Η «Π» στο 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
Φεστιβάλ στην εφηβεία
Το 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης- Εικόνες του 21ου Αιώνα συμπληρώνει φέτος 15 χρόνια ζωής και γιορτάζει πανηγυρικά την τέχνη του ντοκιμαντέρ παρουσιάζοντας τα σημαντικότερα δείγματα της τρέχουσας παγκόσμιας παραγωγής, καθώς κι ένα επετειακό αφιέρωμα με ταινίες που χαρακτήρισαν τον θεσμό από τη γέννησή του έως σήμερα.
H 15η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί από τις 15 ως τις 24 Μαρτίου, και μεταξύ άλλων θα μας θυμίσει ντοκιμαντέρ που αγαπήθηκαν και εντυπώθηκαν στη μνήμη, διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία και το χαρακτήρα του φεστιβάλ, καθορίζοντας την εξέλιξη και την πορεία του μέσα στο χρόνο. Η «Π» θα παρακολουθήσει τη διοργάνωση από κοντά για τρίτη συνεχόμενη χρονιά.
Εναρξη με χορό
Μια αισιόδοξη ταινία γεμάτη ρυθμό θ’ ανοίξει την αυλαία του φεστιβάλ. Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ «Πρώτη θέση» («First Position») της Μπες Κάργκμαν, μας ξεναγεί στον εντυπωσιακό κόσμο του επαγγελματικού μπαλέτου, όπου πίσω από τη θεαματική όψη κρύβεται ο σκληρός αγώνας για την τελειότητα. Το ντοκιμαντέρ διεισδύει στα άδυτα του μπαλέτου, προσφέροντας μια εναλλακτική, παρασκηνιακή ματιά στην καθημερινότητα έξι νέων χαρισματικών χορευτών. Με διαφορετικές κουλτούρες και ρίζες να τους προσδιορίζουν, προετοιμάζονται για έναν από τους πιο σημαντικούς διαγωνισμούς μπαλέτου στον κόσμο, κόντρα στους τραυματισμούς, τις αποτυχίες, τις προκαταλήψεις και την ανέχεια.
Επετειακό αφιέρωμα
Το φεστιβάλ γιορτάζει τα 15 του χρόνια παρουσιάζοντας ένα επετειακό αφιέρωμα με ταινίες που χαρακτήρισαν το θεσμό από τη γέννησή του έως σήμερα. Ντοκιμαντέρ δημοφιλή και πολυσυζητημένα, που κέρδισαν το ενδιαφέρον του κοινού συνδυάζοντας ενημέρωση και ψυχαγωγία. Με θέματα άλλοτε οικεία στο θεατή κι άλλοτε εστιασμένα σε άγνωστες πτυχές της καθημερινότητας, τα ντοκιμαντέρ του αφιερώματος συναρπάζουν, προβληματίζουν και συγκινούν, ανοίγοντας ένα παράθυρο στον κόσμο. Μερικοί από τους σημαντικότερους σημερινούς ντοκιμαντερίστες περιλαμβάνονται στο αφιέρωμα: μεταξύ άλλων, οι Πατρίσιο Γκουσμάν («Νοσταλγώντας το φως», 2010), Βίκτορ Κοσακόφσκι («Ζήτω οι αντίποδες!», 2011), Τζούλια Ράιχαρτ και Στίβεν Μπόγκναρ («Ένα λιοντάρι στο σπίτι», 2006), Αντρέι Φίντικ («Το κινητό σινεμά των ονείρων», 1998), Τζο Μπέρλιντζερ («Φαιά ουσία», 2004) και Κιμ Λοντζινότο («Τα κορίτσια απ’ την Γκαέα», 2000, συν-σκηνοθεσία με την Τζέινο Γουίλιαμς) διαγράφουν σαγηνευτικά οδοιπορικά που φέρνουν στο προσκήνιο καλά κρυμμένα μυστικά της ανθρώπινης πραγματικότητας.
Αφιέρωμα στον
Πατρίσιο Γκουσμάν
Επίσης, το 15ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης θα πραγματοποιήσει αφιέρωμα στο χιλιανό σκηνοθέτη Πατρίσιο Γκουσμάν, ο οποίος θα βρεθεί στη διοργάνωση για να μοιραστεί τις ταινίες του με το κοινό. Το αφιέρωμα συνοδεύεται και από μια δίγλωσση έκδοση για το έργο του δημιουργού.
Απ’ τους σημαντικότερους ντοκιμαντερίστες παγκοσμίως, ο Γκουσμάν γεννήθηκε το 1941 στο Σαντιάγκο της Χιλής. Σπούδασε κινηματογράφο στη Μαδρίτη και στα τέλη της δεκαετίας του ’60 επέστρεψε στην πατρίδα του με στόχο να πραγματοποιήσει την πρώτη του ταινία μυθοπλασίας. Η κοινωνικοπολιτική έκρυθμη κατάσταση που επικρατούσε όμως τη δεδομένη στιγμή στη Χιλή άλλαξε ριζικά τα σχέδια του δημιουργού, καθορίζοντας τη μετέπειτα πορεία του.
Κατά την προεκλογική εκστρατεία του Σαλβαδόρ Αλιέντε, ο Γκουσμάν στρέφει την κάμερά του σε όσα διαδραματίζονται στους δρόμους της Χιλής, οριοθετώντας την αρχή ενός έργου – σταθμού στη φιλμογραφία του. «Η μάχη της Χιλής» (1972-’79), χωρισμένη σε τρία μέρη -«Η εξέγερση της μπουρζουαζίας», «Το πραξικόπημα», «Η δύναμη του λαού»- αποτελεί το καθηλωτικό χρονικό μιας εποχής που σηματοδότησε την πρόσφατη ιστορία της χώρας. Η διακυβέρνηση και το όραμα του Αλιέντε, το πραξικόπημα Πινοσέτ, οι ραγδαίες κοινωνικές μεταβολές, όλα καταγράφονται εν τη γενέσει τους και ταυτόχρονα αναλύονται με βάση τη μαρξιστική θεωρία. Το έργο ολοκληρώθηκε μέσα σε πέντε χρόνια, ωστόσο διατρέχει όλη την κινηματογραφική πορεία του Γκουσμάν. Ο χιλιανός σκηνοθέτης ανασύρει συχνά ντοκουμέντα, εικόνες και μνήμες από τη «Μάχη της Χιλής», ως αντίδοτο ενάντια στη λήθη.
Μετά το πραξικόπημα, θεωρείται persona non grata από το καθεστώς. Συλλαμβάνεται και κρατείται για σύντομο χρονικό διάστημα, πριν καταφέρει να διαφύγει από τη χώρα το Νοέμβριο του 1973. Ταξιδεύει στην Κούβα, στην Ισπανία και τη Γαλλία, απ’ όπου, εξόριστος πλέον, υπερασπίζεται τα ‘πιστεύω’ του και στηλιτεύει την πολιτική κατάσταση στη Χιλή, με όπλο του την κάμερα.
Στα ντοκιμαντέρ «Χιλή, η επίμονη μνήμη» (1997) και «Χιλή, ένας γαλαξίας προβλημάτων» (2010), ο Γκουσμάν θέτει ερωτήματα που σχετίζονται με τη μνήμη και την διαρκή προσπάθεια ενός λαού να επουλώσει τα τραύματα του παρελθόντος, ενώ «Η υπόθεση Πινοσέτ» (2001), με αφορμή τη σύλληψη του Πινοσέτ στο Λονδίνο, δίνει φωνή στα ίδια τα θύματα που επέζησαν για να καταθέσουν ενώπιον των αρχών όσα βίωσαν. Το ντοκιμαντέρ «Σαλβαδόρ Αλιέντε» (2004), σε πρώτο πρόσωπο, αποτίνει φόρο τιμής στο χιλιανό πολιτικό και την ίδια στιγμή συνιστά μια εξομολόγηση του Γκουσμάν για την επιρροή που άσκησε η προσωπικότητα του Αλιέντε στη ζωή του. Εκτός από δικό του και αρχειακό υλικό, στην ταινία για τον Αλιέντε, ο κινηματογραφιστής χρησιμοποιεί και πλάνα που είχε γυρίσει ο Γιόρις Ίβενς, απ’ τους θεμελιωτές της τέχνης του ντοκιμαντέρ, συνθέτοντας το πιο προσωπικό του ίσως έργο.
Το 2010 ο Γκουσμάν υπογράφει το ντοκιμαντέρ «Νοσταλγώντας το φως», την πιο ώριμη στιγμή της φιλμογραφίας του, ένα υπαρξιακό δοκίμιο, στο οποίο αναμοχλεύει με ποιητική διάθεση, όλα όσα τον συγκινούν και τον παρακινούν ως άνθρωπο και ως δημιουργό. Αναμφισβήτητα, ένα πολιτικό σχόλιο για τα ‘φαντάσματα’ που κληρονόμησε στη Χιλή το καθεστώς Πινοσέτ, το «Νοσταλγώντας το φως», ταξιδεύει στο χώρο -στην έρημο Ατακάμα- και το χρόνο, συνδέοντας τις αρχές της αστρονομίας και της αρχαιολογίας με κοινό παρονομαστή την ανθρώπινη ύπαρξη.
Όταν δεν κινηματογραφεί, ο Γκουσμάν διδάσκει την τέχνη του ντοκιμαντέρ σε πανεπιστήμια στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, ενώ έχει ιδρύσει και το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ του Σαντιάγο.
Το ελληνικό
πρόγραμμα
Οι πολλαπλές όψεις της οικονομικής κρίσης, η φύση και η παράδοση σαν καταφύγιο του σύγχρονου ανθρώπου, τα παρασκήνια της πολιτικής, τα διδάγματα της ιστορίας και πορτραίτα ελκυστικών προσωπικοτήτων, κυριαρχούν στα ελληνικά ντοκιμαντέρ που συμμετέχουν στο φετινό φεστιβάλ. Συνολικά 58 ελληνικές ταινίες, τόσο στο διεθνές πρόγραμμα, όσο και στο ελληνικό πανόραμα, καταγράφουν την πραγματικότητα με τόλμη και προτείνουν μια εναλλακτική θέασή της.
Μια αλληγορία για τη σύγχρονη Ελλάδα, η ταινία «Στο λύκο» των Χριστίνας Κουτσοσπύρου και Αράν Χιούζ, καταγράφει τις δραματικές επιπτώσεις της κρίσης στην απομονωμένη ελληνική ύπαιθρο, ενώ μια πιο αισιόδοξη προσέγγιση στην κρίση επιλέγει η ταινία «Living in Interesting Times» των Μάσιμο Πιτσοκάρο και Ελισάβετ Λαλουδάκη. Τις περιπέτειες ενός σύγχρονου έλληνα καουμπόη στη Μεσσηνία αφηγείται ο Κίμωνας Τσακίρης στο ντοκιμαντέρ «Ομορφιές και δυσκολίες (Μίτσιγκαν)». Οι παράπλευρες απώλειες της κρίσης αναδεικνύονται μαχητικά στα ιδιαιτέρως επίκαιρα ντοκιμαντέρ «Άπληστον κέρδος» του Γιάννη Καρυπίδη και «Εξάντας: Ο θησαυρός της Κασσάνδρας» του Γιώργου Αυγερόπουλου, τα οποία πραγματεύονται την εκμετάλλευση χρυσού στα ορυχεία της Β. Χαλκιδικής.
Έλληνες πρόσφυγες αφηγούνται τις συγκλονιστικές, προσωπικές ιστορίες τους από τη Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες, στα ντοκιμαντέρ «Με την ψυχή στο στόμα» της Κυριακής Μάλαμα, «Η αλησμόνητος Αρετσού Κωνσταντινουπόλεως» του Γρηγόρη Οικονομίδη και «Ταξισυνειδησία – Η άγνωστη ιστορία του ελληνικού ριζοσπαστισμού» του Κώστα Βάκκα. Μια σύγχρονη όψη της μετανάστευσης παρουσιάζουν τα ντοκιμαντέρ «Μια τυχαία συνάντηση» του Σπύρου Αμοιρόπουλου και «Roughcut» της Ελιάνας Αμπραβανέλ.
Ξεχωριστές προσωπικότητες της καλλιτεχνικής ζωής γοητεύουν το θεατή, μέσα από τα ντοκιμαντέρ «Μια ζωή σαν σινεμά-Ντίνος Κατσουρίδης» της Ισαβέλλας Μαυράκη, «Anaparastasis: Η ζωή και το έργο του Γιάννη Χρήστου (1926-1970)» του Κωνσταντίνου Ζουλιάτη, «Για την αποκατάσταση του μαύρου. Κατερίνα Γώγου» του Αντώνη Μποσκοΐτη, «Σταύρος Κουγιουμτζής: Μια καληνύχτα πες μου» του Τηλέμαχου Κοεμτζόπουλου, «Welcome to the Show (Η μουσική κληρονομιά του Παύλου Σιδηρόπουλου)» των Αλέξη Πόνσε και Κώστα Πλιάκου, και «Άννα Βιχ- Φωτογράφος» του Σταύρου Καπλανίδη. Στην ταινία «Μια μέρα από τη ζωή του Θάνου Λίποβατς» ο Παναγιώτης Κράββαρης σκιαγραφεί το προφίλ του ομώνυμου διανοούμενου και καθηγητή. Ο Μενέλαος Καραμαγγιώλης στις «Συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους: Έξω από τα δόντια» παρουσιάζει τον χειμαρρώδη αθλητικογράφο Γιώργο Γεωργίου, ενώ η Κλεώνη Φλέσσα στο ντοκιμαντέρ «Ες αύριον τα σπουδαία: Πορτραίτα του αύριο: Δημήτρης Καρατζάς» συνθέτει το πορτραίτο του θεατρικού σκηνοθέτη.
Διαχρονικές, αυθεντικές αξίες ζωής που επιβιώνουν σε πείσμα των καιρών αναδεικνύονται στην ταινία «Ο μανάβης» του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου, ενώ τη διασύνδεση με παραδόσεις που χάνονται ανιχνεύει η ταινία «Αθηνά εκ του μηδενός» του Φοίβου Κοντογιάννη. Μία τρυφερή ανθρώπινη σχέση εκτυλίσσεται με φόντο τη Νέα Ορλεάνη στο ντοκιμαντέρ «They Glow in the Dark» του Παναγιώτη Ευαγγελίδη, ενώ το «Food for Love» της Μαριάννας Οικονόμου, με χιούμορ και ευαισθησία επικεντρώνεται στην ιδιαίτερη σχέση της ελληνίδας μητέρας με τα παιδιά της. Στην καθημερινότητα των νάνων στην Ισπανία διεισδύει η ταινία «Από κάτω χαμηλά» των Χριστίνας Πιτούλη και Μιγκέλ Ιλάρι, ενώ στη Θεσσαλονίκη διαδραματίζονται οι ταινίες «Πρωΐ» του Δημήτρη Βρακά, «Σπουδή μνήμης» της Τάνιας Χατζηγεωργίου και «Το μασάζ» της Λάρα Κρίστεν.
Η κρητική παρουσία
Στη διοργάνωση θα παρουσιαστούν επίσης ταινίες που είτε έχουν για θέμα τους την Κρήτη, είτε είναι φτιαγμένες από κρητικούς δημιουργούς. Ανάμεσά τους, η καινούρια ταινία του ηρακλειώτη Νίκου Νταγιαντά, ο οποίος μετά την εξαιρετική «Σαγιόμι» του, παρουσιάζει το «Little Land», με πρωταγωνιστές ένα ζευγάρι που ξεκινά μια νέα ζωή στην Ικαρία, ενώ ο χανιώτης Σταύρος Ψυλλάκης φέρνει στο φεστιβάλ το «Οπτική γωνία: Ο ξένος – Γιώργος Δεπόλλας», πορτρέτο του γνωστού φωτογράφου. Το «Οι αθάνατοι στο νοτιότερο άκρο της Ευρώπης» των Γιώργου Μουστάκη και Νίκου Labot διαδραματίζεται στη Γαύδο, το «Παλατάκι των Αορίων» του Βασίλη Παναγιωτακόπουλου εστιάζει στην αναβίωση ενός ορεινού παραδοσιακού οικισμού, το «Hippie-Hippie Matala! Matala!» του Γιώργου Βαρελά μιλάει για τα θρυλικά Μάταλα των χίπις, και το «Μαρί Ναξάκη, η τέχνη της σφακιανής δεσιάς» των Κώστα Νταντινάκη και Μαρίας Γερακάκη, για μια παράδοση που χάνεται.
