Στις 31.12.2012 δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ – πρώην ΕΣΥΕ) τα στοιχεία της απογραφής του 2011 για το μόνιμο πληθυσμό της χώρας κατά δήμο, νομό και περιφέρεια. Μόνιμος πληθυσμός είναι οι Έλληνες και οι αλλοδαποί, ανεξαρτήτως ηλικίας, που τους 12 μήνες πριν από την απογραφή έμεναν σε ένα νομό ή δήμο ή είχαν εγκατασταθεί σ’ αυτόν τους 12 τελευταίους μήνες και σκόπευαν να μείνουν για τουλάχιστον 12 μήνες.
Νωρίτερα η ΕΛΣΤΑΤ είχε δώσει στη δημοσιότητα τα στοιχεία της απογραφής του 2011 για το νόμιμο πληθυσμό κατά δήμο, νομό και περιφέρεια. Νόμιμος πληθυσμός είναι μόνο οι Έλληνες που είναι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια των δήμων του κάθε νομού, ανεξαρτήτως ηλικίας και ανεξαρτήτως του τόπου μόνιμης διαμονής τους. Π.χ. ένας δημότης Ηρακλείου μπορεί να είναι μόνιμος κάτοικος ενός άλλου νομού της χώρας (είναι, δηλαδή ετεροδημότης), ανήκει, όμως, στο νόμιμο πληθυσμό του νομού Ηρακλείου και στις εκλογές, αν ψηφίσει, ψηφίζει τους υποψηφίους του νομού Ηρακλείου. Για το λόγο αυτό οι 288 έδρες της Βουλής των Ελλήνων (οι 12 είναι έδρες Επικρατείας), με βάση διάταξη του Συντάγματος, κατανέμονται στους νομούς της χώρας με βάση το νόμιμο πληθυσμό τους.
Έχοντας υπόψη τα παραπάνω, με βάση τις απογραφές πληθυσμού του 2001 και του 2011 εξετάζουμε στο άρθρο αυτό:
- Τη μεταβολή του μόνιμου και του νόμιμου πληθυσμού το 2011 σε σχέση με το 2001 στην Κρήτη και στους νομούς και, για λόγους σύγκρισης, στο Σύνολο Χώρας, και
-Το μόνιμο πληθυσμό στους δήμους του νομού Ηρακλείου μόνο το 2011, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για τους δήμους του «Καλλικράτη» στην απογραφή του 2001.
Ι. ΜΟΝΙΜΟΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΜΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΑ ΕΤΗ 2001 ΚΑΙ 2011
Στην 1η στήλη του πρώτου μέρους του Πίνακα 1 δίνεται ο μόνιμος πληθυσμός των νομών της Κρήτης, της Κρήτης και του Συνόλου Χώρας το έτος 2001, στη 2η το 2011 και στην 3η η ποσοστιαία μεταβολή του. Στο δεύτερο μέρος του Πίνακα δίνονται τα αντίστοιχα στοιχεία για το νόμιμο πληθυσμό.
Από τον Πίνακα 1 φαίνεται ότι:
-Ο μόνιμος πληθυσμός αυξήθηκε στους 3 νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη ως σύνολο και μειώθηκε στο νομό Λασιθίου και στο Σύνολο Χώρας. (σχετικά με τη μείωση του πληθυσμού στο Σύνολο Χώρας, βλέπε παρατηρήσεις στο τέλος του άρθρου).
-Στην Κρήτη σημειώθηκε η μεγαλύτερη αύξηση μόνιμου πληθυσμού ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας. Μόνο σε 4 άλλες περιφέρειες σημειώθηκε αύξηση (Νότιο Αιγαίο, Κεντρική Μακεδονία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και Ήπειρος και από αυτές μόνο στο Νότιο Αιγαίο η αύξηση ήταν σημαντική). Η μεγάλη αύξηση του μόνιμου πληθυσμού στην Κρήτη οφείλεται τόσο στην υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων τη δεκαετία 2001-2010 όσο και στη εγκατάσταση στην Κρήτη μεταναστών και Ελλήνων που είναι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια άλλων νομών. Χάρη στην ανάπτυξη του τουρισμού η Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο αποτελούν πόλους έλξης και μόνιμης εγκατάστασης τόσο για Έλληνες όσο και για αλλοδαπούς.
-Με βάση τον πληθυσμό της η Κρήτη κατείχε το 2001 την 7η θέση ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας. Το 2011, εξαιτίας της μεγάλης αύξησης του πληθυσμού της, «ανέβηκε» στην 5η θέση. Ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας (παίρνοντας την Αττική ως ένα νομό) ο νομός Ηρακλείου κατείχε και στις δύο απογραφές την 4η θέση, ο νομός Χανίων από την 17η θέση το 2001 «ανέβηκε» στην 15η το 2011 και ο νομός Ρεθύμνου από την 37η στην 36η, ενώ ο νομός Λασιθίου κατείχε την 38η θέση και στις δύο απογραφές.
- Ο νόμιμος πληθυσμός αυξήθηκε στο νομό Ηρακλείου και μειώθηκε στους 3 άλλους νομούς, στην Κρήτη ως σύνολο και στο Σύνολο Χώρας. Παρά τη μείωση του νόμιμου πληθυσμού της, η Κρήτη από την 8η θέση το 2001 ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας «ανέβηκε» στην 7η το 2011. Ανάμεσα στους 51 νομούς ο νομός Ηρακλείου από την 5η θέση το 2001 «ανέβηκε» στην 4η το 2011, και ο νομός Χανίων από την 22η στην 20η. Και τα δύο έτη ο νομός Ρεθύμνου κατείχε την 38η και ο νομός Λασιθίου την 39η θέση. Παρά, όμως, τις μεταβολές αυτές ο αριθμός των βουλευτικών εδρών στους νομούς της Κρήτης παρέμεινε αμετάβλητος.
- Η μείωση του νόμιμου πληθυσμού στην Κρήτη δεν μπορεί να οφείλεται στη μείωση του ελληνικού πληθυσμού δεδομένου ότι οι γεννήσεις ξεπερνούσαν τους θανάτους στο Νησί στη διάρκεια της δεκαετίας 2001-2010. Η μείωση του μπορεί να οφείλεται στη μεταδημότευση δημοτών από τους δήμους των νομών της Κρήτης σε άλλους νομούς της χώρας ή στο γεγονός ότι ή απογραφή του 2011 δεν απέγραψε όλους τους κατοίκους της χώρας (βλέπε όμως, σχετικά, παρατηρήσεις στο τέλος του άρθρου)
ΙΙ. Ο ΜΟΝΙΜΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟ 2011
Όπως αναφέραμε στην αρχή του άρθρου δεν υπάρχουν στοιχεία για το μόνιμο πληθυσμό των δημοτικών ενοτήτων (των ευρύτερων δήμων) του «Καλλικράτη) για το 2001. Για το λόγο αυτό καταρτίσαμε τον Πίνακα 2 μόνο για τον πληθυσμό των δήμων αυτών το 2011 με βάση το μέγεθος του πληθυσμού τους.
Όπως φαίνεται από τον Πίνακα 2 ο ευρύτερος δήμος Ηρακλείου έχει περίπου το μισό πληθυσμό του νομού, ενώ οι 6 επόμενοι μαζί το ένα τέταρτο. Υπάρχει δηλαδή μεγάλη συγκέντρωση πληθυσμού σε 7 από τους 26 δήμους του νομού.
Πριν κλείσουμε το άρθρο αυτό θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι με βάση από τη μια μεριά το γεγονός της μεγάλης εισροής μεταναστών τη δεκαετία 2001-2010, πολλοί από τους οποίους έχουν παραμείνει μόνιμα στη χώρα μας και από την άλλη ότι οι γεννήσεις, χάρη στις γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες, ξεπέρασαν τους θανάτους τη δεκαετία 2001-2010 κατά 35.000 περίπου, είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατόν να έχει σημειωθεί μείωση του μόνιμου πληθυσμού της χώρας το 2011 σε σχέση με το 2001.
Στις 31.12.2012 δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ – πρώην ΕΣΥΕ) τα στοιχεία της απογραφής του 2011 για το μόνιμο πληθυσμό της χώρας κατά δήμο, νομό και περιφέρεια. Μόνιμος πληθυσμός είναι οι Έλληνες και οι αλλοδαποί, ανεξαρτήτως ηλικίας, που τους 12 μήνες πριν από την απογραφή έμεναν σε ένα νομό ή δήμο ή είχαν εγκατασταθεί σ’ αυτόν τους 12 τελευταίους μήνες και σκόπευαν να μείνουν για τουλάχιστον 12 μήνες.
Νωρίτερα η ΕΛΣΤΑΤ είχε δώσει στη δημοσιότητα τα στοιχεία της απογραφής του 2011 για το νόμιμο πληθυσμό κατά δήμο, νομό και περιφέρεια. Νόμιμος πληθυσμός είναι μόνο οι Έλληνες που είναι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια των δήμων του κάθε νομού, ανεξαρτήτως ηλικίας και ανεξαρτήτως του τόπου μόνιμης διαμονής τους. Π.χ. ένας δημότης Ηρακλείου μπορεί να είναι μόνιμος κάτοικος ενός άλλου νομού της χώρας (είναι, δηλαδή ετεροδημότης), ανήκει, όμως, στο νόμιμο πληθυσμό του νομού Ηρακλείου και στις εκλογές, αν ψηφίσει, ψηφίζει τους υποψηφίους του νομού Ηρακλείου. Για το λόγο αυτό οι 288 έδρες της Βουλής των Ελλήνων (οι 12 είναι έδρες Επικρατείας), με βάση διάταξη του Συντάγματος, κατανέμονται στους νομούς της χώρας με βάση το νόμιμο πληθυσμό τους.
Έχοντας υπόψη τα παραπάνω, με βάση τις απογραφές πληθυσμού του 2001 και του 2011 εξετάζουμε στο άρθρο αυτό:
- Τη μεταβολή του μόνιμου και του νόμιμου πληθυσμού το 2011 σε σχέση με το 2001 στην Κρήτη και στους νομούς και, για λόγους σύγκρισης, στο Σύνολο Χώρας, και
-Το μόνιμο πληθυσμό στους δήμους του νομού Ηρακλείου μόνο το 2011, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για τους δήμους του «Καλλικράτη» στην απογραφή του 2001.
Ι. ΜΟΝΙΜΟΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΜΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΑ ΕΤΗ 2001 ΚΑΙ 2011
Στην 1η στήλη του πρώτου μέρους του Πίνακα 1 δίνεται ο μόνιμος πληθυσμός των νομών της Κρήτης, της Κρήτης και του Συνόλου Χώρας το έτος 2001, στη 2η το 2011 και στην 3η η ποσοστιαία μεταβολή του. Στο δεύτερο μέρος του Πίνακα δίνονται τα αντίστοιχα στοιχεία για το νόμιμο πληθυσμό.
Από τον Πίνακα 1 φαίνεται ότι:
-Ο μόνιμος πληθυσμός αυξήθηκε στους 3 νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη ως σύνολο και μειώθηκε στο νομό Λασιθίου και στο Σύνολο Χώρας. (σχετικά με τη μείωση του πληθυσμού στο Σύνολο Χώρας, βλέπε παρατηρήσεις στο τέλος του άρθρου).
-Στην Κρήτη σημειώθηκε η μεγαλύτερη αύξηση μόνιμου πληθυσμού ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας. Μόνο σε 4 άλλες περιφέρειες σημειώθηκε αύξηση (Νότιο Αιγαίο, Κεντρική Μακεδονία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και Ήπειρος και από αυτές μόνο στο Νότιο Αιγαίο η αύξηση ήταν σημαντική). Η μεγάλη αύξηση του μόνιμου πληθυσμού στην Κρήτη οφείλεται τόσο στην υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων τη δεκαετία 2001-2010 όσο και στη εγκατάσταση στην Κρήτη μεταναστών και Ελλήνων που είναι εγγεγραμμένοι στα δημοτολόγια άλλων νομών. Χάρη στην ανάπτυξη του τουρισμού η Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο αποτελούν πόλους έλξης και μόνιμης εγκατάστασης τόσο για Έλληνες όσο και για αλλοδαπούς.
-Με βάση τον πληθυσμό της η Κρήτη κατείχε το 2001 την 7η θέση ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας. Το 2011, εξαιτίας της μεγάλης αύξησης του πληθυσμού της, «ανέβηκε» στην 5η θέση. Ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας (παίρνοντας την Αττική ως ένα νομό) ο νομός Ηρακλείου κατείχε και στις δύο απογραφές την 4η θέση, ο νομός Χανίων από την 17η θέση το 2001 «ανέβηκε» στην 15η το 2011 και ο νομός Ρεθύμνου από την 37η στην 36η, ενώ ο νομός Λασιθίου κατείχε την 38η θέση και στις δύο απογραφές.
- Ο νόμιμος πληθυσμός αυξήθηκε στο νομό Ηρακλείου και μειώθηκε στους 3 άλλους νομούς, στην Κρήτη ως σύνολο και στο Σύνολο Χώρας. Παρά τη μείωση του νόμιμου πληθυσμού της, η Κρήτη από την 8η θέση το 2001 ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας «ανέβηκε» στην 7η το 2011. Ανάμεσα στους 51 νομούς ο νομός Ηρακλείου από την 5η θέση το 2001 «ανέβηκε» στην 4η το 2011, και ο νομός Χανίων από την 22η στην 20η. Και τα δύο έτη ο νομός Ρεθύμνου κατείχε την 38η και ο νομός Λασιθίου την 39η θέση. Παρά, όμως, τις μεταβολές αυτές ο αριθμός των βουλευτικών εδρών στους νομούς της Κρήτης παρέμεινε αμετάβλητος.
- Η μείωση του νόμιμου πληθυσμού στην Κρήτη δεν μπορεί να οφείλεται στη μείωση του ελληνικού πληθυσμού δεδομένου ότι οι γεννήσεις ξεπερνούσαν τους θανάτους στο Νησί στη διάρκεια της δεκαετίας 2001-2010. Η μείωση του μπορεί να οφείλεται στη μεταδημότευση δημοτών από τους δήμους των νομών της Κρήτης σε άλλους νομούς της χώρας ή στο γεγονός ότι ή απογραφή του 2011 δεν απέγραψε όλους τους κατοίκους της χώρας (βλέπε όμως, σχετικά, παρατηρήσεις στο τέλος του άρθρου)
ΙΙ. Ο ΜΟΝΙΜΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟ 2011
Όπως αναφέραμε στην αρχή του άρθρου δεν υπάρχουν στοιχεία για το μόνιμο πληθυσμό των δημοτικών ενοτήτων (των ευρύτερων δήμων) του «Καλλικράτη) για το 2001. Για το λόγο αυτό καταρτίσαμε τον Πίνακα 2 μόνο για τον πληθυσμό των δήμων αυτών το 2011 με βάση το μέγεθος του πληθυσμού τους.
Όπως φαίνεται από τον Πίνακα 2 ο ευρύτερος δήμος Ηρακλείου έχει περίπου το μισό πληθυσμό του νομού, ενώ οι 6 επόμενοι μαζί το ένα τέταρτο. Υπάρχει δηλαδή μεγάλη συγκέντρωση πληθυσμού σε 7 από τους 26 δήμους του νομού.
Πριν κλείσουμε το άρθρο αυτό θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι με βάση από τη μια μεριά το γεγονός της μεγάλης εισροής μεταναστών τη δεκαετία 2001-2010, πολλοί από τους οποίους έχουν παραμείνει μόνιμα στη χώρα μας και από την άλλη ότι οι γεννήσεις, χάρη στις γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες, ξεπέρασαν τους θανάτους τη δεκαετία 2001-2010 κατά 35.000 περίπου, είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατόν να έχει σημειωθεί μείωση του μόνιμου πληθυσμού της χώρας το 2011 σε σχέση με το 2001.
Δεδομένου ότι πολλές αποφάσεις που αφορούν κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της χώρας, των περιφερειών, των νομών και των δήμων της λαμβάνονται με βάση τον πληθυσμό τους, είναι προφανές ότι πρέπει να αναπροσαρμοστούν τα στοιχεία της απογραφής του 2011 ώστε να αποτυπώσουν την πραγματικότητα. Στην αναπροσαρμογή αυτή θα βοηθήσουν τα αποτελέσματα της δειγματοληπτικής έρευνας που έγινε μετά την απογραφή.
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι τέως: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕΠράγματι, με βάση τη δειγματοληπτική έρευνα που έγινε μετά την απογραφή του 2011, προκειμένου να εξακριβωθεί αν και κατά πόσο είχε απογραφεί με ακρίβεια ο πληθυσμός της χώρας, διαπιστώθηκε ότι ένα ποσοστό γύρω στο 3% του μόνιμου πληθυσμού δεν απογράφτηκε. Αυτό σημαίνει ότι ο μόνιμος πληθυσμός της χώρας (Έλληνες και αλλοδαποί) το 2011 ήταν κατά τουλάχιστον 300.000 μεγαλύτερος από αυτόν που εμφάνισε η απογραφή 2011. Δεν υπάρχουν στοιχεία για το πόσοι από το νόμιμο πληθυσμό (δηλαδή Έλληνες) δεν απογράφτηκαν. Θα πρέπει, πάντως, τουλάχιστον να είναι το 1/3 από τους 300.000 που δεν απογράφτηκαν.
Δεδομένου ότι πολλές αποφάσεις που αφορούν κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της χώρας, των περιφερειών, των νομών και των δήμων της λαμβάνονται με βάση τον πληθυσμό τους, είναι προφανές ότι πρέπει να αναπροσαρμοστούν τα στοιχεία της απογραφής του 2011 ώστε να αποτυπώσουν την πραγματικότητα. Στην αναπροσαρμογή αυτή θα βοηθήσουν τα αποτελέσματα της δειγματοληπτικής έρευνας που έγινε μετά την απογραφή.
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι τέως: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
