«Ράβδος εκ της ρίζης Ιεσσαί και άνθος εξ αυτής Χριστέ εκ της Παρθένου ανεβλάστησας…» είναι στίχος που διαβάζεται στην ακολουθία των Μεγάλων Ωρών των Χριστουγέννων. Γι αυτήν την ενσάρκωση του Θεανθρώπου που αποτελεί το «πάντων των καινών καινότατον μυστήριον» κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό και που δεν υπάρχει προηγούμενο ούτε μπορεί να επαναληφθεί, μας λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: Όποια και αν είναι η φύση, η στάση και η τάξη των υπερκοσμίων, δεν υπάρχει τίποτε πιο θαυμάσιο και τιμιότερο από το σπήλαιο και τη φάτνη της Βηθλεέμ κι από τα βρεφικά σπάργανα του Χριστού».
Ο προαιώνιος και απερίγραπτος Υιός του Θεού γεννιέται κατά σάρκα μέσα σε ένα σπήλαιο. Είναι την ώρα εκείνη άστεγος. Δεν έχει ένα τόπο για να μείνει και τοποθετείται σαν βρέφος μέσα στη φάτνη. Γίνεται ορατός και ψηλαφίζεται. Αυτός που ορίζει τα πάντα περιτυλίχτηκε σε φτωχά σπάργανα. Εκούσια γίνεται φτωχός και κοινονώντας μαζί μας, μας προσφέρει την χαμένη μας ακεραιότητα. Κατέβηκε από ψηλά, ταπεινώθηκε και πτώχευσε σαν εμάς αναμιγνύοντας την ανθρωπότητα με τη Θεότητα. Δεν έρχεται με έπαρση αλλά με ταπείνωση. Υπέδειξε έτσι σε όλους μας την ταπείνωση σαν το δρόμο που φέρνει προς τα άνω. «Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκί…» Το σπήλαιο γίνεται ουρανός, η φάτνη λίκνο που να χωράει τον «ἀχώρητο» και η Παρθένος «θρόνος Χερουβικός». «… σήμερον ο Άναρχος άρχεται και ο Λόγος σαρκούται…»Ο Λόγος σαρκοῦται. Ο «ἄναρχος ἄρχεται», δηλαδή ο Θεός που δεν έχει χρονική αρχή ,που υπάρχει πάντα, «πρό πάντων τῶν αἰώνων», που είναι ο δημιουργός του χρόνου και του χώρου και όλης της κτίσεως, παίρνει σάρκα «ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καί Μαρίας τῆς Παρθένου».Ο απερινόητος και ακατάληπτος αποκαλύπτεται «ἐν χρόνῳ», με «τό πλήρωμα τοῦ χρόνου». Ο «ἀόρατος ὁρᾶται». Ο «ἀχώρητος παντί», Εκείνος, που δεν χωράει πουθενά, που είναι πέρα και πάνω από κάθε χωροχρονικό περιορισμό, «χωρεῖται», χωράει μέσα στην αγκαλιά «Τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου.» Ο πάνσοφος και παντοδύναμος, ο Υιός του Θεού «δι' Οὗ τά πάντα ἐγένετο», ο δημιουργός των πάντων, γίνεται άνθρωπος για να θεοποιήσει τον άνθρωπο. Γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός:«Τό ἀταπείνωτο ὕψος του ἀταπεινώτως ταπεινώσας συγκατέβηκε συγκατάβαση ἀνείπωτη καί ἀκατάληπτη» Μέσα σ' αυτό το μέγα μυστήριο «τῆς ἐνσαρκώσεως», φανερώνεται η θεία παντοδυναμία, η άπειρη ἀγαθότητα, η άπειρη σοφία και η δικαιοσύνη του Θεού.
Ο Κυβερνήτης του κόσμου δεν ανακαινίζει τον άνθρωπο, μόνο με κάποια εξωτερική ενέργεια του, αλλά τον προσλαμβάνει και τον αγκαλιάζει. Και δεν ανορθώνει μόνο και ξαναστεριώνει την ανθρώπινη φύση, αλλά και την περιβάλλεται, ενώνεται και ταυτίζεται μαζί της, και γεννιέται συγχρόνως Θεός και άνθρωπος. Η ενσάρκωση Του Θείου Λόγου είναι η έκφραση της απόλυτης αγάπης του Θεού για τα δημιουργήματά Του κι ανοίγει κάθε φορά μια νέα προοπτική για εσωτερική ανάταση και ανάταξη. Κάνει πιο ζεστούς τους χτύπους της καρδιάς μας και μας βοηθάει να νιώσουμε ότι τα καλά μας συναισθήματα είναι η πιο πολύτιμη κληρονομιά που έχουμε ως ανθρώπινο γένος. Κάθε χρόνο μας δίνεται η ευκαιρία να αναγεννηθούμε κι εμείς μαζί με τον Χριστό. « Μητρόπολι πασών των εορτών», ονομάζει ο ιερός Χρυσόστομος τα Χριστούγεννα. Τα μηνύματα της ταπεινής φάτνης είναι πολλά. Ο Χριστός με τον ερχομό του μας κοινωνεί την ισονομία, τη δικαιοσύνη, την ανύψωση των ταπεινών της γης, τη σωτηρία και τη Λύτρωση. Αλλά για να αφουγκραστούμε αυτά τα μηνύματα χρειάζεται σιγή, χρειάζεται να σωπάσουν όλα μέσα μας και γύρω μας, οι φωνές της γης, αλλά και ο θόρυβος της ψυχής μας. Αν κατορθώσουμε να κατασιγάσουμε τον γήινο λόγο, τότε έρχεται η γαλήνη και νιώθουμε να μας πλημμυρίζει το φως από το άστρο της Βηθλεέμ. Τότε και μαζί με τους «αγραυλούντες ποιμένες» θα νιώσουμε την καρδιά μας να ξεχειλίζει από αγάπη και ευαισθησία για όλους, θα νιώσουμε τη δύναμη της συγχωρητικότητας για ό,τι μας πλήγωσε και θα βρούμε ξανά τη χαρά του «Αγαπάτε αλλήλους».Είναι η ώρα της ενδοσκόπησης, της αναθεώρησης, της αναβάπτισης, της περισυλλογής και της εσωτερικής κάθαρσης. Είναι η ώρα που η καρδιά μας αγκαλιάζει όλους τους συνανθρώπους μας, χωρίς διακρίσεις και προκαταλήψεις. Πέρα από την εσωτερική μας λύτρωση και τη σωτηρία της ψυχής μας, που ευαγγελίζεται η γιορτή των Χριστουγέννων, η πανανθρώπινη γοητεία της βρίσκεται στο αισιόδοξο μήνυμα της παγκόσμιας ειρήνης, μιας προσδοκίας που είναι για όλους μας κυρίαρχη και αποτελεί προϋπόθεση για πρόοδο και ευημερία της ανθρωπότητας. Μιας προσδοκίας που μοιάζει με άπιαστο όνειρο, παρά το υψηλό επίπεδο του πολιτισμού μας. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς μας λέει: «Αὐτὴν τὴν εἰρήνη νὰ φυλάσσωμε… ὡς κληρονομία ἀπὸ τὸν Σωτῆρα μας…»Πάρα πολλά έγιναν στο πέρασμα των αιώνων, που δεν είναι δυνατό να εξιστορήσουμε. Θα αναφέρουμε μόνο ένα από αυτά, την χειρότερη πολεμική όλων, την εκκοσμίκευση των Χριστουγέννων! Ίσως φτάσαμε να κατανοούμε πως έρχονται Χριστούγεννα, μόνο από τις στολισμένες βιτρίνες, από τα φωτάκια που αναβοσβήνουν στο μπαλκόνι του διπλανού μας, απ’ τα έλατα που πωλούνται στους δρόμους, από κάποιες προσκλήσεις σε γεύματα ,τα «εορταστικά» προγράμματα της τηλεόρασης κ.α. Φυσικά τα υλικά αγαθά, με λογική και μέτρο και στο βαθμό, που μας είναι απαραίτητα, δεν τα απορρίπτουμε βέβαια. Όμως σίγουρα να μην μένουμε μόνο σ’ αυτά και να απομακρυνόμαστε από την πνευματική πλευρά των πραγμάτων. Αν μας απασχολεί μόνο η ύλη μιλάμε για Χριστούγεννα χωρίς Χριστό. Μα γίνονται Χριστούγεννα χωρίς Χριστό; Ο Χριστός είναι δομικό στοιχείο της ύπαρξης μας. Και σήμερα η κρίση που αντιμετωπίζουμε δεν είναι μόνον οικονομικὴ αλλὰ και ηθικὴ. Κρίση οικονομική, διότι η ανέχεια μαστίζει. Κρίση ηθική, διότι ο πολιτισμός μας όλο και περισσότερο εδράζεται στην φιλαυτία και όχι στην αγάπη.
Παλαιότερα, αλλά ακόμα πιο έντονα σήμερα στις αρχές του 21ου αιώνα, η ειρήνη, το χαμόγελο, η ήρεμη ζωή σε μικρούς και μεγάλους δεν είναι δεδομένη. Οι ταραγμένοι καιροί μας, με τις εικόνες εκμετάλλευσης και φτώχειας πληγώνουν την ευαισθησία μας και προκαλούν την ανθρωπιά μας. Μας κάνουν να νιώθουμε πολλές φορές οδυνηρά συνυπεύθυνοι.
Πάντα ευαίσθητος δέκτης των ψυχικών αιτημάτων μας και των κοινωνικών προβληματισμών μας και η Λογοτεχνία, όχι μόνο καταγγέλλει, αλλά γίνεται και το μέσο αναζήτησης και εστιάζει στην ουσία και στην πνευματικότητα των μηνυμάτων, που αποπνέουν τα Χριστούγεννα.
Διαβάζομε στον Γιώργο Θέμελη (Φάτνη)
«Μέσα μας γίνεται η Γέννηση.
Έξω στέκει το σχήμα της –
Μας φανερώνεται…»
Το λαμπρό αστέρι, που ανατέλλει κάθε Χριστούγεννα Ανατολικά της Βηθλεέμ και που το φως του, ως αφετηρία, σηματοδοτεί την εσωτερική αναγέννηση του ανθρώπου αποτελεί το κύριο θέμα στην ποιητική σύνθεση του Γεωργίου Δροσίνη(1859 – 1951) στο ποίημά του «Νύχτα Χριστουγεννιάτικη»:
«Την άγια νύχτα τη Χριστουγεννιάτικη
- ποιος δεν το ξέρει; -
των Μάγων κάθε χρόνο τα μεσάνυχτα
λάμπει τ’ αστέρι.
Κι όποιος το βρει μέσ’ στ’ άλλα αστέρια ανάμεσα
και δεν το χάσει
σε μια άλλη Βηθλεέμ ακολουθώντας το
μπορεί να φτάσει.»
Από τους μεταγενέστερους εκπροσώπους της Νεοελληνικής Ποίησης, ο Γιάννης Ρίτσος (1909 – 1990), στην 4η στροφή του 1ου μέρους της «Ρωμιοσύνης» του υπονοεί το άστρο της Βηθλεέμ, ως σημάδι θεϊκό που δίνει μήνυμα ελπίδας. Στο ποίημα «Το παιδί με τη σάλπιγγα», όπου εμπερικλείεται το βαθύτερο νόημα των Χριστουγέννων-η Αγάπη- ο Νικηφόρος Βρεττάκος (1912 – 1991) μας λέει:
« Αν μπορούσες να ακουστείς / θα σου έδινα την ψυχή μου /
να την πας ως την άκρη του κόσμου.
Να την κάνεις περιπατητικό αστέρι
ή ξύλα αναμμένα για τα Χριστούγεννα στο τζάκι του νέγρου
ή του Έλληνα χωρικού…..
να την κάνεις τις νύχτες ορατές νότες,
έγχρωμες στον αέρα του κόσμου.
Να την κάνεις αγάπη ».
Το παρακάτω απόσπασμα από ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη «Γέννηση», που ανήκει στη Συλλογή «Ο αδελφός Ιησούς», μας παραπέμπει στην μοναδική στιγμή της Γέννησης, όπου μαζί με «Αυτόν που μέσ’ στη χούφτα Του, κρατεί την κτίση όλη, γεννιέται και η ευσπλαχνία». Αναφέρει λοιπόν ο ποιητής:
«Έν’ άλλο βράδυ τον άκουσα να κλαίει δίπλα. Χτύπησα την πόρτα και μπήκα. Μου ’δειξε πάνω στο κομοδίνο ένα μικρό ξύλινο σταυρό. «Είδες, μου λέει – γεννήθηκε η ευσπλαχνία.» Έσκυψα τότε το κεφάλι κι έκλαψα κι εγώ γιατί θα περνούσαν αιώνες και αιώνες και δε θα ’χαμε να πούμε τίποτα ωραιότερο απ’ αυτό...
Καλή νύχτα, καλά Χριστούγεννα.
Κ’ η καρδιά σου φωτίζεται.»
Είναι πολλά τα κείμενα Ελλήνων, κυρίως, αλλά και ξένων συγγραφέων που μας κατευθύνουν να δούμε τον κόσμο ή και τον εαυτό μας, από πλευρές, που έμεναν κρυμμένες, ίσως μυστικές.
Τα κείμενα αυτά εστιάζουν στις αξίες της ζωής, όπως την υπομονή, την επιείκεια, την αλληλοβοήθεια κ.α.
Λογοτέχνες όπως ο Παπαδιαμάντης, ο Κόντογλου, ο Βιζηϊνός, ο Κονδυλάκης, ο Καρκαβίτσας, ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, ο Ξενόπουλος, ο Παλαμάς, έχουν καταθέσει στο έργο τους- μέσα από βιώματα και αναμνήσεις-στοχασμούς και συναισθήματα άμεσα συνδεόμενα με το πνεύμα των Χριστουγέννων.
Στα χριστουγεννιάτικα διηγήματα τού Κόντογλου, υπάρχει μια ειλικρίνεια και μια βαθιά χριστιανική πίστη, θεμελιωμένη στην ορθοδοξία και τις λαϊκές παραδόσεις μας. Η πένα του φωτίζει τον εσωτερικό και τον πνευματικό κόσμο, που μυστηριακά μας αποκαλύπτεται μέσα από το γεγονός της Θείας Γέννησης, Ανατολικά της Βηθλεέμ. Στις «Ρημαγμένες ψυχές αναφέρει ο Κόντογλου:
«Αυτή η ειρήνη, η απέξω ειρήνη, είναι ένα ψέμα, αν δεν έχει κάθε άνθρωπος την από μέσα ειρήνη. Κι ίσως η από μέσα ειρήνη φέρνει την απέξω. Για όλα αυτά, όμως, χρειάζεται η πίστη και η ελπίδα σ' έναν καλύτερο, πνευματικότερο κόσμο από τον υπάρχοντα … Χωρίς ελπίδα δεν γίνεται μήτε ευτυχία, μήτε ειρήνη, μέσα στον άνθρωπο». Ο παραπάνω συγγραφές στο διήγημά του, «Στο Βλογημένο μαντρί», αναδεικνύει την αξία των ανθρώπων με καθαρή καρδιά, απλότητα και πραότητα. Ο βασικός ήρωας του, ο Γιάννης, παρουσιάζεται να παραμένει άφθαρτος από τον ταραχώδη ανθρώπινο πολιτισμό και την ματαιοδοξία. Στο κείμενο «Το νόημα των Χριστουγέννων»,ο Κόντογλου μας επισημαίνει: «Νήπιος είναι ο άνθρωπος που είναι καθαρός...κι έχει τα μάτια του ανοιχτά στο μέσα εαυτό του.» Ανάλογα πνευματικά φορτία, πανανθρώπινες αξίες κι αρετές συναντούμε και σε έργα ξένων συγγραφέων, όπως του Ντοστογιέφσκυ, του Ουγκώ κ.α. Με ξεχωριστή γοητεία και παραμυθένια ατμόσφαιρα, εμπνευσμένα χριστουγεννιάτικα παραμύθια, όπως «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» του Άντερσεν, «Το πνεύμα των Χριστουγέννων» του Ντίκενς κ.α. αναδύουν κοινωνικά μηνύματα, αλληλεγγύης, αλτρουισμού και έγνοιας για αλληλοβοήθεια στον συνάνθρωπο. Στον « Εγωιστή γίγαντα» και στον «Μικρό πρίγκιπα» ο Όσκαρ Ουάιλντ παραπέμπει στην παραλληλία του Νήπιου Χριστού, με την ανιδιοτελή ήπια και αγνή παιδική αγάπη. Την αγάπη, που δίνει χαρά και όπως ακούμε κι από τον Απόστολο Παύλο «… έχει καλοσύνη και δεν έχει υπερηφάνεια, ζήλεια, φθόνο, εγωισμό και ούτε κομπάζει...».Αυτή είναι η αγάπη που σηματοδοτεί και η Βηθλεέμ. Εκείνη που με τα μάτια της ψυχής κοιτάζει και νοιάζεται για τον διπλανό μας και προσφέρει παρηγοριά, χαρά και ζεστασιά, χωρίς διακρίσεις.
Οι άνθρωποι των χριστουγεννιάτικων διηγημάτων του Παπαδιαμάντη, έχουν προσήλωση στο λιτό και το απέριττο, δίχως έγνοιες για μάταιες φροντίδες. Το διήγημα «Ο ξένος των Χριστουγέννων» του Στέφανου Δάφνη, μας εστιάζει στην αξία της φιλοξενίας και μας θυμίζει πως στο χριστουγεννιάτικο γιορτινό τραπέζι είναι όλοι ευπρόσδεκτοι, αφού κι ο ίδιος ο Χριστός γεννήθηκε για όλους, καταργώντας κάθε είδους διάκριση μα προτρέποντας για ανθρώπινη συμπόνια και φιλανθρωπία.
Η λαϊκή μας παράδοση είναι πλούσια σε ποικίλα έθιμα, για όλο το εορταστικό Δωδεκαήμερο.
Σε κείμενο του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη, διαβάζομε:
«Εις την ωραίαν νήσον μας, την Σκιάθον, έρχονται τα Σκαλλικαντζούρια οικογενειακώς, συν γυναιξί και τέκνοις, δια θαλάσσης, με πλοία. Όταν έμβη το Σαρανταήμερον, ακούεται ο πρώτος κτύπος του ναυτικού των πελέκεως, δι' ου κόπτουσι τους πανάρχαιους πεύκους, ίνα κατασκευάσωσι τα πλοία των, τα οποία κατά τας παραμονάς των Χριστουγέννων, μετά την εορτήν του Αγίου Σπυρίδωνος, τα έρριψαν πλέον εις την θάλασσαν. Και καταπλεύσαντες την νύκτα της παραμονής κατέλαβον τάς καπνοδόχους τών οικιών...Δεν είναι όμως όλοι οι Καλλικάντζαροι πνεύματα κακά, υπάρχουν και καλά. Είναι οι Καλλιβρούσηδες ή Χρυσαφένταδοι..»
Κάπου είχα διαβάσει: Τα Χριστούγεννα είναι και «Μάνα». Και φυσικά είναι, αφού… (Ιδιόμελον, Δοξαστικόν της Θ΄ Ώρας της 24ης Δεκεμβρίου) «... διά σου Θεοτόκε, τοις επί της γης πεφανέρωται Θεός…».Όμως, υπάρχει και ένας ακόμα λόγος που φωτίζει μια ευαίσθητη γωνιά στην καρδιά μας. Κι αυτός ο λόγος είναι κι η δική μας μάνα. Όλοι έχουμε αναμνήσεις από την παρουσία της μητέρας μας, να ζωντανεύει με ποικίλους τρόπους-θερμά συναισθήματα κι αισθήσεις- το πνεύμα των Χριστουγέννων. Την θυμόμαστε μια ζεστή ματιά και αγκαλιά να φροντίζει για την χαρά όλων-δίχως να παραβλέπομε την συμβολή του πατέρα- ώστε να μην μας λείψουν τα πατροπαράδοτα, τα γεμάτα αρώματα κι αγάπη, όλο το εορταστικό Δωδεκαήμερο. Την θυμόμαστε να φροντίζει ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο το σπίτι, τα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα φαγητά και γλυκά, να πηγαίνει με κατάνυξη στην εκκλησία και να προσπαθεί με περίσσια έγνοια να νιώσουμε πνευματικά τις άγιες μέρες. Δυνατές εικόνες, από την ανάμνηση της μητέρας μας, φέρνει το ποίημα τού Νικηφόρου Βρεττάκου,«Η μητέρα μου στην εκκλησία»:
«Άλλαξε τη μπόλια της η μητέρα μου
κι ετοιμάστηκε να πάει στην εκκλησία.
Καθαρή σαν αστέρι...
Δεν ξέρει η μητέρα μου τι είναι ο ήλιος.
Τον φαντάζεται αγάπη που ανατέλλει στον ουρανό...»
Από το βιβλίο του Δ. Λουκάτου, « Χριστουγεννιάτικα και των εορτών»,ας θυμηθούμε ένα παλιό όμορφο έθιμο.Το έθιμο της κουλούρας: «Το βράδυ λοιπόν, της παραμονής των Χριστουγέννων μαζεύεται η οικογένεια γύρω από τη φωτιά (όπου έχουν ανάψει τρία ενωμένα κούτσουρα), κι εκεί η μητέρα τους φέρνει μια φρεσκοψημένη κουλούρα στρογγυλή, σφραγισμένη στην ένωσή της με την ‘‘αγία σφράϊση’’ και που έχει βάλει μέσα ένα νόμισμα. Την παίρνει ο πατέρας και την χαράζει σε κομμάτια, όσοι είναι του σπιτιού, κι ύστερα τη δίνει να την πιάσουν όλοι τους, γύρω και πάνω από τη φωτιά. Ο πατέρας παίρνει λάδι και κρασί ( της παραγωγής του, αν έχει ) και το ρίχνει από το γύρο της κουλούρας να πέσει σταυρωτά στη φωτιά. Και ψάλλουν τότε όλοι μαζί το ‘‘Η γέννησις σου Χριστέ ο Θεός ημών ανέτειλε το φως το της γνώσεως…’’. Την ίδια στιγμή τραβάει ο καθένας το κομμάτι του (‘‘σπάνε την κουλούρα’’) και κοιτάνε μήπως τους έτυχε το νόμισμα(όπως δηλαδή γίνεται αλλού με τη βασιλόπιτα). Τρώνε ύστερα το κομμάτι τους πίνουν κι από λίγο κρασί, και περνάνε το βράδυ τους με φαγητά νηστίσιμα και με τηγανίτες. Την τελετή αυτή τη λένε και βάπτισμα τση φωτιάς, σπάσιμο τση κουλούρας και πάντρεμα τση φωτιάς, αλλά το όνομα αυτό αναφέρεται σε παλιότερες εποχές, όταν βάζοντας φωτιά το ένα κούτσουρο πλάι στο άλλο, έλεγαν πως τα «παντρεύουν», (μαγική πράξη ευγονίας) και πρόσθεταν μάλιστα για το τρίτο κούτσουρο, πως είναι «ο κουμπάρος». (Τα τρία όμως κούτσουρα έχουν μαγικο-θρησκευτική σημασία).»
Από τα διηγήματα τού Κόντογλου δεν απουσιάζει και το πρόσωπο του Άη Βασίλη, που ως απρόσκλητος, άγνωστος, με ασκητική μορφή, προτιμά τους καθημερινούς τους απλούς ανθρώπους. Στην Παράδοσή μας, ο Άγιος Βασίλειος δεν είναι μόνον άνθρωπος των γραμμάτων, που, όπως λέει το τραγούδι, ‘‘έρχεται από την Καισαρεία βαστά εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι’’, αλλά είναι και γεωργός, ζευγολάτης.
Τις μέρες αυτές, με τη σκέψη μας και τη δράση μας να ξεκινάει από τους πιο κοντινούς συνανθρώπους μας, ας κάνουμε κάτι ξεχωριστό. Τα φετινά Χριστούγεννα, ας μην περιοριστούμε στην μέριμνα των δικών μας μόνο, αλλά ας εκφράσουμε έμπρακτα τον αλτρουϊσμό και την έγνοια μας σε εκείνους που την έχουν ανάγκη. Μέσα από μια τέτοια προσέγγιση θα αισθανθούμε το πνεύμα των Χριστουγέννων να μας ενδυναμώνει πραγματικά.
Πολλές ευχές σε όλους. Είθε να νιώσομε όλοι την χαρά των Χριστουγέννων, που είναι η ελπίδα, το νόημα των Χριστουγέννων, που είναι η ειρήνη και την καρδιά των Χριστουγέννων, που είναι η αγάπη. Το αστείρευτο φως απ’ Ανατολικά της Βηθλεέμ είθε να αναγεννήσει την ζωή μας και να φέρει επιτέλους ειρήνη σ’ όλο τον κόσμο. Καλά κι Ευλογημένα Χριστούγεννα.
*Η Αταλάντη Μιχελογιαννάκη -Καραβελάκη είναι εκπαιδευτικός
