“Ξεχάσαμε να ζούμε ευτυχισμένοι με λίγα και καλά”
Ο βραβευμένος Ηρακλειώτης σκηνοθέτης, Ν. Νταγιαντάς, μιλά στην “Π”
Ο Ηρακλειώτης σκηνοθέτης Νίκος Νταγιαντάς μιλάει στην «Π» με αφορμή την προβολή της βραβευμένης ταινίας του, «Little land», απόψε, Σάββατο, στις 8 το βράδυ στον Κοινωνικό Χώρο των Ιδρυμάτων Καλοκαιρινού (Μονής Αγκαράθου 9), από τη Νέα Κινηματογραφική Λέσχη Ηρακλείου.
Ο Νίκος Νταγιαντάς είναι ένα από τα βασικά μέλη της δημιουργικής ομάδας στην εταιρεία Anemon Productions, μία από τις πιο δραστήριες εταιρείες παραγωγής στην Ελλάδα με έδρα την Αθήνα, με συστηματική παραγωγή ντοκιμαντέρ, τα οποία διακρίνονται για τα ενδιαφέροντα θέματα, το φροντισμένο γύρισμα και τις πολλαπλές βραβεύσεις τους, με πιο γνωστά παραδείγματα τα «Sugartown: οι γαμπροί» (Κίμων Τσακίρης, 2006), «Το κάλεσμα του βουνού» (Στέλιος Αποστολόπουλος, 2009) και «Τα παιδία δεν παίζει» (Αγγελική Ανδρικοπούλου, Αργύρης Τσεπελίκας, 2009). Στο περυσινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, ο Νταγιαντάς κέρδισε το βραβείο της επιτροπής της FIPRESCI για την εξαιρετική «Σαγιόμι» («Sayome») του, και φέτος επέστρεψε στη διοργάνωση με το «Little land», κερδίζοντας τα βραβεία της WWF και της ΕΤ3.
Το φιλμ μιλάει για ένα από τα εκατομμύρια θύματα της οικονομικής κρίσης, τον 35χρονο άνεργο προγραμματιστή Η/Υ Θοδωρή, που αποφασίζει να μετακομίσει από την Αθήνα στην Ικαρία για να ζήσει από τη γη και ν’ ακολουθήσει έναν αγνότερο και πιο ήρεμο τρόπο ζωής, μακριά από την ψυχοφθόρο και αδιέξοδη πρωτεύουσα. Στο νησί γνωρίζεται με τους ανοιχτόκαρδους κατοίκους, πολλοί από τους οποίους είναι υπερήλικες, αλλά και με συνομήλικούς του που βρίσκονται στην ίδια θέση μ’ αυτόν και προσπαθούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες που θα τους εξασφαλίσουν την αυτόνομη διαβίωσή τους. Το φιλμ τελικά μιλάει για δύο γενιές ανθρώπων, από τις οποίες η μία έχει ζήσει μια όχι άνετη αλλά ευτυχισμένη ζωή, πέρα από το προσδόκιμο όριο ζωής, και η άλλη επιθυμεί το ίδιο αλλά προς το παρόν αναζητά τον τρόπο για να το πετύχει.
Όπως και στην προηγούμενη ταινία του, επίσης συμπαραγωγή της ΕΡΤ με το γαλλικό ARTE, ο Νταγιαντάς παρουσιάζει ξανά μια συγκροτημένη δουλειά, που προσεγγίζει το θέμα της με μεθοδικότητα, νηφαλιότητα και ευαισθησία, αποπνέοντας γνήσιο αίσθημα αισιοδοξίας χωρίς να καταφεύγει σε ευκολίες.
«Π»: Τί επιδιώκεις επιλέγοντας ως μέσο έκφρασης το ντοκιμαντέρ αντί για τη μυθοπλασία;
Ν.Ν.: Νομίζω πως επιδιώκω να πραγματοποιήσω κάποιο παιδικό όνειρο.
Όταν ήμουν μικρός, ήθελα να γίνω κάποιου είδους εξερευνητής του αγνώστου. Γι’ αυτό κατέληξα, νομίζω, στις σπουδές αρχαιολογίας. Πάντα μου άρεσε το σινεμά, και ίσως επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και την προσωπικότητά μου, όχι όμως ως διαδικασία, αλλά ως φαντασίωση. Να το πω και αλλιώς: δεν ήθελα ποτέ να σκηνοθετήσω έναν «Ιντιάνα Τζόουνς». Ήθελα να γίνω ο Ιντιάνα Τζόουνς! Το γύρισμα μιας ταινίας ντοκιμαντέρ, είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία από το γύρισμα μιας ταινίας μυθοπλασίας. Εμπεριέχει σε αφάνταστα μεγαλύτερο βαθμό αυτό το στοιχείο της αναμέτρησης με το άγνωστο, την ανακάλυψη, την έκπληξη. Και έχει άλλες χαρές, άλλες λύπες, άλλες ευθύνες, άλλες ανάγκες. Παρόλο που το τελικό αποτέλεσμα, μπορεί να μοιάζει αρκετά. Όμως αυτό ίσως αλλάξει στο μέλλον. Έχω πολλές ιδέες που ταιριάζουν
περισσότερο στη μυθοπλασία. Απλώς, έχω ακόμα πολλά να μάθω και να κάνω στο ντοκιμαντέρ μέχρι τότε. Άσε που είναι πολύ πιο οικονομικό από τη μυθοπλασία...
«Π»: Πώς ή πότε γίνεται για σένα ένα θέμα σημαντικό; Ξέρεις από την αρχή τί θέλεις να πεις ή το θέμα “ζυμώνεται” στην πορεία των γυρισμάτων;
Ν.Ν.: Σίγουρα αλλάζει και “ζυμώνεται” στην πορεία, και αυτό είναι κομμάτι της περιπέτειας που ανέφερα πιο πάνω. Πρέπει να έχεις κάτι στον νου, αλλά ταυτόχρονα να είσαι έτοιμος να το αλλάξεις, να το δεις από άλλη οπτική γωνία. Θέλει εγρήγορση.
«Π»: Πώς χτίζεται η εμπιστοσύνη ανάμεσα στον δημιουργό και τα έμψυχα αντικείμενα της παρατήρησής του;
Ν.Ν.: Όπως και σε όλες τις σχέσεις: με γενναιοδωρία, σεβασμό, κατανόηση, υπομονή, επιμονή, ειλικρίνεια. Δεν κρατάω απόσταση. Αυτό είναι επικίνδυνο πολλές φορές, γιατί δένομαι προσωπικά με τους ανθρώπους των ταινιών, και μου κοστίζει συναισθηματικά σε διάφορες φάσεις, και ειδικά στο μοντάζ. Αλλά έτσι μου αρέσει και τέτοιες ταινίες κάνω. Άλλωστε οι ταινίες έρχονται και φεύγουν, οι σχέσεις όμως μένουν.
Τρόπος επιβίωσης
«Π»: Ο τίτλος της ταινίας («Little land») μεταξύ άλλων υποδηλώνει ολιγάρκεια, ταπεινότητα, αίσθηση μέτρου. Πώς μπορούν αυτά να μας χρησιμεύσουν σήμερα;
Ν.Ν.: Πιστεύω ειλικρινά πως είναι ο μόνος τρόπος να ανακτήσουμε τις ζωές και τις ψυχές μας από το βασίλειο του φόβου και της ανασφάλειας στο οποίο έχουν εγκλωβιστεί: oι επιθυμίες μας έχουν διογκωθεί τόσο, που μας πνίγουν. Και το τρομερό είναι πως δεν ζούμε καλά, ακόμα κι όταν καταφέρνουμε να τις ικανοποιούμε. Οι αιωνόβιοι Ικαριώτες, όμως, μου έδειξαν πως μπορούμε να ζήσουμε πολύ πιο ευτυχισμένοι, με λίγα και καλά. Αυτό κάποτε το ξέραμε σε αυτή τη χώρα, ίσως, αλλά τώρα πια σίγουρα το έχουμε ξεχάσει.
Όμως η ολιγάρκεια και η αίσθηση του μέτρου δεν είναι μόνο ένας δρόμος για μία καλύτερη ζωή. Είναι και ο μόνος τρόπος να επιβιώσουμε σαν πολιτισμός. Εδώ και χρόνια, μιλάμε παγκοσμίως μόνο για την κρίση, και το πώς θα μπούμε σε ‘τροχιά ανάπτυξης’. Κανένας δεν θέλει να δει το μείζον πρόβλημα, τον σοβαρό κίνδυνο, που είναι ο υπερπληθυσμός και η υπερκατανάλωση. Ο πλανήτης το 2050 -δηλαδή ενόσω πολλοί από εμάς και σίγουρα τα παιδιά μας θα ζουν- ενδέχεται να έχει 10 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Ένα δισεκατομμύριο Κινέζοι, εκατοντάδες εκατομμύρια Ινδοί κ.λπ. σταδιακά διεκδικούν να ζουν όπως ζούσαμε μέχρι τώρα όλοι εμείς. Και όλες οι μελέτες λένε απλά πως αυτό είναι αδύνατο, χωρίς τεράστιες συνέπειες. Χωρίς αίσθηση μέτρου, ταπεινότητα, ολιγάρκεια, ο μόνος δρόμος για το μέλλον θα είναι ο πόλεμος, η βαρβαρότητα, η περιβαλλοντική καταστροφή, το τέλος της ανθρωπότητας όπως την ξέρουμε. Αυτό που ζούμε σήμερα είναι μόνο η αρχή. Έχετε δει το «Mad Max» και τo «Blade Runner»; E, σε μερικές δεκαετίες ίσως μοιάζουν με ντοκιμαντέρ...
«Π»: ί σημαίνει η βράβευση για μια ταινία και τον δημιουργό της;
Ν.Ν.: Λιγότερα απ’ όσα φαντάζεται ο περισσότερος κόσμος, υποθέτω. Και ειδικά στην Ελλάδα, όπου η μετριότητα και η έλλειψη οράματος είναι ακόμα απαραίτητα στοιχεία για να ανήκεις στα διάφορα “συστήματα” προώθησης. Αλλά δεν κάνει και κακό. Χαίρεται η οικογένεια, οι φίλοι μου, οι συνερ- γάτες. Έχει, επίσης, σημασία σε σχέση με το πώς σε αντιμετωπίζουν στο εξωτερικό, όπου υπάρχει πολύ περισσότερη αξιοκρατία.
«Π»: Τίχρειάζεται για να υποστηριχτεί η θέαση του ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα; Είναι περιορισμένα στην τηλεοπτική τους προβολή ή υπάρχουν ανεκμετάλλευτα περιθώρια πιο εκτεταμένης σύνδεσής τους με το κοινό;
Ν.Ν.: Πολλά χρειάζονται: περισσότερα και καλύτερα ντοκιμαντέρ, πολύ καλύτερη συμπεριφορά και επιτέλους κάποιο όραμα από την (ιδιωτική και κρατική) τηλεόραση, πιο τολμηρό κοινό που να του αρέσει το καινούργιο περισσότερο από τις επαναλήψεις κ.λπ.
Οι κινηματογραφικές λέσχες έχουν κάνει πολλή δουλειά ως προς τη διαμόρφωση ενός νέου κοινού. Αλλά δεν φτάνει. Κάποτε πρέπει σαν κοινωνία να απαιτήσουμε καλύτερη ποιότητα, περισσότερη ειλικρίνεια, και να σταματήσουμε να τρώμε μόνο υποπροϊόντα ψεύδους και κακογουστιάς, επειδή μας βολεύουν. Αλλιώς δεν κινδυνεύει μόνο το ντοκιμαντέρ. Δείτε π.χ. τη Χρυσή Αυγή, που είναι -μεταξύ άλλων- η αποθέωση της κουλτούρας του σκυλάδικου, της μόστρας και της τσαμπουκαλεμένης αμορφωσιάς, που ήταν για δεκαετίες κυρίαρχη, και ακόμα καλά κρατεί.
«Π»: Τί είναι αυτό που σε κρατάει στο χώρο του ντοκιμαντέρ, παρά τις δυσκολίες;
Ν.Ν.: Επειδή τα πράγματα είναι τόσο δύσκολα (για όλους), θεωρώ καλό να κάνω -όσο μπορώ- κάτι που πιστεύω και αγαπάω. Αυτό μου δίνει την απαραίτητη δύναμη για να ζήσω τη ζωή μου καλύτερα, και να ξεχνάω και κάθε τόσο την κρίση.
“Για να διεκδικήσουν οι νέοι το μέλλον πρέπει πρώτα να το προσδιορίσουν”
«Π»: Τί περιθώρια (αντι)δρασης έχουν οι νέοι στην Ελλάδα σήμερα;
Ν.Ν.: Στη χώρα τα πράγματα είναι σίγουρα ζόρικα, και μάλλον θα ζορίσουν κι άλλο. Όμως ό,τι κάνουμε σήμερα, διαμορφώνει το αύριο. Ένας από τους πρωταγωνιστές μου, ο Γιώργος ο Στενός, Ικαριώτης μελισσοκόμος-έμπορος-γεωργός-κτηνοτρόφος, μέγας γλεντζές και χορευταράς, 80 χρονών, λέει να μάθουμε να κάνουμε πολλά πράγματα, για να μπορούμε πάντα να προσφέρουμε στους άλλους και έτσι και οι άλλοι να θέλουν να μας προσφέρουν. Επίσης, λέει πως ο θησαυρός της Ελλάδας είναι η γη και η θάλασσά της, και πως ό,τι κι αν κάνουμε, πρέπει να τα διαφυλάξουμε και να τα ξανακάνουμε χρήσιμα. Και ΔΕΝ εννοούσε να τα τρυπήσουμε για να πάρουμε το αέριο, το πετρέλαιο, τον χρυσό κ.λπ. Σκέφτεται άραγε κανείς τί τύχη θα έχει η τουριστική Κρήτη -και όλη η Μεσόγειος- αν συμβεί κάποιο ατύχημα όπως αυτό της BP στον Κόλπο του Μεξικού πριν 2 χρόνια; Οι νέοι (αλλά και εμείς οι υπόλοιποι) πρέπει να διεκδικήσουν το μέλλον τους. Και για να το κάνουν, πρέπει πρώτα να το προσδιορίσουν, να το ονειρευτούν.
Η φιλμογραφία του Ν. Νταγιαντά
2004 «Παρασκήνιο-To 2004 μέσα από ξένα μάτια»
2005 «Παρασκήνιο-Συλλέκτες Ολυμπιακών Τεκμηρίων»
2006 «Κνωσός, ο Λαβύρινθος του Μύθου»
2007 «Τα Μυστικά του Λαβυρίνθου»
2008 «So You Can Dance» (μ.μ.)
2009 «Το τρίγωνο της φωτιάς»
2011 «1821» (TV)
2011 «Σαγιόμι»
2013 «Little Land»
