Ζήσαμε τα τελευταία χρόνια και ζούμε και σήμερα έναν “εκδοτικό οργασμό” ο οποίος έχει πλημμυρίσει τη ζωή μας με λογιών λογιών εφημερίδες, περιοδικά και άλλα έντυπα τα οποία μας δίνουν την ευκαιρία να πληροφορηθούμε για τα πάσης φύσεως θέματα (πολιτικά, κοινωνικά, και άλλα).
Καθώς το καταλαβαίνουμε όλοι, ούτε σαν θαύμα δεν θα ήταν δυνατόν να περάσει από το μυαλό κάποιου αγωνιστή ή πολεμιστή του Εικοσιένα η λέξη διαδίκτυο. Το internet εννοώ για όσους δεν με καταλαβαίνουν. Το φαντάζεστε να έστελνε ο Ανδρούτσος κάποιο e-mail στον Κολοκοτρώνη, προκειμένου να λάβει τα μέτρα του, όσο κατεβαίνει ο στρατός του Δράμαλη;
Όλες αυτές οι σημερινές αλλά απρόσωπες ανέσεις ως προς την ενημέρωση, με τις οποίες πολλοί δεν συμφωνούν, ακόμα και ο γράφων, κάπου υστερούν.
Αν δεν γυρίσεις τα φύλλα της εφημερίδας, αν δεν μουζωθείς πίνοντας γουλιά γουλιά τον πρωινό σου καφέ, μια συνήθεια που παρά την περίοδο κρίσεως που διανύουμε, ακόμα μας έχει απομείνει, επιβεβαιώνοντας κατά τον καλύτερο τρόπο τη λαϊκή ρήση: πως η φτώχεια θέλει καλοπέραση, πώς θα αισθανθείς ότι διαβάζεις εφημερίδα; ότι μαθαίνεις τα νέα;
Μα θα μου πείτε τι κοστίζει ένας ελληνικός καφές, στο καφενείο, γιατί άλλοι ξενόφερτοι καφέδες σ’ άλλα στέκια, όχι και τόσο λαϊκά, κοστίζουν και με το παραπάνω και τους πληρώνουμε όπως λένε “καραβίσιους”.
Ποιες ήταν όμως οι πρώτες εφημερίδες που εξεδόθηκαν στην Eλλάδα;
“Όταν ήρχισεν ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας του Εικοσιένα ευθύς εξ αρχής έγινε αντιληπτό πως έπρεπε να υπάρχουν τοπικές εφημερίδες που όχι μόνο να μεταδίδουν τα πολεμικά νέα, αλλάκαι να χρησιμεύουν ως όργανα προπαγάνδας. Οι δυσκολίες όμως ήταν μεγάλες και σχεδόν ανυπέρβλητες. Μορφωμένοι για να τις συντάσσουν υπήρχαν, δεν υπήρχαν όμως τυπογραφεία.Τη δυσκολία αυτή την ξεπέρασαν οι Γαλαξειδιώτες συντάσσοντας χειρόγραφη εφημερίδα. Αυτή - που είναι και η πρώτη - βγήκε στα μέσα του Μάρτη 1821 και γράφονταν σε καθαρή Δημοτική.
“Γαλαξείδι 27 του Μάρτη 1821.
Σήμερα μας ήρθαν ειδησες από σημαντικά προσώπατα της Πόλης και του Μορέως και μας λένε το πως οι Ρούσσοι επέρασαν το Μπαλκάνια και τραβάνε ντρίτα στην Πόλη. Το στράτευμα θα είνε 200 χιλιάδες της στεριάς και εκατό του πελάγου.
Πέντε ρούσικα καράβια εξεμπαρκάρησαν ασκέρι στην Μάνη και Νηόκαστρο και τράβηξαν ντρίτα το κόρφο της Πάτρας για να βγάλουν το άλλο ασκέρι το τσιμπιχανέ και εκατό χιλ. φλουριά (Νο 100.000), πεσκέσι της Ρουσίας στους Ρωμιούς των αρμάτων. Οι Μωραΐτες πήραν την Τριπολιτσά και οι Μανιάτες την Καλαμάτα.
“Αύριο μας έρχεται ο Άρχοντας καπετάν Ανδρέας Λόντος με χιλίους πεντακόσιους Βαστιτζάνους και ελπίζομε να εύρη ούλη τη Ρούμελη στ’ άρματι. Την ώρα που γράφομε μας ήρθε γραφή από τον πιλότο των ρούσικων καραβιώνε Μαυροθαλασσίτη πως η αρμάδα άραξε στην Πάτρα. Ακόμη μας λέει το πως η Φράντζα θέλει το Ρωμέικο. Η βάρδια μας είνε τα καράβια στον κόρφο μας. Καλώς ναμας έρθουνε”.
Φυσικά όλες οι ειδήσεις αυτές ήταν ψεύτικες. Τις είχε πλάσει η φιλοπόλεμη φαντασία των Φιλικών που διαδίδανε ένα σωρό ψευτιές για την ενίσχυσι και επέμβασι της Ρωσίας θέλοντας μ’ αυτό να ξεσηκώσουν τους δισταχτικούς και προπάντων τους κοτσαμπάσηδες.
Επειδή όμως η χειρόγραφη Εφημερίδα του Γαλαξιδιού έγραφε κάθε φορά που έβγαινε και άλλα τέτοια ψέμματα ο κόσμος δεν έδεινε σημασία και την έλεγε ψευτοφυλλάδα.
Η πρώτη έντυπη εφημερίδα που κυκλοφόρησε στην επαναστατημένη Ελλάδα είνε η “Ελληνική σάλπιγξ” που βγήκε στην Καλαμάτα. Όταν στις 3 Ιουνίου 1821 καταστράφηκε από τους Τούρκους το τυοπγραφείο των Κυδωνιών (Μικράς Ασίας) ο ιδιοκτήτης του Κων. Τομπρας κατόρθωσε να δραπετεύση και να φθάση στα Ψαρά. Εκεί βρήκε και τον εργάτη του τυπογραφείου του Νικολαΐδη. Μαζί λοιπόν και οι δύο κατά πρόσκλησι του Δ. Υψηλάντη πήγαν στην Ύδρα και από κει επέρασαν στην Καλαμάτα όπου ο Υψηλάντης είχε εγκαταστήσει ένα μικρό τυπογραφείο που το είχε φέρει από το εξωτερικό, σταλμένο από την οργάνωσιν της Φιλικής Εταιρείας.
Διευθυντής της “Ελληνικής Σάλπιγγος” διορίστηκε ο Νικόλαος Φαρμακίδης κληρικός ελευθερόφρων και πολύ μορφωμένος. Βγήκαν όλα όλα δυο φύλλα (Αύγουστος 1821) γιατί ο Υψηλάντης θέλησε να επιβάλη λογοκρισία στα άρθρα και στις ειδήσεις. Ο Φαρμακίδης και οι άλλοι συντάκτες διαμαρτυρήθηκαν για το ανελεύθερο αυτό μέτρο και απήργησαν.
Ο Υψηλάντης δε βρήκε άλλους συντάκτες, αλλά κι αν έβρισκε οι δυο τυπογράφοι δεν ήταν διατεθειμένοι να τυπώσουν εφημερίδα που θύμιζε τας μεθόδους των απολυταρχικών καθεστώτων.
Στα 1823 βγήκε στο Μεσολόγγι μια άλλη αξιόλογη εφημερίδα με τον τίτλο “Ελληνικά Χρονικά”. Τον άλλο χρόνο (1824) εξεδόθη στην Ύδρα ο “Φίλος του Νόμου”, και τον ίδιο χρόνο στας Αθήνας βγήκε μια μικρή εφημερίδα με τον τίτλο “Εφημερίς των Αθηνών” καθώς και στο Μεσολόγγι, ο “Ελληνικός Τηλέγραφος”. Η εφημερίδα αυτή συντάσσονταν στ’ αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και διαβάζονταν όχι μόνο από τους εθελοντές φιλέλληνες αλλά και στέλνονταν στο εξωτερικό.
Στα 1825 (7 Οκτωβρίου) βγήκε στο Ναύπλιο η “Γενική εφημερίς της Ελλάδος”, και κατά το 1827 στην Ύδρα ή “Ανεξάρτητος εφημερίς της Ελλάδος”.
Μετά την απελευθέρωσιν επηκολούθησε η έκδοσι πολλών άλλων εφημερίδων που υπήρξαν ο πρόδρομος της σημερινής τόσον εξελιγμένης ελληνικής δημοσιογραφίας.
Για να ‘μαι ειλικρινής ο όρος “ψευτοφυλλάδα” δεν μου αρέσει. Δεν είναι χαρακτηρισμός κι αυτός. Αναγκάζονται πολλές φορές κι αυτές οι κακόμοιρες εφημερίδες να γράφουν διάφορα.
Κι εδώ που τα λέμε έχουν δίκιο ορισμένες φορές. Για παράδειγμα τι φταίει η εφημερίδα όταν κορυφαία υπουργός αναζητάει μετά από τόσες θέσεις και αξιώματα, μέχρι και για αρχηγός προορίζονταν και τώρα που το “πρώην” μεγάλο κόμμα της έγινε μικρό, αναζητά ψυχική και εκλογική κάθαρση, αναζητά πολιτικό εξαγνισμό, προσπαθώντας να μας πείσει με την φαινομενική (γιατί έτσι τη βολεύει) ταπείνωσή της. Και όλα αυτά για ίδιον όφελος, όχι φυσικά το κοινό συμφέρον.
Επειδή όμως φουντώνω μ’ αυτές τις κινήσεις των πολιτικών μας (στην παρακείμενη περίπτωση της πρώην κυρίας υπουργού), θα κλείσω με το θέμα των εφημερίδων που προανέφερα. Θα σταθώ σε μια απ’ αυτές τις εφημερίδες και συγκεκριμένα στα “Ελληνικ΄Χρονικά” της οποίας δύο τόμους έχει την τύχη να φιλοξενεί στο τμήμα εφημερίδων και περιοδικών η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη. Ένας πραγματικά θησαυρός, όπως και τόσοι άλλοι της Βιβλιοθήκης μας!
Εύκολα λοιπόν μπορεί να συμπεράνει κανείς το πόσο καταλυτικός - πέρα από τα αρνητικά τους ως ψευτοφυλλάδες - ήταν ο ρόλος των εφημερίδων εκείνα τα δύσκολα χρόνια του Αγώνα.
Ένας ρόλος που και σήμερα είναι πολύ σημαντικός για “τους εραστές του χαρτιού”, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με τον πρωινό καφέ και την ενημέρωσή μας.
