Οταν ήδη το 1978, αποφοιτώντας από το Λύκειο, ρωτούσαμε έναν εμπνευσμένο καθηγητή μας τι θα... πράτταμε εάν και όταν αποφοιτούσαμε από το Πανεπιστήμιο (από τότε βλέπετε μας βασάνιζε η σχετική αγωνία και ανασφάλεια), εκείνος απαντούσε σχεδόν προφητικά: Να επιστρέψετε στη γη, να γίνετε επιστήμονες - γεωργοί.
Και ιδού που το ερώτημα προβάλλει σήμερα πιο επίκαιρο αλλά και αυτή η “επιστροφή” εμφανίζεται ως λύση και σημείο των καιρών.
Η αλήθεια είναι πως η χώρα μας χαρακτηριζόταν πάντα ως κατ’ εξοχήν γεωργική, πράγμα που επιβεβαιώνεται σήμερα ως αναγκαιότητα πλέον. Ή και διέξοδος. Ποιος αλήθεια περίμενε μια τέτοια στροφή/επιστροφή κατά τον αιώνα της τεχνολογίας και των υπηρεσιών; Τις τελευταίες δεκαετίες βέβαια προέκυψε και τουριστική.
Δυστυχώς όμως αυτοί οι δύο πυλώνες δεν υποστηρίχτηκαν αναλόγως της αξίας τους από την Πολιτεία.
Η ευκολία των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων έδωσε πρόσκαιρη “ευημερία”, “κοίμισε” και παρόπλισε τους αγρότες που έχασαν τις επαφές τους με τη γη (εδώ μεγάλο κακό έκαναν άθελά τους οι “φτηνοί” μετανάστες - αγρότες). Η κακή συνέπεια και το αποτέλεσμα ήταν ότι σε μια γενιά χάθηκε η εμπιστοσύνη (γενεών) προς τη γη, παρόλο που τα σύγχρονα τεχνικά μέσα έκαναν ευκολότερες τις αγροτικές ενασχολήσεις. Από την άλλη, δεν δόθηκαν εκ των άνω οι σωστές προβλέψεις - κατευθύνσεις για αναδιαρθρώσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Εξάλλου, η ανάρχη και χωρίς ευρύτερες υποδομές τουριστική “ανάπτυξη” κάθε άλλο παρά “βαριά βιομηχανία” έκανε τον τουρισμό μας. Καταρχήν όταν έχεις βιομηχανία την εκμεταλλεύεσαι στο έπακρο και δεν γυρίζεις το κουμπί στο off για 4-5 μήνες. Ειδικά τώρα δεν επιτρέπεται τέτοια πολυτέλεια. Γιατί δεν είναι ύβρις και πρόκληση να έχεις οικονομική κρίση, πρωτοφανή και “επικίνδυνη” αργία, να διαθέτεις διαρκείς προϋποθέσεις (ήλιο - θάλασσα - ήπιο κλίμα), να λες πως έχεις - (αυτό που όντως μπορεί να γίνει) - βιομηχανία και εσύ να την βάζεις στην... κατάψυξη τόσο καιρό;
Αυτή εξάλλου η τομή, η ασυνέχεια είναι ίδιον και κακό χαρακτηριστικό της χώρας μας. Δέστε τον υπόλοιπο ευρωπαϊκό νότο που είχε ανοιχτές τις αγκάλες του όλο το χρόνο διαθέτοντας εναλλακτικές. Τέτοιες χρειαζόμαστε και εμείς εδώ και τώρα. Εξάλλου, όταν τα ξενοδοχεία είναι “κούκλα” αλλά οι γενικότερες υποδομές, υπηρεσίες, νοοτροπίες και συμπεριφορές... “πανούκλα”, δεν δένει το κοκτέιλ για να προσφέρεις ποιοτικό τουρισμό που όλα τούτα τα απαιτεί πακέτο πλέον.
Εχουμε και αυτό το αντιφατικό και οξύμωρο: Εκείνοι που έχουν τον τουρισμό ως επιχειρείν (άρα και ανάγκη), να είναι αυτοί οι ίδιοι που τον “φυλάνε”. Φυσικά με αντανάκλαση της σχετικής συμπεριφοράς στους διεθνείς μεσάζοντες. Που ανταπαντούν αναλόγως. Να μην μας φταίνε μόνο αυτοί, να αναλάβουμε τις ευθύνες μας, άλλωστε δρουν ανά την υφήλιο και κατευθύνουν σύμφωνα με ό,τι εισπράττουν.
Ετσι λοιπόν, η βαριά βιομηχανία προς... φασόν φέρνει και ας μην επαναπαυόμαστε στις τυχαίες εκλάμψεις αλλά να δομήσουμε προϋποθέσεις για μόνιμη λάμψη.
Παρ’ όλα τούτα, γεωργία και τουρισμός προβάλλουν ως οι κατ’ εξοχήν μοχλοί για άμεση λύση στην παρούσα φάση. Πάνω στο θέμα ας καταθέσω κάποιες σκέψεις.
Αποψή μου λοιπόν είναι ότι το ενδιαφέρον για τον πρωτογενή τομέα πρέπει να ξεκινά πλέον για τον Ελληνα “εξ απαλών ονύχων” (από παιδί). Να μπει στην παιδεία, στην εκπαίδευση ως μάθημα, ή και κατεύθυνση, και να του καλλιεργεί το ενδιαφέρον για τη γη μα και την προοπτική ενός αξιοπρεπούς μέλλοντος. (Αλήθεια, ποιος μας κέντρισε το ενδιαφέρον πέρα από τον... φασίολο των γυμνασιακών χρόνων που θα θυμούνται οι συνομήλικοι;) Ισως καλό θα ήταν να επαναλειτουργήσουν με τα νέα όμως δεδομένα υπάρχοντα γεωργικά σχολεία και σχολές. Ή ακόμα καλύτερα να ιδρυθούν αγροτικά σχολεία και λύκεια και γεωργικές σχολές ανά Περιφέρεια. Κάτι γίνεται αλήθεια στην τεχνολογική εκπαίδευση αλλά δέστε τι βάσεων, υπόληψης και τύχης χαίρουν οι σχετικές ειδικότητες.
Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί να έχουν όχι εμπορικό αλλά παρεμβατικό ρόλο και να καθοδηγούν τους αγρότες σε δυναμικές καλλιέργειες με μέλλον (βιολογικές, ντόπιες κ.λπ.) Ανταγωνιστικές ή συμπληρωματικές στην Ε.Ε. Να είναι σε επαφή και σε θέση να εντοπίσουν, να υποδεχθούν και να ενσωματώσουν αγροτική τεχνολογία. Να έχουν επιθετικό, εξαγωγικό προσανατολισμό.
Θα μου πείτε βέβαια βαριά η... αγροτική. Ωστόσο σήμερα υπάρχουν τα μέσα για να περιορίζεται η σχετική ανασφάλεια. Μήπως άραγε οι υπηρεσίες στις οποίες στραφήκαμε όλοι δεν αποδείχτηκαν ανασφαλείς;
Στον τουρισμό τώρα είναι δυνατόν, για παράδειγμα, κάποιες μικρομεσαίες κυρίως ξενοδοχειακές μονάδες, όχι ικανοποιημένες από την ποιότητα του θερινού τουρισμού να προσφέρουν κατά τη χειμερινή περίοδο μακρά ή και γιατί όχι αργότερα μόνιμη διαμονή και φροντίδα για τους Ευρωπαίους της τρίτης ηλικίας. Εννοώ οίκους ευγηρίας μακράς ή μόνιμης φιλοξενίας. Υποβοηθούμενους από σχετικά κρατικά προγράμματα. Ή και απευθείας μέσω διαδικτύου. Σχετική διαφήμιση μπορεί να γίνει κατά την θερινή περίοδο επίσης.
Σε μια Ευρώπη που (ευ)”γηράσκει” αλματωδώς ενώ από την άλλη ζει περισσότερο αλλά και οικονομικά αξιοπρεπώς, ο προσανατολισμός της τουριστικής πυξίδας σ’ αυτή την κατεύθυνση μπορεί να αποδειχθεί στρατηγικού χαρακτήρα. Επειδή η γρήγορη ογκούμενη “τρίτη ηλικία” της Ευρώπης μάλλον θα απαιτήσει εν καιρώ μεγαλύτερες ή και μόνιμες διαμονές πλέον στον ευρωπαϊκό Νότο.
Καθώς ο πολύς ελεύθερος χρόνος, το δέλεαρ του ήλιου, της θάλασσας, του καλού κλίματος (που θα ξαναποκτήσουν την αξία τους) αλλά κυρίως η γνώση ότι υπάρχει αυτή η δυνατότητα υποδοχής και φροντίδας θα αποτελέσει γι’ αυτούς θέλγητρο και ισχυρό κίνητρο. Ας ληφθεί υπόψη ότι θα κινητοποιηθεί ένα ολόκληρο κύκλωμα επαγγελμάτων π.χ. ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό και τόσα άλλα. Πρέπει όμως να τους βάλουμε και μεις την... ιδέα.
Ή θα βρούμε το δρόμο ή θα τον δημιουργήσουμε, που είπε και ο Αννίβας.
Ειδικός τουρισμός άνω των 50 οι Ισπανοί; Μακρά ή μόνιμη διαμονή εμείς. Εχουμε και καλύτερο κλίμα. Να ψάχνουμε όμως. Και να πρωτοτυπήσουμε.
Μάλιστα, σχετικά προγράμματα μπορούν να κινηθούν και στον αντίποδα. Φοιτητικός ή νεανικός τουρισμός π.χ. σε συνεννόηση με εκπαιδευτικά προγράμματα που λειτουργούν το χειμώνα.
Πρόσφατα άκουσα για αλιευτικό τουρισμό το χειμώνα. Και έχουμε τέλειες “χειμωνιάτικες” μέρες. Οπωσδήποτε φόρμουλες και ιδέες μπορεί να υπάρξουν πολλές.
Να... “παντρέψουμε” τώρα τη γεωργία με τον τουρισμό; Για σκεφτείτε εκείνο το “ζήσε το μύθο σου στην Ελλάδα”, απευθυνόμενο εξειδικευμένα πλέον στους Ευρωπαίους ευγήρους να γίνει κάπως έτσι: Κάνε βιοτουρισμό στην Ελλάδα. Μείνε στην Ελλάδα. Ζήσε πιο υγιεινά και περισσότερο με ελληνική διατροφή. Καρπώσου την τρίτη ηλικία. Φτάσε έως την... τέταρτη (ίσως μετά κάποιες δεκαετίες μιλάμε και γι’ αυτήν).
Ιδού λοιπόν μια πρόταση για την οποία διαθέτουμε ήδη όλα τα εχέγγυα. Το ζητούμενο είναι κάποιος να αποφασίσει και να κάνει την αρχή...
