Γράφει η Νίκη Τρουλλινού

(Στη Νίκη Μαραγκού, (1948-2013) που σκοτώθηκε προχθές στο Φαγιούμ της Αιγύπτου).

Με πήρε από το χέρι να μου δείξει τα πατρογονικά. Και τα χρόνια τα παιδικά. Κι αυτά της εφηβείας. Και με πήγε στο παλιατζή του στενού δρόμου πριν από την πλατεία του Αι Νικόλα, στην Αμμόχωστο, βεβαίως. Και είπε περίπου έτσι:

«Ανοίξανε τα οδοφράγματα. Μέρες του Πάσχα του 2003. Ουρές τα αυτοκίνητα στον Άγιο Δομέτη. Περάσαμε τρίτοι. Πατήσαμε γκάζι με τον Κωνσταντή. Να περνάμε τη Μεσαωρία, να καταπίνει το αμάξι τον κάμπο και να λιώνω τα νύχια μέσα στις παλάμες. Γραμμή για την Αμμόχωστο. Φαμαγκούστα. Μαγκούστα. Στο δρόμο με τα περβόλια το σπίτι της θείας έρημο. Στην άμμο, είπα, στην άμμο. Έβγαλα τα παπούτσια και πάτησα γυμνόποδη.

Η άμμος! Σιμά στο φυλάκιο αγνάντεψα το σπίτι του παππού. Λιμενάρχης κάποτε. Πρώτος ήρθε κι έκτισε εδώ πάνω στο κύμα. Δίπλα η παράγκα, βλέπεις; Να, εκεί, ίδια όπως τότε, βένετη θα πει λουλακί. Του ζωγράφου του Πολ Γεωργίου.. Ύστερα στο Ναυτικό όμιλο, εκεί σε πάω, και το στέκι του Λουίζου. Στην πλατεία της εκκλησίας. Εδώ η ρήγαινα, του Παλαιολόγου του Μορέα θυγατέρα, εδώ οι Λουζινιανοί, εδώ οι βενετσιάνοι. Κι ο πύργος του Οθέλου μια δρασκελιά. Θέλεις ν’ ανεβούμε. Τα καράβια, έρχονταν μιλιούνια για αιώνες από την ανατολή. Χωμένη στην άμμο η πολιτεία μου. Ο πατέρας μου γιατρός σπουδαγμένος στη Βιέννη. Ο θείος στα εμπόρια. Άλλα λαχταρούσε αυτός. Τα βιβλία, αυτά τον τραβούσαν. Τα αληθινά, όχι τα κατάστιχα με τα νούμερα. Ξόδεψε μετά περιουσίες στα βιβλία. Από την αρχή - αρχή που ο Γουτεμβέργιος ευλόγησε την τυπογραφία. Μπαίνω μια μέρα σ’ έναν παλιατζή στη Λευκωσία. Και βρίσκω παλιό βιβλίο με τη σφραγίδα του. Και την υπογραφή του. Και γράμμα από τον πατέρα μου σφηνωμένο μέσα στις σελίδες του. Ρωτάω, που, τι. Το άλαλο νερό, εκείνος. Αγόρασα ό,τι μπορούσα. Άρχισα την αναζήτηση. Στο ηλεκτρονικό εμπόριο, κι εκεί δικά του βιβλία. Σπάνιες εκδόσεις, Από το 17ο αιώνα ακόμα. Βρήκα άκριες. Μέρος-λέει- της περίφημης βιβλιοθήκης Μαραγκού είναι στην Κερύνεια. Έβγαλα ειδική άδεια –τότε- και πέρασα απ δω. Έψαξα. Βρήκα. Μέσω γνωριμιών φτάσαμε στον Ταλάτ. Να σωθούν τα βιβλία, τι να μάθετε από κλεμμένα βιβλία, ας έρθουν πίσω έστω αυτά. Ναι, είπε. Τίποτα δεν έκανε. Ερχόμουνα συνεχώς τον πρώτο καιρό. Είδα τον παλαιοπώλη, εδώ στην Αμμόχωστο. Μπήκα. Στοίβες τα πορσελάνινα πιάτα, σεντούκια, κηροπήγια από ασήμι και μπρούτζο. Απομεινάρια από ζωές. Στα μέρη μας. Στα μέρη της άμμου. Στη γωνιά το γραφείο του. Μικρό. Δε φαίνεται από το δρόμο. Στον τοίχο της κόχης ένας πίνακας. Κέρωσα. Χλωμή κι ακίνητη.

-Αυτό, το πουλάτε, ρώτησα. Όχι, είπε. Δικός του, είπε, είναι. Έκοψε την κουβέντα. Με τον καιρό γίναμε φίλοι, τα ελληνικά του βεβαίως εξαιρετικά. Τον ρώτησα που βρήκε τον πίνακα. Δεν απάντησε. Δεν θα απαντήσει ποτέ. Ξέρουμε κι οι δυο γιατί. Να ξέρεις: ήμουνα κοριτσάκι κι η μάνα μας πήρε μαζί της στο Λονδίνο. Χαρά εμείς! Τέτοιοι δρόμοι, τέτοια μαγαζιά δεν είχαμε στη Κύπρο. Στην Oxford street το βλέπω. Κάτι ανάμεσα σε χαρτοπωλείο πολυτελείας και γκαλερί. Στη βιτρίνα αντίγραφα από έργα μεγάλων ζωγράφων. Ποιος ο ζωγράφος που έκανε τούτα τα παράξενα πράματα βουτηγμένα στα χρώματα της άμμου. Πικάσο, είπε η μητέρα. Θα στο αγοράσω. Χοροπηδούσα, φορούσα το καλό μου κασμιρένιο παλτό, παπούτσια λουστρίνι, σφιχτά με μπαρέτα, χοροπηδούσα, κάτω από την μικρή μασχάλη μου το έργο. Προσεκτικά τυλιγμένο. Ρολό. Πίσω στην Κύπρο, το βάλαμε σε τελάρο. Πάλι χοροπηδούσα. Το κρέμασα, ανέβηκα με τα παπούτσια στο κρεβάτι, τέτοιο ζόρι, πάνω από το προσκεφάλι μου. Ύστερα τα δύσκολα χρόνια του εξήντα, τα λάθη, η εισβολή, πάνε χρόνια τόσα…’’

Καλησπερίσαμε τον παλαιοπώλη. Εκείνη κι αυτός μιλούσαν κυπριακά. Δύσκολα να τους παρακολουθήσω. Μόνο ο ήχος. Ψιθύρισα πόσο αγαπώ να ακούω να μιλούν τα κυπριακά. Του ζήτησε να της βρει μια παλιά τούρκικη κανάτα. ‘’Έχω’’ είπε αυτός και χάθηκε στη σκαλίτσα για το πατάρι. Με τράβηξε προς το γραφείο του. Κι ήταν εκεί, στον τοίχο της κόχης, τα παιδικά της χρόνια κι ο ήλιος που ‘’σαν πάει να κοιμηθεί καίει τα σεντόνια του’’, κι η φωνή του πατέρα γιατρού, κι ο θείος με τα παλιά βιβλία κι ο Λουίζος και ο Πολ και η βένετη παράγκα, όλα ήταν εκεί, μέσα σ’ ένα κλεμμένο αντίγραφο του Πάμπλο Πικάσο.

(Πρώτη δημοσίευση ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ τ.51, Αθήνα, Δεκέμβριος 2011).