Του Κωστή Ε. Μαυρικάκη [email protected]*

Αν στο σύντομο πέρασμά μας απ’ αυτόν τον κόσμο και όταν ο ορίζοντας θα αντανακλά την ιριδίζουσα ζωή μας, μέσα σ’ αυτή την αδυσώπητη έννοια που ο ίδιος ο άνθρωπος ονόμασε χρόνο, θέλοντας να προσεγγίσει το πεπερασμένο της κτίσης του, αν τότε όπως λέει και ο ποιητής «ζωή σου είναι ο,τι έδωσες», τότε μερικοί άνθρωποι θα μπορούσαν αναμφισβήτητα να καυχηθούν ότι όχι απλά ικανοποίησαν τη συνθήκη του ποιητή, αλλά επάξια κέρδισαν και κάποια σελίδα στο βιβλίο του Ηροδότου.

Άλλωστε, η Ιστορία σε όλους τους τομείς και σε όλες τις κλίμακες, μοιάζει σαν ένα ψηφιδωτό που σχηματοποιείται όταν μπουν στη θέση τους όλες οι ψηφίδες. Όταν την άνοιξη του 1951, η τελευταία τάξη του Λυκείου Κοραής του Ηρακλείου πραγματοποιεί την πολυήμερη ετήσια εκδρομή της στην ανατολική Κρήτη, κάποια αγόρια, ξεφεύγοντας από την επιτήρηση των καθηγητών τους στον Άγ. Νικόλαο, αγκαζάρουν από τη λίμνη ένα ψαροκάικο για να εξερευνήσουν τα μεραμπελιώτικα ακρογιάλια προς βόρεια, μέχρι τον όρμο του Πόρου. Εκεί που πριν από χιλιάδες χρόνια η θεά των Ολουντίων ψαράδων και γεωργών Βριτόμαρτυς, απολάμβανε τα λουτρά της στα ζαφειρένια του νερά. Ίσως αυτό το ψαροκάικο για τον δεκαοκτάχρονο τότε Σπ. Κοκοτό να μην ήταν όπως για τους άλλους συμμαθητές του μια απλή σύμπτωση. Ήταν μάλλον η «Αργώ του πεπρωμένου» του, αφού ακριβώς 20 χρόνια μετά, η μοίρα θα τον ξανάφερνε και πάλι για να ταυτίσει την υπόλοιπη ζωή του σε αυτό το σπάνιας ομορφιάς τοπίο, που είχε πρωτοδεί μαθητής από το ψαροκάικο…

Με τον τίτλο «Ελούντα, το χρονικό ενός θρύλου» από τις εκδόσεις «Φερενίκη» και σε μια καλαίσθητη έκδοση, κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του γνωστού Έλληνα τουριστικού επιχειρηματία, επίτιμου προέδρου του ΣΕΤΕ και αρχιτέκτονα Σπύρου Κοκοτού. Για τον συγγραφέα, δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις, μια που σχεδόν για μισό αιώνα μετά τη συστηματική και μονοδιάστατη ενασχόλησή του με τον ποιοτικό ξενοδοχειακό τουρισμό πολυτελείας, θεωρείται σήμερα εντός και εκτός της χώρας μας, ένας από τους λιγοστούς «γκουρού» του χώρου.

Φλας μπακ

Στο πόνημά του αυτό, ο συγγραφέας κάνει μια γενική αναδρομή, ένα «φλας μπακ» και μια ιστορική καταγραφή για τη δημιουργία αυτού του απίστευτου θαύματος που με κέντρο την Ελούντα, άρχισε να κτίζεται πριν από τέσσερεις δεκαετίες. Το βιβλίο είναι γραμμένο σε μια απλή και κατανοητή απ’ όλους γλώσσα, αφού ο συγγραφέας κατόρθωσε να μεταφέρει στις σελίδες του, αυτούσιο τον εξαίσιο αφηγηματικό του λόγο, με παρόντα συχνά πυκνά τον αυτοσαρκασμό και το ποιοτικό χιούμορ, χαρακτηριστικά στοιχεία του κειμένου που αποκαλύπτουν λεπτομέρειες άγνωστων αλλά ενδιαφερόντων γεγονότων. Ταυτόχρονα τον «απαλλάσσουν από κάθε κατηγορία αυτοπροβολής και πείθουν τον αναγνώστη για την αλήθεια των γεγονότων που ιστορούνται» όπως λέει και ο ίδιος στην εισαγωγή του.

Σήμερα, μετά από αυτό το «νόστο» του, ο συγγραφέας από τις αναμνήσεις μιας συναρπαστικής και εν πολλοίς σαν ανατολίτικο παραμύθι ζωής, άρρηκτα ταυτισμένης με τον ξενοδοχειακό τουρισμό της χώρας μας, μπορεί επάξια να κερδίσει τον τιμητικό τίτλο του Νέστορα, του μυθικού ήρωα και βασιλιά της Πύλου, του σοφού και συνετού Αχαιού που οι συμβουλές του ακούγονταν με σεβασμό από όλους… Ποιος άλλωστε μπορεί να σκεφτεί, να σχεδιάσει και να υλοποιήσει σήμερα μια ισχυρή και βιώσιμη τουριστική παρέμβαση στη χώρα χωρίς να συμβουλευτεί τον Κοκοτό;

Με το ιστορικό αυτό χρονικό, παραδίδει στην κοινωνία, σαν απόσταγμα την πορεία μιας δημιουργικής διαδρομής, που ξεκίνησε στην άγνωστη, φτωχή και άσημη τότε Ελούντα. Το μέρος που ταυτίστηκε μαζί του για σχεδόν μισόν αιώνα, διατηρώντας το σταθερά στους κορυφαίους ταξιδιωτικούς προορισμούς των διεθνών celebrities της πολιτικής, της οικονομίας και της τέχνης. Κι αν γενικά τα χρονικά σαν συγγραφικά έργα, ξεδιπλώνουν τις πτυχές και τη ροή ιστορικών γεγονότων, που εν πολλοίς κατέστησαν επικά στην κατηγορία τους, ή κι ακόμη έγιναν θρύλοι, δεν είναι υπερβολή να λεχτεί ότι ο Κοκοτός στάθηκε επιπρόσθετα σαν τη μυθική Κίρκη: Ήταν εκείνος που μεταμόρφωσε το ιστορικό, οικονομικό και κοινωνιολογικό status quo όχι μόνο της Ελούντας και του Μεραμπέλου μα και ολόκληρης της ανατολικής Κρήτης. Γιατί έδρασε με το συγκερασμό μιας δικής του αρχιτεκτονικής σφραγίδας διαποτισμένη με διαχρονικά αξιακά πρότυπα – υπόβαθρα και μιας τουριστικής επιχειρηματικότητας που στηριζόταν στη βαθύτατη ενακοή, ενόραση και διορατικότητα τακτικών και στρατηγικών στόχων συνδυαζόμενα με τα δεδομένα της εποχής.

Σεβασμός

στην παράδοση

Το παρθένο και μοναδικού κάλους τοπίο έμελε μέσα από τις αρχιτεκτονικές συλλήψεις και παρεμβάσεις του Κοκοτού να μεταμορφωθεί σ’ ένα επίγειο παράδεισο, που πολλοί προσπαθούσαν έκτοτε (ανεπιτυχώς) να αντιγράψουν. Και δεν είναι τυχαίο. Ίσως γιατί ο συγγραφέας είχε κρησάρει από τα πολυτεχνικά έδρανα των σπουδών του τη σοφία μεγάλων δασκάλων και στοχαστών που σημάδεψαν τα ελληνικά γράμματα και αγάπησαν με πάθος της Ελλάδα και τον πολιτισμό της. Όταν έχεις δασκάλους σου, το Δημ. Πικιώνη, τον Αναστ. Ορλάνδο, το Μιχελή και τον Χατζηκυριάκο Γκίκα είναι αναπόφευκτα αναμενόμενο να ακολουθήσεις τα βήματά τους. Να σεβαστείς το ταπεινό τοπίο «παρακάμπτοντας το σκίνο και υποστυλώνοντας τα κλαδιά της γέρικης χαρουπιάς». Η μόνιμη εξάλλου επωδός του στους κτίστες, ήταν «η χαρουπιά θέλει 20 χρόνια και δεν φυτεύεται ενώ το μπανγκαλόουζ θέλει 30 ημέρες και φυτεύεται». Έτσι σε όλα τα ξενοδοχεία του Κοκοτού είναι εμφανέστατα με Αποστολική συνέπεια τα αποτυπώματα του Πικιώνη ιδίως στις εξωτερικές διαμορφώσεις χώρων που υλοποίησε, ακολουθώντας το φυσικό ανάγλυφο, και σεβόμενος τον τοπιακό ομοιότυπο της πλάσης στης περιοχή. Αλλά και στους κτιριακούς όγκους που «πάντρεψε το λευκό σοβά με τα γαιώδη χρώματα της πέτρας», αφού «ο σεβασμός στην παράδοση καλλιεργεί και εξελίσσει τις μορφές» όπως έλεγε ο Α. Ορλάνδος. Έτσι ενέταξε με αρμονία και συμπληρωματικότητα σαν ένα ενιαίο και συνεχόμενο νήμα, μια αρχιτεκτονική τεχνοτροπία και κλίμακα που εκπορεύεται από την κρητική αρχιτεκτονική παράδοση των μικρών και λιτών όγκων που δεσπόζει ο ασβέστης και η πέτρα. Άλλωστε, στην τέχνη και στην αρχιτεκτονική η παράδοση δεν αντιγράφονται. Απλά προσπαθείς να οσμώσεις αρμονικά την τυπολογία και το πνεύμα τους στις δικές σου δημιουργίες. Είναι εμφανέστατη η συμβίωση του δωρικού, λιτού και άσαρκου τοπίου της Ελούντας που ωστόσο διέθετε μια εν αφθονία δυναμική και κοσμητεία της φύσης με τις αρχιτεκτονικές δημιουργίες του συγγραφέα και στις πέντε ξενοδοχειακές μονάδες που σχεδίασε και υλοποίησε. Μια περιοχή που μετουσίωσε με τον πιο ευδόκιμο τρόπο σε ένα εξαίσιο ανθρώπινο δημιούργημα που για μισό σχεδόν αιώνα την





προβάλλει κατατάσσοντάς την σε μόνιμο τόπο συγκέντρωσης της διεθνούς αφρόκρεμας και jetset.

Αφηγήσεις επωνύμων

Το βιβλίο, διαρθρωμένο σε διαφορετικές ενότητες, με πλούσιο και χειμαρρώδη λόγο, αναφέρεται με μια σύντομη εισαγωγή και δυο λόγια γενικά, για την αρχιτεκτονική και την ιστορία της Ελούντας, στα πρώτα του επαγγελματικά βή

ματα, την πρώτη γνωριμία με την περιοχή, την εποχή του Minos Beach και των Σωτήρχου και Νάκου, λεπτομέρειες από την ανοικοδόμηση του Elounda Beach μέχρι την πώλησή του, καθώς και την έναρξη υλοποίησης των επόμενων ξενοδοχείων του. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες είναι οι αφηγήσεις με τους δεκάδες επώνυμους της πολιτικής, της οικονομίας και της τέχνης απ’ όλο τον κόσμο τους οποίους φιλοξένησε στα δημιουργήματά του. Ανακαλύπτουμε σήμερα πολλές άγνωστες λεπτο

μέρειες από το προφίλ αυτών των επώνυμων. Στα τελευταία κεφάλαια αναφέρεται για τις συλλογές τέχνης στα ξενοδοχεία του καθώς και σε κάποια απρόοπτα συμβάντα που του έμειναν. Καταθέτει στο τέλος το καταστάλαγμα αυτής της πολύχρονης εμπειρίας του.

Ίσως όμως μια λεπτομέρεια είναι εκείνη που πρέπει να τονιστεί. Ο συγγραφέας αφιερώνει το βιβλίο του σε όλους εκείνους «που έχτισαν το θρύλο». Έτσι αρχίζει κι έτσι τελειώνει. «Δεν κτίζεται ένας θρύλος μόνο από τον αρχιτέκτονα, τον επιχειρηματία και τον operator. Το προσωπικό, οι συνεργάτες, είναι κι αυτοί «χτιστάδες». Ο Κοκοτός είναι από τους ελάχιστους ανθρώπους που είχαν το μοναδικό προνόμιο να ταυτίσουν το έργο τους με ένα τόπο.

Αν για τον ποιητή Καβάφη η Αλεξάνδρεια ήταν η πόλη που λάτρεψε κι αγάπησε όσο τίποτα άλλο σημαδεύοντας την τέχνη του, για τον αρχιτέκτονα και επιχειρηματία του τουρισμού Σπ. Κοκοτό, η Ελούντα ήταν η τελεσίδικη Ιθάκη του. Αυτή που του έδωσε και το πιο συναρπαστικό «ταξίδι» της ζωής του.

Σ’ εκείνη άλλωστε που του χάρισε το χρονικού ενός θρύλου σαν παραμύθι…