Η Ακρόπολη των Αθηνών, ο επονομαζόμενος "ιερός βράχος", είναι ο πιο σημαντικός αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα.
Παρόλο που αρχικά οι ακροπόλεις εντοπίζονται στην ηπειρωτική Ελλάδα, η κατασκευή τους γρήγορα εξαπλώθηκε στις ελληνικές αποικίες όπως η Δωρική Λατώ στην Κρήτη κατά την Αρχαϊκή περίοδο.
Στο βραχώδη λόφο της Ακρόπολης, που δεσπόζει στο κέντρο της σύγχρονης Αθήνας, βρισκόταν το σπουδαιότερο και μεγαλοπρεπέστερο ιερό της αρχαίας πόλης, αφιερωμένο στην προστάτιδα θεά της την Αθηνά. Με τον ιερό αυτό χώρο σχετίζονται οι σημαντικότεροι μύθοι της αρχαίας Αθήνας, οι μεγάλες θρησκευτικές εορτές, οι παλαιότερες λατρείες της πόλης αλλά και ορισμένα από τα καθοριστικά για την ιστορία της γεγονότα.
Τα μνημεία της Ακρόπολης, αρμονικά συνδυασμένα με το φυσικό περιβάλλον, αποτελούν μονα- δικά αριστουργήματα της αρχαίας αρχιτεκτονικής, εκφράζουν πρωτοποριακούς συσχετισμούς ρυθμών και τάσεων της κλασικής τέχνης και επηρέασαν την πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία για πολλούς αιώνες αργότερα. Η Ακρόπολη του 5ου αι. π.Χ. αποδίδει με τον τελειότερο τρόπο το μεγαλείο, τη δύναμη και τον πλούτο της Αθήνας στην εποχή της μαγαλύτερης ακμής της, το ''χρυσό αιώνα'' του Περικλή.
Στο δεύτερο μισό του 5ου αι. π.Χ., η Αθήνα, μετά τη νίκη εναντίον των Περσών και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας, πήρε ηγετική θέση μεταξύ των άλλων πόλεων-κρατών του αρχαίου κόσμου. Στην εποχή που ακολούθησε, ως σκέψη και τέχνη άνθισε μια εξαιρετική ομάδα καλλιτεχνών, θέτοντας σε εφαρμογή τα φιλόδοξα σχέδια του αθηναϊκού πολιτικού Περικλή και υπό την εμπνευσμένη καθοδήγηση του γλύπτη Φειδία μεταμόρφωσαν το βραχώδη λόφο σε ένα μοναδικό μνημείο της σκέψης και της τέχνης.
Η Ακρόπολη περιλαμβάνει τέσσερα από τα σπουδαιότερα αριστουργήματα της κλασικής Ελληνικής περιόδου, τον Παρθενώνα, τα Προπύλαια, το Ερέχθειο και τον ναό της Αθηνάς Νίκης, όλα κατασκευασμένα από πεντελικό μάρμαρο, τα οποία θεωρούνται σύμβολα της ιδέας της παγκόσμιας κληρονομιάς.
Ο Παρθενώνας, ναός χτισμένος προς τιμήν της Αθηνάς, προστάτιδας της πόλης της Αθήνας, υπήρξε το αποτέλεσμα της συνεργασίας σημαντικών αρχιτεκτόνων και γλυπτών στα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα. Η εποχή της κατασκευής του συνταυτίζεται με τα φιλόδοξα επεκτατικά σχέδια της Αθήνας και της πολιτικής κύρους που ακολούθησε έναντι των συμμάχων της κατά την περίοδο της αθηναϊκής ηγεμονίας. Ο Παρθενώνας αποτελεί το λαμπρότερο μνημείο της αθηναϊκής πολιτείας και τον κολοφώνα του δωρικού ρυθμού. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 448/7 π.Χ. και τα εγκαίνια έγιναν το 438 π.Χ. στα Μεγάλα Παναθήναια, ενώ ο γλυπτός διάκοσμος περατώθηκε το 433/2 π.Χ.
Σύμφωνα με τις πηγές, οι αρχιτέκτονες που εργάστηκαν ήταν ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης, υπό την εποπτεία του Αθηναίου γλύπτη Φειδία που είχε και την ευθύνη του γλυπτού διάκοσμου. Είναι ένας από τους λίγους ολομάρμαρους ελληνικούς ναούς και ο μόνος δωρικός με ανάγλυφες όλες του τις μετόπες. Πολλά τμήματα του γλυπτού διακόσμου, του επιστυλίου και των φατνωμάτων της οροφής έφεραν γραπτό διάκοσμο με κόκκινο, μπλε και χρυσό χρώμα. Χρησιμοποιήθηκε πεντελικό μάρμαρο, εκτός από το στυλοβάτη που κατασκευάστηκε από ασβεστόλιθο.
Στο χώρο υπήρχαν επίσης δύο κολοσσιαία αγάλματα της θεάς Αθηνάς, έργα του Φειδία. Το ένα από τα δύο αγάλματα βρισκόταν μέσα στον Παρθενώνα, ήταν φτιαγμένο από χρυσό και ελεφαντόδοντο και είχε ύψος 9 μέτρα. Το άλλο, εξίσου μεγάλο, ήταν φτιαγμένο από χαλκό και βρισκόταν έξω από το ναό. Ακριβώς απέναντι από τον Παρθενώνα βρίσκεται το Ερέχθειο. Είναι ο ναός του οποίου οι 6 κίονες έχουν τη μορφή νεαρών κοριτσιών, των Καρυάτιδων.
Χτίστες, χαλκουργοί, εργάτες της πέτρας, ζωγράφοι, μεταλλουργοί, μαραγκοί, πλάστες, βαφείς, χρυσοχόοι, τεχνίτες του ελεφαντόδοντου, καλλιτέχνες, και πολλοί άλλοι δούλεψαν επί οκτώ χρόνια για να κατασκευάσουν αυτά τα υπέροχα και μοναδικά μνημεία τα αφιερωμένα στους Θεούς. Όπως είπε ο Περικλής "φτιάχτηκαν από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους".
Όλα αυτά τα μνημεία στην Ακρόπολη της Αθήνας διατηρήθηκαν επί 20 αιώνες, για 2000 ολόκληρα χρόνια. Διασώθηκαν από φωτιές, σεισμούς, εισβολές και εισβολείς, επιδρομές, πολέμους και κατακτητές. Δυστυχώς δεν κατάφεραν να διασωθούν από ληστές και το βανδαλισμό, την ιεροσυλία του Έλγιν.
Ο Έλγιν, τότε πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη είχε την ιδέα να αφαιρέσει τα γλυπτά από τα μνημεία τους και να τα μεταφέρει στη χώρα του. Ως πρεσβευτής της Βρετανίας πήρε άδεια από το σουλτάνο να αφαιρέσει μερικά κομμάτια από την Ακρόπολη. Ξεπερνά όμως κάθε ανθρώπινη φαντασία να πιστέψουμε ότι είχε πάρει την άδεια για να κάνει ότι έκανε μετέπειτα. Τι ακριβώς έκανε λοιπόν; Ο Έλγιν απέσπασε το μεγαλύτερο τμήμα της γλυπτής διακόσμησης των μνημείων, απομάκρυνε ολόκληρους κίονες από τις βάσεις τους, απέσπασε εκατοντάδες αντικείμενα και όλα αυτά τα μετέφερε στην Αγγλία και τα πούλησε στο Βρετανικό Μουσείο. Ακόμη και σήμερα εκτίθενται εκεί! Μια ημέρα του 1801, αφού είχε πάρει το έγγραφο από το σουλτάνο, προσέλαβε 350 άνδρες που δούλευαν γι' αυτόν σε καθημερινή βάση για πολύ χρόνο. Ποια ήταν η εργασία για την οποία είχαν προσληφθεί; Αφαίρεσαν αγάλματα από τα βάθρα τους και τα τοποθέτησαν σε κιβώτια. Όσα από τα αγάλματα ήταν μεγάλα τα τεμάχισαν, αποκόψανε κεφάλια, πόδια, χέρια και γενικά οτιδήποτε δε χωρούσε στα κιβώτια. Έσπασαν κίονες σε κομμάτια, απέσπασαν ολόκληρα τμήματα των ναών και αφαίρεσαν πάμπολλα μεμονωμένα κομμάτια. Ο Έλγιν έκλεψε 253 ολόκληρα αγάλματα, τμήματα μνημείων, κίονες, μαρμάρινα ανάγλυφα, αγγεία και πολλά ακόμη πολύτιμα αντικείμενα και κομμάτια. Τα κιβώτια φορτώθηκαν σε πλοίο που απέπλευσε για τη Βρετανία το Δεκέμβριο του 1801. Λίγες ώρες μετά την αναχώρηση το πλοίο βυθίστηκε στις ακτές της Πελοποννήσου και όλα τα κιβώτια βούλιαξαν στο βυθό της θάλασσας.
Αλλά ο Έλγιν ήταν ένας "έξυπνος" άνθρωπος και ήξερε καλά τι έπρεπε να κάνει. Θα επαναλάμβανε αυτό που είχε κάνει και πιο πριν. Αυτή τη φορά φόρτωσε 200 κιβώτια γεμάτα με αρχαία μνημεία και μάλιστα απέσπασε ως και μία κολώνα από τον παρακείμενο ναό, μία από τις Καρυάτιδες. Τώρα είχε την πλήρη κάλυψη και βοήθεια της βρετανικής κυβέρνησης αφού ο ίδιος μαζί με το φορτίο του ταξίδεψαν στη Βρετανία με πολεμικό πλοίο.
Επέστρεψε στην Ελλάδα για άλλη μια φορά το 1806 και κατάφερε να ανελκύσει τα βυθισμένα κιβώτια που είχαν βυθισθεί στη θάλασσα. Τα μετέφερε όλα στη Βρετανία.
Επέστρεψε ξανά στην Ελλάδα το 1810. Αυτή τη φορά κατάφερε να αποσπάσει άλλα 253 κομμάτια και πολυάριθμα αγγεία. Οι άνδρες του συνέχισαν να δουλεύουν για 'αυτόν και το 1812 παρέλαβε τα τελευταία 80 κιβώτια. Για περίπου 10 χρόνια ο άνθρωπος αυτός απομάκρυνε, τεμάχιζε, κατέστρεφε και αποσπούσε έργα τέχνης, μνημειακά αντικείμενα μεγάλης πολιτισμικής αξίας, πολλά από τα οποία αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα μοναδικών μνημείων.
Η Ελλάδα καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. Η Unesco και άλλοι διεθνείς οργανισμοί κατέχουν την πλήρη και λεπτομερή περιγραφή όλων των αντικειμένων που απομακρύνθηκαν και ο κατάλογος αυτός αποτελεί τμήμα της διεθνούς βιβλιογραφίας. Ο Έλγιν πούλησε το εμπόρευμά του στο Βρετανικό Μουσείο για 35.000 λίρες.
Τα γλυπτά του Παρθενώνα εκτίθενται εκεί μέχρι και σήμερα!! Ως πότε το Μουσείο της Ακρόπολης θα περιμένει τον επαναπατρισμό των μαρμάρων του Παρθενώνα;
* Η Ελένη Στ. Τσαντηράκη είναι Μεταπτυχιακός Κοινωνικών Επιστημών, Διοίκηση Πολιτιστικών Μονάδων και Ιδρυμάτων και Πρόεδρος του Κέντρου Προστασίας του Παιδιού Ηρακλείου.
