Σίγουρα χειμωνιάτικες γιορτές είναι αυτές που αρχίζουν με την εορτή της Αγίας Βαρβάρας στις 4 του Δεκέμβρη και τελειώνουν στις 11 του Φλεβάρη, που είναι η εορτή του Αγίου Βλασίου. Την πληροφορία αυτή μας την δίνει ο Δημήτριος Λουκάτος μέσα από το βιβλίο του με τίτλο: “Εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία”.
Την περίοδο αυτή, σημαντικότατη θέση κατέχουν οι τρεις μεγάλες γιορτές του Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα-Πρωτο- χρονιά - Φώτα), γιορτές με πλούσιο λαογραφικό ενδιαφέρον, όπου συναντώνται με παραδοσιακή ένταση έθιμα αφενός χριστιανικά αλλά και κάποια ειδωλολατρικά αφετέρου.
Υπάρχουν όμως και οι άλλες αγιογιορτές, οι οποίες έχουν σχέση με τους γεωργούς, τους ναυτικούς μας, τους κτηνοτρόφους, με ανθρώπους γενικά της υπαίθρου, ακόμα και με τις δυσκολίες και τις ασθένειες που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, με τις μικρολαχτάρες τους αλλά και με τα βάσανά τους, γενικότερα, με τον τρόπο που διαβιώνουν.
Όλες οι παραπάνω γιορτές συμπορεύονται από την εποχή του σκληρού χειμώνα στην άλλη την εποχή της Άνοιξης. Μια εποχή που φανερώνει την αισιοδοξία και την αναγέννηση της φύσης, μαζί και την ανάπλαση του ανθρώπου! Επίκεντρο όλων αυτών των εορτών φυσικά είναι η μεγάλη εορτή της χριστιανοσύνης, τα Χριστούγεννα. Μια γιορτή όπως προαναφέραμε με ποικίλα έθιμα, με πολλές παραδόσεις πίσω από τα οποία βρίσκεται ο ίδιος ο άνθρωπος! Η παρουσία του κινεί όλα αυτά, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στο κλίμα αυτών των χαρούμενων ημερών. Παλιότερα δεν υπήρχαν οι επιδοτήσεις και οι άνθρωποι ασχολούνταν περισσότερο με τη γεωργία. Τώρα έχουν επαναπαυθεί παίρνοντας την επιδότηση και οι καλλιέργειες γενικά έχουν παραμεληθεί από πολλούς. Και με το “δίκιο” τους οι άνθρωποι... Εδώ επιβεβαιώνεται η λαϊκή ρήση και με το παραπάνω: “Αφού γεννάει το βόδι, τι σου χρειάζεται η αγελάδα;”. Ας είναι... Τυχαία δεν φτάσαμε εδώ που είμαστε σήμερα “υπό απειλήν και επιτήρησιν”. Ο λαός μας λοιπόν παλιότερα άρχιζε κάθε φθινόπωρο τη σπορά εναποθέτοντας στο φιλότιμο της γης και στην αβεβαιότητα των καιρικών συνθηκών το μέλλον του. Αυτός ο άνθρωπος, ο αγρότης ,στέκει πίσω από τα έθιμα των Χριστουγέννων. Και αυτός ο χαρακτήρας είναι, για τούτο, ο αντιπροσωπευτικός των Ελληνικών Χριστουγέννων, o γεωργικός χαρακτήρας, ο αγώνας και η αγωνία ενός λαού για να εξασφαλίσει το ψωμί του και το ψωμί των παιδιών του. Μέσα στην καρδιά του χειμώνα, με την οικογένεια συμμαζεμένη γύρω στο τζάκι, μαζί με την αισιοδοξία που χαρίζει η ζεστή φωτιά, μεγαλώνει και το όνειρο για την σοδειά που θα έρθει. Δεν είναι ένα και δύο τα παραδείγματα, που επιμένουν να τονίζουν αυτό τον καθολικό χαρακτήρα της γιορτής. Από την παραμονή τα μικρά παιδιά, περνώντας από σπίσι σε σπίτι, θα υμνήσουν το άξιο ζευγάρι του αλετριού και τον ευλογημένο θερισμό, που από τώρα προφητεύουν ότι θα έρθει σίγουρος:
“Eσένα πρέπει, αφέντη μου,
το άξιο το ζευγάρι,
το άξιο, το περήφανο
και το στεφανωμένο.
Ας είναι καλά τ’ αλέτρι σου,
Θεός να το πλουταίνη,
για να θερίζης σταυρωτά,
να δένης αντρειωμένα”.
Το όνειρο της αγροτιάς βέβαια αποτυπώνεται και πάνω στο Χριστόψωμο όπου διάφορα σχήματα συμβολίζουν το μόνιμο καημό της ταλαιπωρημένης και αδικημένης αυτής τάξης που προδόθηκε από τους υπεύθυνους της αγροτικής πολιτικής, αλλά και από τους αγροτοπατέρες που δυστυχώς κοίταξαν και κοιτάζουν την πάρτη τους. Ανέχονται με μεγάλη ευκολία να βαφτίζουν πολλά αγροτικά εισαγόμενα προϊόντα κρητικά. Γιατί κύριοι;
Πρόσφατα εισήχθη τυνησιακό λάδι, επίσης σκοπιανές ντομάτες κατέκλυσαν την αγορά της Κρήτης. Γιατί; Πώς θα προωθηθούν τα κρητικά, τα ελληνικά προϊόντα, με τέτοια νοοτροπία; Θα επανέλθω όμως στο κείμενό μου: “Ένα σχήμα, που μοιάζει σαν κεφαλαίο Β, συμβολίζει το ζυγό του αλετριού. Είναι το σχήμα του ζυγού. Σ’ αυτόν ζεύτηκαν τα δύο βόδια και όργωσαν τα χωράφια που θα φέρουν τον πολύ καρπό. Τον πολύ, επειδή τέτοιο τον θέλει το όνειρο! Πλάι στο ζυγό πλάθουν στολίδια, που παριστάνουν ένα αλέτρι και δύο βόδια. Είναι η γνωστή ιστορία της σποράς, που έγινε. Στο άλλο μισό μέρος του Χριστόψωμου, που αναφέρεται στο άλλο μισό έτος, στο άλλο εξάμηνο που θα έρθει, παριστάτουν την άγνωστη ιστορία, που την περιμένουν. Παριστάνουν εκεί με πλουμίδια ζυμαριού ένα μεγάλο σωρό, “τη στοίβα”. Είναι η στοίβα οι θημωνιές που θα γίνουν τον ερχόμενο Ιούνιο, είναι το αποτέλεσμα που προσδοκούν, είναι το περιεχόμενο του ονείρου. Ο Χριστός, που γεννιέται σήμερα, μαζί με το Χριστόψωμο που η γεωργική οικογένεια του αφιερώνει ευλαβικά, θα στέρξη, έτσι καλός που είναι, να μεταβάλη τα πλουμίδια σε ευλογημένη πραγματικότητα. Αυτή είναι στη βάση της η λαϊκή λατρευτική ψυχολογία.
Σε άλλα σπίτια, πάνω στις πίττες και στα Χριστόψωμα συνηθίζουν να σχεδιάζουν το βαρέλι και το σπίτι. Και εδώ έχουμε την ίδια προβολή των ίδιων ανθρώπινων πόθων”.
Αυτό το βαρέλι δεν είναι ένα οποιοδήποτε ξένο και άδειο. Είναι το μεγάλο βαρέλι του σπιτιού που βρίσκεται κάτω στο κελάρι.
Επίσης πάνω στο Χριστόψωμο υπάρχουν σχήματα διαφόρων ζώων. Εκφράζουν τον πόθο του γεννοβολήματος του κοπαδιού και το μεγάλωμα της στάνης. Χαρακτηριστικά τα κάλαντα στην πατρίδα μου, στα χωριά του Πηλίου.
“Εδώ σε τούτες τις αυλές,
τις μαρμαροστρωμένες,
εδώ ‘χουν χίλια πρόβατα
και δυό χιλιάδες γίδια.
Σαν κάνουν τον ανήφορο,
γιομίζει ο λόγγος όλος,
σαν κάνουν τον κατήφορο,
γιομίζει ο κάμπος όλος.
Σαν το μυρμήγκι περπατούν,
σαν το μελίσσι βάζουν,
σαν τον αφρό της θάλασσας
αφρίζουν τα καρδάρια.
Εμείς ολίγα τα ‘παμε
κι ο Θιός να τ’ αβγαταίνη!”.
Σ’ όλες γενικά τις γιορτές, αλλά κυρίως στην εορτή των Χριστουγέννων αποτυπώνονται ίχνη και στιγμές της γεωργικής αλλά και αγροτικής ζωής του έθνους μας. Εξάλλου αυτά αποτελούν και τον κορμό του. Και σίγουρα όλα αυτά τα εορταστικά ήθη, έθιμα και παραδόσεις αποκαλύπτουν σημαντικά αλλά και συγκινητικά στοιχεία του εθνικού μας βίου, προσδίδοντάς του ιδιαίτερο χρώμα και μοναδικά χαρακτηριστικά.
