Ηταν η κατακλείδα της εισαγωγής της ομιλίας του κ. Στουρνάρα στην ομιλία του στη Βουλή για τον προϋπολογισμό. Οι προτάσεις βέβαια που ο υπουργός και η κυβέρνηση επιζητούν δεν μπορεί να αποκλίνουν από : {τις δεσμεύσεις των μνημονίων, τις απαιτήσεις της ΕΚΤ – ΕΕ – ΔΝΤ, τηΔημήτρη Πουλή* λογιστική της δημοσιονομικής διαχείρισης, το πλάνο αποκρατικοποιήσεων, την ανάγκη «ανάκτησης της αξιοπιστίας», τις απόψεις των τεχνικών της τροϊκας, /κατά περίπτωση/ τις δεσμεύσεις επιχειρηματικών κύκλων, π.χ. ξενοδόχων, εφοπλιστών, /κατά περίπτωση/ τις διασυνδέσεις πολιτικών με δουλείες, πολιτικές ή άλλες σε ομάδες και ‘πελάτες’, /εν γένει/ τους μικροπολιτικούς σχεδιασμούς των κυβερνητικών εταίρων [εταίρων και με τις δύο έννοιες]}.
Σε ένα τέτοιο δεσμευτικό πλαίσιο η πολιτική εξαφανίζεται και αυτό που μένει είναι η εντεταλμένη διαχείριση. Αυτό είναι, σε τελευταία ανάλυση, το πραγματικό πρόβλημα της χώρας σήμερα. Η ‘εξαφάνιση’ της πολιτικής, προηγήθηκε. Το κενό συστηματικής αντίληψης για τα πράγματα (ιδεολογία – κοσμοθεώρηση – ανάλυση – πολιτική πράξη) έφερε την χώρα εδώ. Η απουσία εναλλακτικού σχεδίου, τόσο προφανής σήμερα επιτρέπει στους δανειστές να διοικούν τη χώρα με τα τεχνικά τους κλιμάκια και τις “task force”. Μια πιο προσεκτική ανάγνωση της πραγματικότητας ίσως αποδείξει ότι αυτή η έλλειψη πολιτικής ήταν η πολιτική στόχευση ενός ευρύτερου σχεδιασμού, μιας ευρύτερης πολιτικής …
Ωστόσο, η ανάγκη διατύπωσης μιας γνήσιας πολιτικής, είναι σημαντική όχι για την αντιπαράθεση στη ‘μη πολιτική’ του μνημονιακού μονόδρομου, την συστηματική – «πάση Δημήτρη Πουλή* θυσία» - διατήρηση του συστήματος της διαπλοκής και ελέγχου του πολιτικού συστήματος, αλλά για να καταστήσει εφικτό τον εναλλακτικό δρόμο. Η διαφαινόμενη εναλλαγή να μην ενταχθεί σε άλλους ευρύτερους σχεδιασμούς, αλλά να έχει τη δική της δυναμική, που μόνο μέσα από γνήσιες διαδικασίες λαϊκών, δημοκρατικών, διευθετήσεων είναι εφικτή.
Και αυτές οι διαδικασίες δημοκρατικής ανάπτυξης της πολιτικής γίνονται μέσα από την συστηματική επεξεργασία προτάσεων με τρόπο που εξασφαλίζει την επεξεργασία από τους πολλούς και εξ’ αυτού, την αποδοχή από τους πολλούς.
Ας ξεκινήσω λοιπόν με μια πρόταση για το φορολογικό σύστημα. Θα αποφύγω τον πειρασμό να επικρίνω το τρέχον φορολογικό νομοσχέδιο, την ανεπάρκεια του οποίου γνωρίζουν οι ίδιοι οι συντάκτες του. Θα ήταν εύκολο, είναι περιττό. το γνωρίζουν ήδη όλοι όσοι πληρώνουν.
Η ανάλυση :
1. το φορολογικό σύστημα είναι ένα θεμελιακό εργαλείο της οικονομίας. Με αυτό το κράτος αντλεί πόρους που εξασφαλίζουν την λειτουργία του και την παροχή όλων των υπηρεσιών προς τους πολίτες.
2. οι σύνθετες λειτουργίες που το σημερινό κράτος επιτελεί απαιτούν μεγάλη οικονομική επιβάρυνση από τους πολίτες, επιβάρυνση που είναι απολύτως θεμιτή με δύο απλές προϋποθέσεις
a. οι πολίτες απολαμβάνουν ποιοτικές υπηρεσίες (με όλες τις πλευρές της ποιότητας)
b. η επιβάρυνση των πολιτών μέσω της φορολογίας είναι δίκαιη, με την έννοια ότι πληρώνουν όλοι
i. κατ’ αναλογία των οικονομικών δυνατοτήτων τους,
ii. κατ’ αναλογία της χρήσης των υπηρεσιών του κράτους και
iii. κατ’ αναλογία της εκμετάλλευσης του κοινωνικά παραγόμενου πλούτου.
3. ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στην σωστή αξιοποίηση των φορολογικών εσόδων : Η κακή χρήση τους, η σπατάλη και ιδιοποίηση είναι ένα πρόβλημα πολιτικής τάξης. Η ύπαρξη μηχανισμών ελέγχου της διαχείρισης και η δικαιοσύνη στην κατανομή των φορολογικών βαρών ή η έλλειψη τους δεν μπορεί να γίνει λόγος για συνειδητή φοροαποφυγή.
4. η φορολόγηση των πολιτών ή των επιχειρήσεων δεν πρέπει να γίνεται μέσο άσκησης κοινωνικής ή οικονομικής πολιτικής. Διαφοροποιήσεις, όπως π.χ. των πολυμελών οικογενειών, πρέπει να είναι ενσωματωμένες στο φορολογικό σύστημα και δεν είναι ευνοϊκές εξαιρέσειςΔημήτρη Πουλή*Δημήτρη Πουλή* (γιατί το σημερινό σύστημα βάζει πρόστιμο σε όσους τολμήσουν να κάνουν παιδιά ή τους καταδικάζει στην επιδοματική επαιτεία). Το κράτος πρέπει να επιλέξει άλλους, ευθείς και άμεσους τρόπους υλοποίησης όποιων επιδοματικών πολιτικών και όχι το φορολογικό πεδίο.
5. επίσης, συσχετισμένο με το παραπάνω (4), η φορολόγηση πρέπει να παίρνει υπ’ όψη τα πραγματικά γεγονότα παραγωγής, κατανάλωσης και αναδιανομής του εθνικού πλούτου και να προσεγγίζει όσο το δυνατό περισσότερο ένα γενικευμένο ανταποδοτικό μοντέλο.
6. επειδή ένα νομοθετικό πλαίσιο δεν είναι δυνατό να καλύπτει επακριβώς την ποικιλία των φαινομένων της πραγματικής ζωής, οι προσεγγίσεις και υπολογισμοί νοούνται με την συλλογιστική του μέσου όρου.
Στην παραπάνω ανάλυση πρέπει επίσης να συμπεριληφθεί μια εθνική οικονομική διάσταση της φορολογίας : στο μέτρο που η ένταξη σε οικονομικούς σχηματισμούς αποτρέπει την τοπική οικονομική ανάπτυξη, η φορολογική πολιτική θα πρέπει να λειτουργεί εξισορροπητικά.
Η σύνθεση :
[τα παρακάτω αναφέρονται στη φορολογία φυσικών προσώπων. Τα νομικά πρόσωπα (εταιρείες) είναι άλλο αντικείμενο και χρειάζεται μεγαλύτερη ανάλυση. Στη βάση της σκέψης μου είναι μηδενική φορολογία για τις επιχειρήσεις, με μόνη επιβάρυνση ανταποδοτικού χαρακτήρα τέλη σε άμεση συσχέτιση με τις δραστηριότητες της επιχείρησης. Η φορολογία των κερδών θα γίνεται στα φυσικά πρόσωπα, αδιαφοροποίητη ως προς την πηγή.]
1. βάση της φορολογίας είναι η οικονομική μονάδα. Οικονομική μονάδα είναι άτομα, οικογένειες (συμβατικού ή μοντέρνου τύπου), με ένα λόγο τα πρόσωπα με ‘κοινό πορτοφόλι’.
2. η έννοια του φορολογικού συντελεστή αντικαθίσταται με την έννοια της φορολογικής επιβάρυνσης. Οι φορολογούμενοι πληρώνουν άμεσους και έμμεσους φόρους. Η φορολογική επιβάρυνση είναι το άθροισμα των δύο αυτών ποσών. Αυτή πρέπει να είναι η προς ρύθμιση ποσότητα και όχι οι άμεσοι φόροι.
3. βάση της φοροδιαφυγής είναι το γνήσιο αντικίνητρο δήλωσης των μεταβιβάσεων των πολιτών. (δεν συμφέρει να «κόβουμε απόδειξη» ούτε αυτόν που την κόβει ούτε αυτόν που την πληρώνει. Δείτε τους αριθμούς) Ο μόνος τρόπος να καταργηθεί το κίνητρο για φοροαποφυγή είναι να ενσωματωθούν πλήρως οι μεταβιβάσεις μεταξύ των οικονομικών μονάδων στο σύστημα : οι δαπάνες των πολιτών (που συνιστούν εισόδημα για άλλους) να μειώνουν την φορολογική επιβάρυνση. Η μείωση αυτή γίνεται με σύνθετο τρόπο ώστε να ικανοποιεί συνθήκες προοδευτικότητας, προστασίας τοπικής παραγωγής και κοινωνικά κριτήρια ισότητας φορολόγησης
4. η πολιτική φορολόγησης συγκεκριμενοποιείται με βάση αριθμητικές σταθερές. Αυτές είναι τα ποσοστά του ΦΠΑ, το βασικό ποσοστό άμεσης φορολόγησης, τα επόμενα ποσοστά και τα όρια εισοδημάτων (κλίμακες).
5. η διαφοροποίηση της φορολογικής επιβάρυνσης (θυμηθείτε ο φόρος που θα πληρώνουμε στην εφορία εξαρτάται από το τι έχουμε ήδη πληρώσει σε έμμεσους φόρους) προκύπτει : από την δομή της κατανάλωσης μας :
a. πάγια όπως ΔΕΗ, ενοίκιο
b. βασικά προϊόντα (τροφή για σώμα και μυαλό)
c. υπηρεσίες
6. η αριθμητική του συστήματος στηρίζεται σε σταθερές
a. το συνολικό μέγεθος των φορολογικών εσόδων και
b. την τεχνικά προσδιορισμένη στάθμη ‘δαπανών βασικής διαβίωσης’
c. την τεχνικά προσδιορισμένη στάθμη ‘δαπανών διαβίωσης’
d. την κατανομή των αγαθών και υπηρεσιών σε κατηγορίες (συντελεστές ΦΠΑ)
e. τον συντελεστή (ή μέθοδο) προοδευτικότητας της επιβάρυνσης
Η πρόταση.
[είναι αυτονόητο ότι μια ολοκληρωμένη πρόταση θα απαιτούσε μέγεθος δυσανάλογα μεγάλο για άρθρο. Ακόμα, δεν είναι δουλειά ενός ανθρώπου. Η πρόταση που ακολουθεί είναι απλά ένα δείγμα σκέψης σε ένα διαφορετικό πλαίσιο]
Τρεις συντελεστές ΦΠΑ :
➢ μέσος (π.χ. 20%), αφορά την πλειοψηφία των καταναλωτικών αγαθών ευρείας χρήσης και τα αυτοκίνητα μικρού κυβισμού
➢ επιδοματικός (π.χ.5%) αφορά τα ντόπια (φρέσκα) προϊόντα και τα είδη σχολείου-μόρφωσης
➢ υψηλός (π.χ. 30% ‘πολυτελείας’) αφορά καταναλωτικά είδη που απευθύνονται σε υψηλότερα εισοδήματα (π.χ. πούρα, ποτά, αυτοκίνητα μεγάλου κυβισμού, υπηρεσίες προσωπικής περιποίησης υψηλού επιπέδου κ.τ.τ)
δύο βασικούς συντελεστές φορολόγησης
• βασικός (π.χ. 25% μην τρομάζετε) για όρια κατ’ άτομο εισοδήματος μέχρι (πάντα π.χ.) 8000 ευρώ
• αυξημένος (π.χ. 50%) από εκεί και πάνω
Η φορολόγηση θα υπολογίζεται με βάση την οικονομική μονάδα δηλαδή τα άτομα που έχουν κοινό πορτοφόλι. Αυτονόητο είναι ότι τα όρια (όλα τα όρια) θα είναι ανάλογα με το πλήθος των ατόμων της οικονομικής μονάδας (άλλο ΦΠΑ θα εκπίπτει μια πενταμελής οικογένεια και άλλο ΦΠΑ ένα ζευγάρι) Από το σύνολο των εισοδημάτων θα αφαιρούνται μέχρι κάποιο όριο οι μεταβιβάσεις εισοδήματος (δηλαδή οι αγορές υπηρεσιών) και επίσης μέχρι κάποιο όριο ο καταβληθείς ΦΠΑ. Ο συνδυασμός αυτών των αριθμητικών υπολογισμών πρέπει να δίνει
• Αυξανόμενη φορολογική επιβάρυνση όσο αυξάνουν τα εισοδήματα και όσο η δομή της κατανάλωσης τείνει σε προφίλ ανώτερης εισοδηματικής τάξης
• Μειούμενη φορολογική επιβάρυνση για αυτούς που δαπανούν τα εισοδήματα τους σε βασικά είδη και υπηρεσίες
• Επιδοτείται θετικά η ντόπια παραγωγή
• Επιδοτείται αρνητικά η καταναλωτική δαπάνη εισαγόμενων ειδών
• Αποτέλεσμα μιας τέτοιας φορολογικής πολιτικής θα είναι μια αναδιανομή που θα συντείνει σε ένα συγκεκριμένο μέσο επίπεδο εισοδημάτων.
• Αποτέλεσμα μιας τέτοιας φορολογικής πολιτικής θα είναι η σημαντική βοήθεια στις οικογένειες με παιδιά, αυτές που σηκώνουν το βάρος της συνέχειας.
Θα αποφύγω να σχεδιάσω διαγράμματα, που θα κάνουν το κείμενο δύσκολο και τεχνικό. Η βάση του συστήματος είναι διαυγής :
Προσπαθεί να ρυθμίσει την φορολογική επιβάρυνση (όχι μόνο την άμεση φορολογία) και προσπαθεί να ενσωματώσει τις μεταβιβάσεις στο σύστημα με τρόπο που να κάνει ασύμφορη την απόκρυψη δαπανών = εσόδων.
* Ο Δημήτρης Πουλής είναι καθηγητής του ΤΕΙ Κρήτης
