Ταινίες που αντιμετωπίζουν η καθεμία διαφορετικά τη δική της σκληρή πραγματικότητα.

ΤΑ ΜΥΘΙΚΑ ΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ

BEASTS OF THE SOUTHERN WILD

Σκην.: Μπεν Ζάιτλιν

Πρωτ.: Κουαβενζανέ Γουόλις, Ντουάιτ Χένρι, Λέβι Ίστερλι

Η Χάσπάπι είναι ένα μικρό κορίτσι που ζει με τον άρρωστο πατέρα του σε μια απροστάτευτη παραγκούπολη, όπου η στάθμη του νερού απειλεί μονίμως να βυθίσει τις ζωές των κατοίκων.

Βασισμένη στο θεατρικό έργο «Juicy and Delicious» της αμερικανίδας Λούσι Άλιμπαρ, η οποία το διασκεύασε κινηματογραφικά μαζί με τον σκηνοθέτη, η ταινία είχε 4 υποψηφιότητες για Όσκαρ, ανάμεσα στις οποίες κι εκείνη για την 9χρονη Γουόλις, που έγινε η νεότερη υποψήφια στην κατηγορία α’ γυναικείου ρόλου στην ιστορία του θεσμού. Ένα γλυκόπικρο δράμα, ριζωμένο στην πραγματικότητα αλλά γυρισμένο σαν παραμύθι, μιλάει για την παιδικότητα, τη γονικότητα, την απώλεια και τη σχέση με το άμεσο περιβάλλον που ο καθένας αισθάνεται σπίτι του.

Το βασικό τέχνασμα που θολώνει τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και το παραμύθι, είναι ότι η πλοκή ποτέ δεν ονομάζει ευθέως τον τόπο της αφήγησης. Οι ήρωες βρίσκονται στην κοινότητά τους αποκλεισμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο, παρέα μόνο με τους γείτονες και τα ζώα τους. Αφήνεται να εννοηθεί από τα συμφραζόμενα (αμερικανικός νότος, βάλτος, φράγμα κτλ.) ότι βρισκόμαστε έξω από τη Νέα Ορλεάνη που μετά από τον τυφώνα Κατρίνα συνεχίζει να κινδυνεύει από τις πλημμύρες. Η πλοκή φτάνει κάποια στιγμή ακόμη και να εισαγάγει τα πραγματιστικά στοιχεία μέσα στον κόσμο των ηρώων, τους μεταφέρει έξω απ’ αυτόν, όμως εκείνοι επιστρέφουν ακριβώς επειδή δε μπορούν να λειτουργήσουν μακριά του.

Τα μυθικά πλάσματα του τίτλου δεν είναι τα ζώα στη φαντασία της Χάσπάπι, αλλά η ίδια και ο περίγυρός της. Μια περιθωριακή κοινότητα, αποτελούμενη από φτωχούς ανθρώπους, εθισμένους στο αλκοόλ, αλλά άκακους και ανέμελους. Η ασυμβατότητά τους με τον έξω κόσμο περιέχεται στο κοριτσίστικο φουστανάκι που φοράνε οι υπηρεσίες περίθαλψης στη Χάσπάπι, μια απόπειρα σωφρονισμού, εκπολιτισμού και έμφυλης τυποποίησης του παιδιού, το oποίο στέκεται αμήχανα ακίνητο μέσα στο αταίριαστο ρούχο. Μέχρι τότε βλέπουμε μια Χάσπάπι ελεύθερη, σχεδόν ανεξέλεγκτη και αυτόνομη (όσο της επιτρέπουν οι γνώσεις και το θάρρος της ηλικίας της), ένα μικρό αγρίμι (δείτε την επίδειξη μυών με τη ζωώδη κραυγή που συνηθίζουν με τον πατέρα της), το οποίο σύμφωνα με τα μέτρα του έξω κόσμου χρειάζεται “αποκατάσταση”.

Ο χωρικός αποκλεισμός, η απροσδιοριστία, η φυσική και αρχιτεκτονική ιδιομορφία της παραγκούπολης (π.χ. τα χωριστά σπίτια για τη Χάσπάπι και τον πατέρα της), η καθημερινή ρουτίνα (π.χ. το ολόκληρο κοτόπουλο στη σχάρα και η ειδοποίηση για φαγητό), και οι γιορτές της κοινότητας, διαμορφώνουν έναν κόσμο που κάνει τη Χάσπάπι χαρούμενη και ασφαλή, έκτος βέβαια από τον φόβο που της προκαλούν τα ξεσπάσματα και η αρρώστια του πατέρα της, συμβολισμένα από τα τέρατα, τα οποία στο τέλος νικάει και κερδίζει την αυτονομία, έχοντας προηγουμένως χάσει τον πατέρα της.

Συνολικά λοιπόν, οι ήρωες όχι απλώς επιλέγουν, αλλά δίνουν μάχη για να κερδίσουν το δικαίωμα να ζουν “έκτος πραγματικότητας”, έκτος πολιτισμού, στον δικό τους κόσμο όπου μπορούν να φαντάζονται ό,τι θέλουν, να ζουν και να γιορτάζουν όπως θέλουν. Το φιλμ από τη μία αποπνέει θλίψη γιατί καταλαβαίνει ότι αυτός είναι ένας κόσμος έλλειψης και αποκλεισμού, αλλά από την άλλη χαίρεται το δικαίωμα των κατοίκων του να τον διεκδικούν και να τον απολαμβάνουν. Σημαντική γι’ αυτό το διφορούμενο αίσθημα, είναι η διακριτικά συγκινητική μουσική που έγραψε ο σκηνοθέτης με τον Νταν Ρόμερ. Τέλος, η αξιολάτρευτη Γουόλις δεν είναι η μοναδική ερμηνευτική έκπληξη του φιλμ, καθώς ο -μη ηθοποιός, φούρναρης στο επάγγελμα- Χένρι είναι επίσης εκπληκτικός ως ψυχολογικά ασταθής και απεγνωσμένος πατέρας.

ΜΕΤΑ ΤΗ ΛΟΥΤΣΙΑ

DESPUES DE LUCIA

Σκην.: Μισέλ Φράνκο

Πρωτ.: Τέσα Ία, Γκονζάλο Βέγκα Τζ., Ταμάρα Γιάζμπεκ, Χερνάν Μεντόζα

Μετά τον θάνατο της μητέρας της σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα, η έφηβη Αλεχάντρα μετακομίζει με τον πατέρα της σε άλλη πόλη και γράφεται σε καινούριο σχολείο, όπου αντιμετωπίζει την κακοποίηση από τους συμμαθητές της.

Γραμμένο από τον σκηνοθέτη, το φιλμ κέρδισε το βραβείο στο τμήμα Ένα Κάποιο Βλέμμα στο φεστιβάλ Καννών 2012, και είναι ένα δράμα για τον σχολικό εκφοβισμό, ζήτημα που δυστυχώς στις μέρες μας γίνεται συνεχώς πιο επίκαιρο. Γυρισμένη με οικονομία, εσωτερικότητα και εγκράτεια, η ταινία αποφεύγει τον μελοδραματισμό, αποδίδοντας τη σκληρότητα του θέματος με ευθύτητα αλλά όχι γραφικότητα, φορτώνοντας την ηρωίδα με τραυματικό “βάρος” που δε μπορεί να “ξεφορτώσει” πουθενά.

Μόνο της καταφύγιο θα μπορούσε να ήταν ο πατέρας της, τον οποίο όμως και ντρέπεται και δε θέλει να επιβαρύνει περισσότερο, γνωρίζοντας τον δικό του αγώνα να προσαρμοστεί σε μια νέα ζωή χωρίς την αδικοχαμένη σύζυγό του. Η Άλε δεν είναι μια μονόχνοτη, άβγαλτη κοπέλα. Είναι έξυπνη, τολμηρή, που δε φοβάται τις νέες εμπειρίες. Έχει δοκιμάσει μαριχουάνα, κάνει σεξ με τον συμμαθητή που της αρέσει και αφήνει να τη βιντεοσκοπήσει, αλλά ολ’ αυτά στο πλαίσιο της κοινής ανενδοίαστης εφηβικής παρορμητικότητας. Είναι ανυπεράσπιστη σ’ αυτό που ακολουθεί, επειδή είναι τόσο μαζικό και ακατάπαυστο από τους συμμαθητές της, χωρίς ούτε έναν τους να της συμπαραστέκεται.

Η Ία δίνει μια εξαιρετική ερμηνεία, εσωτερικεύοντας τη δοκιμασία που περνά, προσπαθώντας να κρατήσει όρθιο το ανάστημά της, που όμως σταδιακά λυγίζει περισσότερο. Η σκηνοθεσία βάζει πολύ συγκεκριμένα όρια εκφραστικότητας, με κύρια μέσα της τη σιωπή, την απόσταση και τον υπαινιγμό. Ακόμη και στην ίσως εντονότερη απ’ όλες σεκάνς του τέλους, το μακρινό καδράρισμα, το ελλειπτικό μοντάζ και η χρήση του ήχου (το περιβάλλον υπερτερεί του λόγου) αποδίδουν τη θλίψη και την ασυγκράτητη οργή του πατέρα μαζί με την πλήρη αδυναμία και τον τρόμο του μαθητή.

BROKEN CITY

Σκην.: Άλεν Χιουζ

Πρωτ.: Μαρκ Γουόλμπεργκ, Ράσελ Κρόου, Κάθριν Ζίτα-Τζόουνς, Τζέφρι Ράιτ

Εν όψει των επερχόμενων δημοτικών εκλογών, ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης προσλαμβάνει έναν πρώην αστυνομικό που τώρα δουλεύει ως ιδιωτικός ντετέκτιβ, για να ερευνήσει την απιστία της συζύγου του. Όμως αυτά που ανακαλύπτει ο ντετέκτιβ, είναι πολύ πιο δραματικά κι επικίνδυνα από μια απλή απιστία.

Νεο-νουάρ δημαρχιακής διαφθοράς, που μπορεί να μη λέει κάτι καινούριο (πρβλ. το «City Hall» που γύρισε ο Χάρολντ Μπέκερ το 1996 με τον Αλ Πατσίνο), αλλά χειρίζεται τη συνταγή του με συνοχή, ατμοσφαιρικότητα, ανατροπές και δυναμικές ερμηνείες, δίνοντας ένα από τα πιο στιβαρά δείγματα του είδους. Η ταινία συνδυάζει στοιχεία από τις ταινίες αστυνομικής και πολιτικής διαφθοράς, καθώς και από τα κλασικά φιλμ νουάρ. Η ηθικά αμφιλεγόμενη πράξη του αστυνομικού, ο αδίστακτος δήμαρχος, η σχέση του ντετέκτιβ με την υποστηρικτική γραμματέα του, τα πυκνά, σκούρα χρώματα με τις βαριές σκιάσεις, η μοιραία γυναίκα στο πρόσωπο της συζύγου του δημάρχου κ.α., συνθέτουν ένα απολαυστικό δράμα μυστηρίου με οικουμενικό χαρακτήρα, όπως δυστυχώς άρχισε επιτέλους ν’ αποδεικνύεται και στη χώρα μας.