Δύο δραματικές ιστορίες παγκόσμιας εμβέλειας, και μία κομεντί για μια κινηματογραφική ιδιοφυία.

ZERO DARK THIRTY

Σκην.: Κάθριν Μπίγκελοου

Πρωτ.: Τζέσικα Τσαστέιν, Τζέισον Κλαρκ, Κάιλ Τσάντλερ, Ρίντα Κάτεμπ, Τζένιφερ Ιλ, Χάρολντ Περινό

Οι δεκαετείς προσπάθειες εντοπισμού και δολοφονίας του Οσάμα Μπιν Λάντεν από τη CIA, με κεντρικό πρόσωπο την αποφασισμένη πράκτορα Μάγια, που από ευάλωτη αρχάριος μετατρέπεται σταδιακά σε μια ανένδοτη κυνηγό.

Η καινούρια ταινία της Μπίγκελοου μετά τον καλλιτεχνικό θρίαμβο του «The hurt locker» πριν από δύο χρόνια, έχει ξανά στρατιωτική θεματολογία, αλλά δε μπόρεσε να επαναλάβει τον προπέρσινο θρίαμβο, κερδίζοντας μόνο το Όσκαρ ηχητικού μοντάζ από τα 5 για τα οποία ήταν υποψήφια. Ένα κατασκοπικό περιπετειώδες δράμα με αληθινά στοιχεία του ανθρωποκυνηγητού για τον Μπιν Λάντεν ενσωματωμένα στο σενάριό του, και το οποίο όπως η προηγούμενη ταινία της σκηνοθέτριας, έχει στο κέντρο του έναν μοναχικό ήρωα, εδώ μια ηρωίδα την οποία υποδύεται η Τσαστέιν με ευαισθησία και αποφασιστικότητα που της χάρισαν Χρυσή Σφαίρα και τη δεύτερη υποψηφιότητά της για Όσκαρ. Ένα ρεαλιστικό, μελετημένο και ατμοσφαιρικό δράμα που χτίζει τις καταστάσεις του με πλήθος λεπτομερειών οι οποίες απαιτούν την προσοχή του θεατή, υπομονετική πρόοδο στην παγκόσμιας έκτασης έρευνα που πραγματοποιούν οι χαρακτήρες και στα εμπόδια που εμφανίζονται στον δρόμο τους, ενώ η κλιμάκωση είναι χαρακτηριστική της ‘προσγειωμένης’ και ρεαλιστικά ψύχραιμης προσέγγισης που ακολουθεί η σκηνοθέτρια, εντελώς διαφορετική από την πιο επιπόλαιη, ‘καουμπόικη’ μέθοδο που ενδεχομένως να προτιμούσε ο πρώην σύζυγός της, Τζέιμς Κάμερον, στις ταινίες του οποίου το μιλιταριστικό στοιχείο είναι επίσης πολύ ισχυρό.

Οι σκηνές που η ταινία θα μπορούσε να είχε εκμεταλλευτεί για θέαμα και αγωνία, είναι οι τρομοκρατικές επιθέσεις, οι οποίες στη διάρκεια της δεκαετούς πλοκής ανακύπτουν ως αναποδιές στην κοπιαστική προσπάθεια των αμερικανών πρακτόρων. Όμως η Μπίγκελοου δε φτιάχνει ταινία δράσης, αλλά ένα δράμα που βασίζεται στην αναζήτηση μέσα από τη συλλογή πληροφοριών και στον τρόπο με τον οποίο όλη αυτή η πολύχρονη εξοντωτική επιχείρηση ‘καταβροχθίζει’ τη ζωή της Μάγιας, μοναξιά την οποία το φιλμ υποθάλπει κάτω από την κύρια πλοκή του. Η πρώτη φορά που το σενάριο μάς βγάζει έκτος αποστολής, είναι η στιγμή στο εστιατόριο του ξενοδοχείου όπου η Μάγια δέχεται μια ερώτηση για την προσωπική της ζωή από τη συνάδελφό της, και αφήνει να εννοηθεί ότι είναι αφοσιωμένη στη δουλειά. Στο τελευταίο πλάνο, και αφού η σκηνή στο εστιατόριο έχει προ πολλού ξεχαστεί, το φιλμ αντί να κλείσει με τη Μάγια ικανοποιημένη και χαρούμενη από την επίτευξη του στόχου της, τη δείχνει να ξεσπάει τον φόβο της με συγκρατημένο κλάμα, τον φόβο ότι χωρίς έναν στόχο να την κρατάει απασχολημένη, θα πρέπει να αντιμετωπίσει τη μοναξιά της, μην έχοντας υπόσταση έξω από τη δουλειά.

Συγκρινόμενη λοιπόν με μια καταιγιστική περιπέτεια, για τα μέτρα της βιομηχανίας η ταινία μοιάζει σχεδόν ‘διανοουμένη’, απλώς επειδή αποφεύγει τον συμβατικό αισθησιασμό των ταινιών δράσης, τακτική με την οποία είχε μπερδέψει πολλούς κριτικούς και το «Hurt locker»- έστω κι αν εκείνο χρησιμοποιούσε τη δράση πιο ενεργά. Ωστόσο, δεν είναι αμελητέο ότι μαζί με την «Επιχείρηση: Argo» του Μπεν Άφλεκ, δύο από τις πιο προβεβλημένες και βραβευμένες ταινίες της φετινής χρονιάς αφηγούνται ιστορίες όπου ο κινητήριος μοχλός παραμένει η τελικά ‘καουμπόικη’ ικανότητα των αμερικανών να διεισδύουν κρυφά σε οποιαδήποτε χώρα χωρίς επίσημη έγκριση προκειμένου να επιλύσουν ζητήματα που τους αφορούν. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι και οι δύο ταινίες μεταχειρίζονται ένα είδος επιφανειακής κριτικής προς την αμερικανική πολιτική που τελικά όμως μπορεί να ιδωθεί ως απλός αντιπερισπασμός, μια πρόφαση προς τους πιθανούς επικριτές. Στο «Argo» είχαμε τη σκηνή όπου οι χαρακτήρες παραδέχονταν ότι υφίστανται τα λάθη του ίδιου τους του παρεμβατισμού, ενώ εδώ η Μπίγκελοου χρησιμοποιεί το ζήτημα των βασανιστηρίων στις ανακρίσεις υπόπτων, τα οποία απεικονίζει εκτενώς και τα αντιπαραθέτει με τις δηλώσεις του Μπαράκ Ομπάμα στην πρώτη του εκλογή, όπου αρνείται πλήρως την ύπαρξη βασανιστηρίων, δήλωση που με τη σειρά της φαίνεται να σηματοδοτεί μια υποχώρηση τέτοιων πρακτικών αργότερα στην πλοκή, η οποία εν μέρει ‘εξιλεώνει’ έτσι τον εαυτό της και την κριτική που ασκεί.

Μιλώντας για τις σκηνές βασανιστηρίων, πιστεύουμε ότι θα μπορούσαν να είναι οικονομικότερες, ειδικά εφόσον ο θεατής δε γνωρίζει από την αρχή την κρισιμότητα των προσώπων για τα οποία ερωτώνται οι ύποπτοι, ώστε να μπορεί να τις σπουδαιολογήσει. Επίσης, μια αισθητική επιλογή που αδικεί την ταινία, είναι οι ψηφιακές εκρήξεις των τρομοκρατικών επιθέσεων, οι οποίες ξενίζουν μέσα σ’ ένα ύφος που επιδιώκει να είναι όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικό.

ΧΙΤΣΚΟΚ

HITCHCOCK

Σκην.: Σάσα Τζερβάσι

Πρωτ.: Άντονι Χόπκινς, Έλεν Μίρεν, Σκάρλετ Γιοχάνσον, Ντάνι Χιούστον, Τόνι Κολέτ, Τζέσικα Μπιλ

Το 1959 ο διάσημος βρετανός σκηνοθέτης Άλφρεντ Χίτσκοκ έχει μόλις γνωρίσει ακόμα μία επιτυχία με το «Στη σκιά των τεσσάρων γιγάντων» («North by Northwest»), και αποφασίζει ότι για την επόμενη ταινία του θα διασκευάσει το μυθιστόρημα τρόμου «Ψυχώ» του Ρόμπερτ Μπλοκ, ενάντια στην άποψη του στούντιο της Paramount και της συζύγου του, Άλμα Ρέβιλ, τη γνώμη της οποίας υπολόγιζε πάντοτε.

Βασισμένη στο βιβλίο του αμερικανού Στίβεν Ρεμπέλο «Alfred Hitchcock and the Making of Psycho», αυτή η κομεντί αποτελεί χρονικό της δημιουργίας μίας από τις θρυλικότερες ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Περιγράφονται η αφοσίωση του σκηνοθέτη στο σχέδιό του και οι δημιουργικές αποφάσεις που επηρέασαν καθοριστικά την τελική μορφή της ταινίας, πτυχές του χαρακτήρα του δημιουργού, καθώς και η σχέση του με την πιστή σύζυγο και πολύτιμη συνεργάτιδά του. Υποψήφια για Όσκαρ μακιγιάζ, είναι μια ελαφριά, διασκεδαστική γνωριμία με την προσωπικότητα και το έργο του σκηνοθέτη, τουλάχιστον για όσους δεν είναι ήδη εξοικειωμένοι μ’ αυτά.

Στην αντίθετη περίπτωση, για όσους δηλαδή γνωρίζουν και θαυμάζουν το έργο του Χίτσκοκ, πιθανώς να γεννηθεί η απορία αν το συνολικό σχέδιο είναι αντάξιο μιας τόσο παραγωγικής και συναρπαστικής προσωπικότητας όπως εκείνος. Από την επιλογή του είδους της κομεντί, μέχρι τη ζωηρή παλέτα των χρωμάτων, η ταινία διασκεδάζει λόγω του γρήγορου ρυθμού και των καλών ερμηνειών της, αλλά απογοητεύει επίσης εξαιτίας της σκηνοθετικής επιπολαιότητας και της βιασύνης με την οποία σκιαγραφούνται σοβαρότερες και πιο ενδιαφέρουσες πλευρές της ιστορίας. Η ερωτική έμμονη του Χίτσκοκ με τις ξανθές πρωταγωνίστριες αποδίδεται μ’ ένα απλοϊκό ανακάτεμα φωτογραφιών, ενώ στο γύρισμα της περιβόητης σκηνής του ντους, ο Τζερβάσι συγχέει τον αφηγηματικό χώρο των δύο ταινιών (της δικής του και του Χίτσκοκ) και ζημιώνει την αληθοφάνεια της σκηνής, αφού είναι ακατανόητο γιατί ο Χίτσκοκ λέει στο συνεργείο να ‘τυπώσει’ μετά το δικό του μαχαίρωμα, εφόσον με το να βρίσκεται μπροστά από την κάμερα δε γίνεται αντιληπτό από πού λαμβάνονται τα κοντινά πλάνα της Λη. Επίσης, όταν αργότερα προστίθενται τα ανατριχιαστικά βιολιά του Μπέρναρντ Χέρμαν, δε βλέπουμε καν κάποια ανάλογη σκηνή και η πλοκή το παρουσιάζει ξανά πολύ βιαστικά, παραβλέποντας τη δημιουργική διαδικασία και στερώντας μας την κατασκευαστική πρόοδο που εξαρχής θα νόμιζε κανείς ότι αποτελεί το διακύβευμα του φιλμ. Το ίδιο έχει συμβεί και πολύ νωρίτερα, όταν ο σκηνοθέτης συζητάει με τη γυναίκα του τη χρονικά πρώιμη δολοφονία της σταρ μέσα στην ταινία σαν κάτι δεδομένο, χωρίς να μας εξηγείται πώς έχει προκύψει εξαρχής η ιδέα και ούτε πώς την εκλαμβάνει η ηθοποιός Τζάνετ Λη, αλλά αρκούμαστε σ’ ένα περιστασιακό ελαφρύ χιουμοριστικό ξάφνιασμα στην κουβέντα με την Άλμα. Το φιλμ μοιάζει να προσπαθεί να ικανοποιήσει εξίσου τις δύο πτυχές της ιστορίας του, τη δημιουργική και την προσωπική, χωρίς όμως τελικά να εμβαθύνει σε καμία τους. Αυτή η έλλειψη ξεκάθαρου στόχου αντανακλάται κατά τη γνώμη μας και στον άστοχο τίτλο, που παραπέμπει σε μια περισσότερο βιογραφική προσέγγιση και προφανώς επιλέχτηκε για μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα, τη στιγμή που το θέμα της ταινίας δεν είναι η ζωή του σκηνοθέτη αλλά η δημιουργία μιας ταινίας του.

Κατά τ’ άλλα, το φιλμ χρησιμοποιεί αρκετά από τα σκηνοθετικά και εικονογραφικά γνωρίσματα του σκηνοθέτη, όπως η απόκρισή του προς τους θεατές και το ακίνητο παράστημά του σε προφίλ, ενώ χρησιμοποιείται η πραγματική ιστορία φόνου πίσω από το «Ψυχώ» για να τονιστεί η σημασία που καταλάμβαναν τέτοιες ιδέες στο μυαλό του δημιουργού. Τεχνάσματα συμβατικά και αναμενόμενα που ενισχύουν το ανάλαφρο ύφος του φιλμ και ταυτόχρονα υπενθυμίζουν τον επιφανειακό χαρακτήρα του.

ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

LE CAPITAL

Σκην.: Κώστας Γαβράς

Πρωτ.: Γκαντ Ελμαλέ, Γκέιμπριελ Μπερν, Νατάσα Ρενιέ, Σελίν Σαλέτ

Ο Μαρκ Τουρνέιγ είναι ένα διευθυντικό στέλεχος μιας από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες, ο οποίος προάγεται σε πρόεδρο και μπαίνει στο παιχνίδι της απληστίας που παίζουν οι μέτοχοι, και το οποίο πληρώνουν οι εργαζόμενοι που απολύονται κατά χιλιάδες. Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του γάλλου Στεφάν Οσμόντ, το φιλμ είναι ακόμη ένα οικονομικό δράμα, εμπνευσμένο φυσικά από το αληθινό οικονομικό δράμα που εκτυλίσσεται παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια. Μια ιστορία για άπληστα και διεφθαρμένα golden boys που ευημερούν σε βάρος των υπαλλήλων τους, ένα θέμα όχι ιδιαιτέρως πρωτότυπο αλλά δοσμένο με ειλικρίνεια κι ευθύτητα.

Είναι πολύ ευχάριστο να βλέπει κανείς έναν δημιουργό στα 80 του χρόνια, να παραμένει επίκαιρος κι αιχμηρός, έστω κι αν η έμπνευση έχει αντικατασταθεί με θεματική κοινοτοπία και περιστασιακή σκηνοθετική απλοϊκότητα. Εν ολίγοις, ο Γαβράς δεν έχει κάτι καινούριο να πει για την κρίση πέρα από τα ήδη γνωστά, αλλά ξέρει ακόμη να στήνει ιστορίες με γεωγραφικό εύρος, εύστοχο κάστινγκ, επιμελημένες συνθέσεις πλάνων και χειρισμό της κάμερας, έστω κι αν σε μερικά σημεία η ήδη συνηθισμένη ιστορία του αρκείται σε σκηνοθετικές αφέλειες, όπως ο υπερβολικά εύθυμος χειρισμός των κομπάρσων στις σκηνές του συμβουλίου των μετόχων και στην τελική ομιλία του Μαρκ προς το διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας.