στην ονομασία μιας χώρας!!!

«ΑΡΙΣΤΟΝ ΜΕΝ ΥΛΩΡ»… για να μην ξεχνιόμαστε! Αυτό το «ΥΛΩΡ» με είχε παιδέψει πολύ. Τόσα χρόνια Αρχαία στο σχολείο και να μην έχω συναντήσει ποτέ μου τη λέξη αυτή… Ώσπου σε μια αστραπιαία λάμψη του μυαλού μου, προφασίστηκα την ανάγκη να απομακρυνθώ από τη συντροφιά μας για … φωτογραφικούς λόγους. Αυτό μου έδωσε την ευκαιρία να πλησιάσω τον πύργο (ενοικιαζόμενα διαμερίσματα) και να προμηθευτώ από την προθήκη της εισόδου ένα διαφημιστικό τρίπτυχο. Βρήκα μια φιλόξενη γωνιά για να το ξεφυλλίσω με την ησυχία μου. Στην πρώτη σελίδα, η φωτογραφία του πύργου, φυσικά. Ξεδιπλώνω το τρίπτυχο. Επάνω μια πανοραμική φωτογραφία παρμένη από τη στέγη του πύργου με όλη τη θέα του ποταμού αλλά και του καθεδρικού ναού, αριστερά. Ακολουθούσαν φωτογραφίες των διαμερισμάτων (τα γνωστά και από τα δικά μας τουριστικά ενοικιαζόμενα διαμερίσματα), καθώς και τιμοκατάλογος. (Ξεκινώντας με 129? το ζευγάρι σε δίκλινο για ένα βράδυ και με 189?, συγκαταβατικά, για δύο διανυκτερεύσεις κ.ο.κ.). Έτσι για να πάρουμε μια ιδέα… Επίσης, ο κανονισμός λειτουργίας –απαραίτητος για τους Γερμανούς. Η τελευταία σελίδα περιείχε το κλειδί του μυστηρίου. Αφού προηγείτο όλο το ιστορικό κομμάτι που σχετίζεται με τον πύργο, από την έναρξη της ανέγερσής του, το 1431, ως την ανακατασκευή του από το 2000 ως το 2004, φτάσαμε στο επίμαχο σημείο… Με κεφαλαία ελληνικά γράμματα, έγραφε: «ΑΡΙΣΤΟΝ ΜΕΝ ΥΔΩΡ». Τώρα μάλιστα. Ήταν λοιπόν ΥΔΩΡ και όχι ΥΛΩΡ. Προφανώς, είτε ήταν υπαιτιότητα του κατασκευαστή, είτε σε κάποια χρονική στιγμή η οριζόντια γραμμή του «Δ» έπεσε από την κατασκευή και το γράμμα δέλτα μετατράπηκε σε «Λ». Όμως, για τους μη γνωρίζοντες ελληνικά, αυτό ήταν μια λεπτομέρεια, που κανείς δεν προσέχει. Μήπως και μεις μπορούμε να διακρίνουμε αν έχει συμβεί το ίδιο σε μια επιγραφή σε κινέζικο εστιατόριο; Ας μην ξεχνάμε και τη φράση του Σαίξπηρ, στην τραγωδία του «Ιούλιος Καίσαρ», όπου θέλοντας να αποδώσει το … ακαταλαβίστικο μιας φράσης είπε το περίφημο: “It’s all Greek to me” … «μου φαίνονται Ελληνικά»!! Το ίδιο συνέβαινε και με τους Λατίνους, οι οποίοι συνόψιζαν την αδυναμία τους να διαβάσουν ένα κείμενο με τη φράση: "Graecum est; non legitur" (Ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται).

«ΑΡΙΣΤΟΝ ΜΕΝ ΥΔΩΡ». Το μυστήριο λύθηκε και με το παραπάνω του. «ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟ», παρμένο από μια ωδή του Πινδάρου.

«Άριστον μέν ύδωρ,

ο δέ χρυσός αιθόμενον πύρ

άτε διαπρέπει νυκτί

μεγάνορος έξοχα πλούτου»…

Δηλ. «Νερό! το πλέον ανεκτίμητο απ' όλα τά αγαθά!

Ο χρυσός, ως φλόγα αναπηδά στο σκότος, αμαυρώνει όλους τού θησαυρούς τού υπερήφανου τού πλούτου»… κ.λπ.

Η ωδή αρχίζει με μια εντυπωσιακή παραβολή των Oλυμπιακών Aγώνων με τα πολύτιμα στοιχεία: το Νερό στη Φύση, το Χρυσάφι στην κοινωνική ζωή, τον ζωοδότη Ήλιο στο σύμπαν. Ο Πίνδαρος αφιερώνει στο ανυπέρβλητο μεγαλείο των Ολυμπιακών Αγώνων τους πρώτους στίχους τού Πρώτου Ολυμπιονίκου προς τιμήν τού Συρακουσίου Ιέρωνος.

Άγνωστο ποιος ανακάλυψε τον Πίνδαρο στη Γερμανία, ώστε να αναρτήσει τον πρώτο στίχο της παραπάνω Ωδής του στον πύργο του Μαγδεμβούργου. Περίεργο, όμως, δεν είναι, αφού σε πολλά σχολεία θεωρητικής κατεύθυνσης της Γερμανίας τα αρχαία ελληνικά είναι μάθημα επιλογής και οι μαθητές είναι ιδιαίτερα υπερήφανοι σ’ όλη τη μετέπειτα ζωή τους για την ελληνομάθειά τους.

Ωστόσο, για μένα το διαφημιστικό τρίπτυχο ήταν αρκετό για να επανέλθω στη γερμανόφωνη συντροφιά, να εξηγήσω το μυστήριο της επιγραφής και να… αναπτύξω τη «φιλοσοφία» γύρω από το θέμα αυτό, καθώς και να αναφερθώ στο μεγαλείο της αρχαίας Ελλάδας (με έμφαση στο αρχαία) και – φυσικά- τις γνώσεις μου για τον Πίνδαρο!!!

Έμειναν όλοι τους εκστατικοί…

[email protected]