Την άνοιξη του 1453, ακριβώς πριν από 560 χρόνια, άρχιζε για την Κωνσταντινούπολη ένας αγώνας χωρίς ελπίδα πια. Οι Έλληνες υπερασπιστές της ήταν λίγοι, εξαντλημένοι, εγκαταλειμμένοι και προδομένοι από όλους. Οι Τούρκοι, χιλιάδες αμέτρητες έξω από τα τείχη, πολιορκούσαν τη Βασιλεύουσα ασφυκτικά και από την ξηρά και από τη θάλασσα.
Διέθεταν μάλιστα και το τελευταίο επίτευγμα της πολεμικής τέχνης: κανόνια, που ο ιστορικός Χαλκοκονδύλης τα ονομάζει τηλεβόλους. Τα είχε κατασκευάσει ο Ούγγρος Ουρβανός, πληρωμένος γι’αυτά αδρά από τον σουλτάνο Μωάμεθ (Μεχμέτ) Β’ τον Πορθητή. Εκσφενδόνιζαν λίθους με εκκωφαντικό θόρυβο. Η αλήθεια είναι ότι μεγαλύτερος ήταν ο τρόμος που με τον θόρυβό τους προκαλούσαν στον αντίπαλο, παρά η ζημιά που δημιουργούσαν με τα βλήματά τους.
Όμως υπήρχε και ένα πολύ μεγάλο κανόνι, που εκτόξευε ογκώδεις λίθους. Ο ιστορικός Δούκας αναφέρει ότι αυτό κατά τις μετακινήσεις το έσερναν τριάντα άμαξες με εξήντα βόδια. Και στο πλάι του κανονιού βάδιζαν διακόσιοι άντρες, ενώ προπορεύονταν πενήντα ξυλουργοί μαζί με διακόσιους εργάτες, για να κατασκευάζουν ξύλινες γέφυρες, όπου ο δρόμος ήταν ανώμαλος.
Αυτό το κανόνι πραγματικά προξενούσε μεγάλη ζημιά στα τείχη της Κωνσταντινούπολης.
Στις 29 Μαΐου 1453, στις επτά περίπου το πρωί, μετά από ολονύκτιο αγώνα, η Πόλη είχε πια πέσει στα χέρια του εχθρού. Οι Τούρκοι, εξαγριωμένοι και αιμοδιψείς, άρπαζαν και αιχμαλώτιζαν εκείνους από τους κατοίκους που παραδίδονταν. Εκείνους που πρόβαλλαν αντίσταση τους έσφαζαν επί τόπου.
Σε ορισμένους δρόμους το έδαφος δεν φαινόταν από τους σωρούς των πτωμάτων.
Μπορούσε να δει κανείς ένα θέαμα αποτρόπαιο: εξευτελισμούς και θρήνους συγγενών, αρχοντισσών, παρθένων και μοναζουσών που οι Τούρκοι τις έσερναν αλύπητα αρπάζοντάς τες από τις κοτσίδες των μαλλιών τους ή από τα φορέματά τους, ενώ εκείνες οδύρονταν.
Κλάματα παιδιών. Λεηλασίες ιερών ναών. Οι κατακτητές άρπαζαν τα τιμαλφή σκεύη. Αποσπούσαν το χρυσάφι τους, το ασήμι, τους πολύτιμους λίθους... Με τα χρυσοΰφαντα μεταξωτά άμφια σκέπαζαν τα άλογά τους.
Διέπρατταν ασελγείς πράξεις με γυναίκες, παρθένες και παιδιά μέσα σε ναούς. Έτρωγαν και έπιναν επάνωστην Αγία Τράπεζα...
Έτσι ακριβώς μας τα διηγούνται οι ιστορικοί της Αλώσεως.
Και ενώ οι Τούρκοι είχαν επικρατήσει σχεδόν παντού μέσα στην Πόλη, σε τρεις πύργους των τειχών, τους ονομαζόμενους του Βασιλείου, του Λέοντος και του Αλεξίου, ναύτες Κρητικοί, που είχαν έρθει τελευταία με εμπορικά πλοία από το νησί τους, δεν παραδίδονταν.
Πολεμούσαν με γενναιότητα και θανάτωναν Τούρκους πολλούς. Και μολονότι έβλεπαν το τόσο μεγάλο πλήθος εχθρών και την Πόλη πια κυριευμένη, αρνούνταν οι ίδιοι να υποδουλωθούν. Αντιθέτως μήνυαν ότι τους ήταν προτιμότερος ο θάνατος από τη ζωή.
Τότε ένας Ττούρκος ενημέρωσε τον σουλτάνο για την ανδρεία που έδειχναν. Και εκείνος αναγκάστηκε νακάνει μαζί τους κάποιο συμβιβασμό: Να αφεθούν ελεύθεροι να φύγουν με ένα πλοίο τους γεμάτο εφόδια. Και έτσι, με δυσκολία, τους έπεισε τελικώς να βγουν από τους πύργους και να αποπλεύσουν.
Μετά από την Άλωση ο Μωάμεθ έκανε έναν περίπατο μέσα στην Πόλη.
Την είδε ρημαγμένη. Γκρεμισμένα τα κτίριά της, λεηλατημένους τους θησαυρούς της, κατεστραμμένες τις ομορφιές της, σφαγμένο τον περήφανο πληθυσμό της...
Μετάνιωσε που είχε υποσχεθεί στους στρατιώτες του ότι, αν την κυρίευαν, τα πλούτη της θα ήταν δικά τους. Που τους επέτρεψε να την λεηλατήσουν. Τι κέρδισε ο ίδιος που την κυρίευσε;
Ο ιστορικός Κριτόβουλος γράφει ότι, όταν είδε την ερήμωσή της, δάκρυσε.
* Ο Αιμίλιος Ψαθάς είναι εκπαιδευτικός
