Πρώτη από όλα η θλίψη για την απώλεια – είμαστε μικρή πόλη, τα νέα κάνουν το γύρο στα γρήγορα, από μακριά έστω και η ματαιωμένη προσδοκία του βιβλίου που σέρνεται στο χέρι, δυσχεραίνει αφάνταστα τη δευτεριάτικη συνάντηση με τον αναγνώστη ετούτης της γωνιάς: και τώρα, τι γράφουμε;
Το μάτι πέφτει σε μια φράση στο διαδίκτυο: σαν σήμερα, 26 του Γενάρη, πέθανε ο Στρατής Τσίρκας. Και τα ‘’μάγια’’ λύθηκαν. Σε εκείνο το ράφι της βιβλιοθήκης, ξέρω, τα πολύτιμα γι’ αυτόν. Γιατί ο Στρατής Τσίρκας ήταν ο αγαπημένος. Και η τριλογία του το πρώτο τη τάξει, όπως σωστά αποκλήθηκε από τους επαΐοντες, ελληνικό μυθιστόρημα. ΑΚΥΒΕΡΝΗΤΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ, γι’ αυτό μιλάς. Το διάβασες νέο κορίτσι αμέσως μετά την δικτατορία, δηλαδή, ξεχάστηκες για μέρες στον καναπέ πίσω από την πόρτα στο χανιώτικο σπίτι και κουβέντα δεν σήκωνες από άνθρωπο. Τώρα εδώ ήταν οι τρεις τόμοι: Η ΛΕΣΧΗ, ΑΡΙΑΓΝΗ ( με γ, παρακαλώ) και ΝΥΧΤΕΡΙΔΑ του συγγραφέα που πάντα έλεγες που σας γνώρισε, σε όσους, δηλαδή, θέλατε να δείτε, το επονομαζόμενο Ανθρωπάκι. Αυτό τον τύπο που πιστεύει ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και υποτάσσει κάθε ανθρώπινη προσπάθεια, και την τελευταία ικμάδα της, σε αυτό. Είναι, μαζί με τις ‘’κομμένες κεφαλές’’ ο αρχετυπικός χαρακτήρας του ποδοπατήματος της γνώμης του άλλου, ο μάγειρας της ίντριγκας και της σπίλωσης, ο κομπλεξικός και ρηχός όλων των μηχανισμών και όλων των περιστάσεων, κυρίως κατά την άσκηση εξουσίας. Βεβαίως, έμεινε με τα χρόνια και για λόγους εξωλογοτεχνικούς και ιστορικούς, να περιγράφουμε ως ‘’Ανθρωπάκι’’ τα ανθρωπάρια στο χώρο των μηχανισμών της Αριστεράς, και σωστά, εν τέλει. Μόνο που οι ήρωες του Τσίρκα ξεπέρασαν τα όρια όχι μόνο των βιβλίων του αλλά και της εποχής του, και της χρονικής στιγμής για την οποία γράφτηκαν. Αυτά μπορεί να τα καταφέρει μόνο η Μεγάλη Λογοτεχνία.
Γιατί αγαπημένος και δικός μου; Όταν διαβάσεις ξανά και ξανά τα βιβλία του Στρατή Τσίρκα μαθαίνεις να ξεχωρίζεις από μακριά όλους εκείνους που μπορεί στη ζωή σου να δεις με ή χωρίς αμφίεση στους ίδιους μάλιστα ή και σε άλλους ρόλους. Φορείς του ψεύτικου, την οσφυοκαμψία, την μεταβίβαση του λάθους ως το ορθό και πάει λέγοντας. Ο Τσίρκας έγραψε τις Ακυβέρνητες Πολιτείες του γιατί ήθελε να δικαιωθεί το Κίνημα του Απρίλη, να δικαιωθούν τα παιδιά της Μέσης Ανατολής, που πάλεψαν και συκοφαντήθηκαν, καταδιώχτηκαν, εκτελέστηκαν στον εμφύλιο πόλεμο λίγο μετά. ‘Η, με τα δικά του λόγια: ‘’ Τέλος Απριλίου άρχισαν οι εκκαθαρίσεις. Τσιμπούσαν δέκα δέκα τους πιο μαρκαρισμένους αντιφασίστες και τους στέλναν σε ειδικά στρατόπεδα, στο καμίνι του Σουδάν…’’ ( από την ΑΡΙΑΓΝΗ) Όταν εκδόθηκε ο πρώτος τόμος, από τον ΚΕΔΡΟ της Νανάς Καλλιανέση ( μεγάλη η μορφή και η φήμη της για τα εκδοτικά πράγματα της χώρας μας σε δίσεκτους καιρούς) η ΚΕ του ΚΚΕ τον διέγραψε γιατί δεν αποκήρυξε το βιβλίο του. Και κείνος είπε τη φράση – στολίδι: Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο να την πάρω από τούτο το καρφί και να την κρεμάσω σε άλλο.
Η Τριλογία του Τσίρκα επανακυκλοφορεί με εξαιρετικό σχολιασμό της Χρύσας Προκοπάκη. Και όσοι αγαπάτε το καλό βιβλίο, δεν έχετε άλλοθι αν δεν το ξέρετε. Καλή βδομάδα.
