Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, καθώς συναποτελεί μαζί με το δημοτικό τραγούδι αυτό που ονομάζουμε «Ελληνική Μουσική», είναι ένας μεγάλος όχι μόνο εκκλησιαστικός μα και εθνικός θησαυρός, μια μήτρα του εθνικού μας πολιτισμού. Διάκονοι και υπηρέτες της μουσικής αυτής είναι οι ψάλτες, οι άνθρωποι εκείνοι που έχουν το τάλαντο και τις γνώσεις και, ως πιστά τέκνα της Εκκλησίας, δανείζουν τη φωνή τους στους πιστούς, για να εκφραστεί μέσω της ψαλμωδίας η πίστη και η ενότητα της Εκκλησίας και να αναπεμφθεί ύμνος και αίνος, δέηση και δοξολογία στο Θεό.
Η Κρήτη, στη μακραίωνη χριστιανική ιστορία της, ευτύχησε να αναδείξει σπουδαίούς μουσικούς και ψάλτες, οι οποίοι υπηρέτησαν το ιερό αναλόγιο και διαφύλαξαν τη μουσική παράδοση της Ορθοδοξίας αλώβητη και ακέραια, γεγονός στο οποίο συνέβαλε τα μέγιστα και η διαρκής και αδιατάρακτη σχέση του νησιού με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπου, μαζί με το αγιώνυμο Όρος, διασώθηκε και διασώζεται η ψαλτική παράδοση του Βυζαντίου. Ειδικά ο μεγαλοπρεπής Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Μηνά στο Ηράκλειο υπήρξε πάντοτε, ως εκ της Θέσεώς του, κέντρο και φυτώριο ιεροψαλτικό. Από τα αναλόγια του Αγίου Μηνά πέρασαν μεγάλα ονόματα της ψαλτικής τέχνης, των οποίων οι εκτελέσεις των ύμνων την ανήγαγαν σε υψηλές κορυφώσεις.
Ανάμεσα στους ψάλτες που διακόνησαν το αναλόγιο του Αγίου Μηνά ξεχωρίζει ο Γεώργιος Ι. Παντελάκης, του οποίου η φωνή ακουγόταν κάτω από τους θόλους του ναού και δονούσε τους πιστούς στις λατρευτικές συνάξεις αδιάλειπτα από το 19ό9 έως το 2011. Ο Γεώργιος Ι. Παντελάκης ξεχώρισε και ξεχωρίζει όχι μόνο για τις ψαλτικές του ικανότητες και τη μελωδική του φωνή αλλά κυρίως για τον ήρεμο χαρακτήρα του, το εκκλησιαστικό του φρόνημα, τη συνεργατικότητά του, την αγάπη του για την τέχνη του «ψάλλειν» και την ανθρωπιά του. Γεννήθηκε το 1933 στις Κάτω Αρχάνες Ηρακλείου, όπου μετά τις γυμνασιακές του σπουδές και τη στρατιωτική του θητεία, υπηρέτησε ως Γραμματέας της Κοινότητας επί τριάντα επτά χρόνια, ασχολούμενος, παράλληλα, και με την καλλιέργεια της γεωργικής του περιουσίας. Με τη σύζυγό του Χρυσούλα απέκτησε δυο παιδιά και σήμερα είναι ευτυχισμένος παππούς πέντε εγγονών.
Με την ψαλτική τέχνη ήρθε σε επαφή από τα παιδικά του κιόλας χρόνια, αφού ευδόκησε ο Θεός να έχει θείο έναν ευλαβέστατο ιερομόναχο της Ιεράς Μονής Αγκαράθου (και αργότερα εφημέριο της Ιεράς Μονής των Σαββαθιανών), τον μακαριστό γέροντα Ευδόκιμο Παντελάκη. Ο ιερομόναχος Ευδόκιμος έμαθε το μικρό Γεώργιο να ψάλλει πρακτικά. Τούτο όμως μαζί με την έμφυτη αγάπη του για την ψαλτική τέχνη έδωσαν την ώθηση στον Γεώργιο να ασχοληθεί πιο σοβαρά με τη Βυζαντινή Μουσική και να αναζητήσει έναν δάσκαλο, ο οποίος θα τον μυούσε στα μυστικά της και θα τον έφερνε σε επαφή με τη βυζαντινή παρασημαντική, δηλαδή με τα σημάδια στα οποία είναι γραμμένη η μουσική των εκκλησιαστικών ύμνων. Το δάσκαλο αυτό τον βρήκε το 1953 στο πρόσωπο του ιερέα των Πεζών Ηρακλείου π. Γεωργίου Παπαστεφανάκη. Στο μεταξύ έψαλλε στις Κάτω Αρχάνες (όπου και κατοικούσε μόνιμα) μέχρι το 1957, οπότε και η αγάπη του προς τη Βυζαντινή Μουσική καθώς και η από μέρους του διαπίστωση των ελλείψεών του, όσον αφορά τις μουσικές του γνώσεις, στάθηκαν η αφορμή να έλθει στο Ηράκλειο και να μαθητεύσει πλάι στον Ιωάννη Βουτσινά, εξέχοντα Πρωτοψάλτη τον Αγίου Μηνά και δάσκαλο της Βυζαντινής Μουσικής, από τον οποίο έμαθε πολλά και ωφελήθηκε πολύ. Το Πτυχίο της Βυζαντινής Μουσικής το έλαβε από το Ωδείο Αθηνών το 1998, ενώ το 2003 απέκτησε και το Δίπλωμα Βυζαντινής Μουσικής, με βαθμό ΑΡΙΣΤΑ και με διάκριση, από το Σύγχρονο Ωδείο Ηρακλείου.
Το 1957, ύστερα από προτροπή του δασκάλου του Ιωάννη Βουτσινά, δοκιμάστηκε στον Ιερό Ναό του Αγίου Παντελεήμονος στο Πανάνειο, όπου και προσελήφθη ως δεξιός ιεροψάλτης, την 1η Ιανουαρίου 1958. Στον Άγιο Παντελεήμονα έψαλλε έως το 1969, οπότε και προσεκλήθη από τον τότε ιερατικώς Προϊστάμενο του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Μηνά, π. Αντώνιο Παπαδημητρίου, ο οποίος του πρότεινε να αναλάβει καθήκοντα αριστερού ιεροψάλτη (λαμπαδαρίου) στον εν λόγω ναό. Ο Γεώργιος αποδέχτηκε την πρόταση και από τότε (1969) μέχρι την 31η Ιουλίου 2011 διακόνησε αδιαλείπτως τον Μητροπολιτικό Ναό από τη θέση αυτή. Να σημειωθεί εδώ ότι για μια τριετία διετέλεσε και Άρχων Πρωτοψάλτης του ναού, λόγω ελλείψεως δεξιού ιεροψάλτη.
Η μακρά θητεία του στο αριστερό αναλόγιο του Αγίου Μηνά τού έδωσε την ευκαιρία να συνεργαστεί και να συμψάλει με τους κορυφαίους ψάλτες και δασκάλούς της Βυζαντινής Μουσικής. Μνημονεύουμε τους: Θρασύβουλο Στανίτσα, Σπύρο Μαϊδανόγλου, Δημήτριο Μαγούρη, Αθανάσιο Καραμάνη, Χρύσανθο Θεοδοσόπουλο, Ματθαίο Τσαμκιράνη, Δημήτριο Νεραντζή, Μανόλη Χατζημάρκο, Θεόδωρο Βασιλικό, Αθανάσιο Πέτα, Παναγιώτη Κορωναίο, Δημήτριο Ιωαννίδη, Στυλιανό Νανάκη, Μύρωνα Χανιωτάκη κ. ά. καθώς και με τον τωρινό Πρωτοψάλτη του Αγίου Μηνά κ. Ιωάννη Δαμαρλάκη, με τον οποίο συνεργάστηκε αρμονικά για πολλά χρόνια. Η συνεργασία τον αυτή με τόσο σπουδαίους ψάλτες και δασκάλους και η θέλησή του για διαρκή βελτίωση της απόδοσής του ως ψάλτη συνέβαλαν τα μέγιστα στη διαμόρφωση της μουσικής και ιεροψαλτικής του προσωπικότητας, όχι μόνον επειδή διδάχτηκε πολλά και αρτιώθηκε μουσικά από θεωρητικής απόψεως, αλλά και επειδή μυήθηκε στο λεγόμενο «πατριαρχικό ύφος», το ύφος δηλαδή των ψαλτών του Πατριαρχικού ναού, το οποίο θεωρείται ότι διασώζει απαρασάλευτο και απαραχάρακτο τον πατροπαράδοτο τρόπο εκτέλεσης των εκκλησιαστικών ύμνων.
Πράγματι, ένας ειδήμων, από το πρώτο κιόλας άκουσμα, θα ενέτασσε το ύφος του Παντελάκη στο ύφος των ψαλτών τον Πατριαρχείου. Τα χαρακτηριστικά του: άρθρωση καθαρή, εκτέλεση μεγαλοπρεπής, λιτή και δωρική, χωρίς περιττές φιοριτούρες, χωρίς τάση επίδειξης των μουσικών και φωνητικών ικανοτήτων, χωρίς μουσικές ακροβασίες, αλλά με σεβασμό στο παραδοσιακό μέλος και στο εκκλησιαστικό ήθος. Φωνή γεμάτη, καθαρή, με αρκετό εύρος, ικανή να γεμίσει τους θόλους τον Αγίου Μηνά και όχι μόνο να τέρψει τα ώτα των πιστών μα και να κινήσει τις καρδιές τους στη δοξολογία του Θεού, διότι, συν τοις άλλοις, η φωνή του έβγαινε όχι απλώς από το στόμα του αλλά από την καρδιά του.
Θα πρέπει ακόμα να ειπωθεί ότι ο Γεώργιος Ι. Παντελάκης υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη του Σωματείου Ιεροψαλτών Ν. Ηρακλείου «Ανδρέας ο Κρήτης», το οποίο υπηρέτησε ως Γ. Γραμματέας και Ταμίας του Δ. Σ. και πολλά προσέφερε από τις θέσεις αυτές. Για όλη του αυτή την προσφορά έχει τιμηθεί τέσσερις φορές: από την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης (1999 και 2003), από το Σωματείο Ιεροψαλτών Ν. Ηρακλείου (2003) και από το Σύλλογο Φίλων Βυζαντινής Μουσικής Ηρακλείου (1995).
Ομως ο Γεώργιος Ι. Παντελάκης δεν ήταν απλώς ένας «επαγγελματίας» του αναλογίου. "Ηταν και είναι ένας πιστός και ευλαβής ορθόδοξος χριστιανός. Λέγει ο ίδιος: «Οταν έψαλλα στο Ναό τον Αγίου Μεγαλομάρτυρα Μηνά, κυριευόμουν από μεγάλη συγκίνηση αλλά και από μεγάλο ενθουσιασμό, γιατί ένιωθα μέσα μου βαθιά τη βοήθεια και την προστασία του Αγίου μας, γιατί πάντοτε, όταν ζητούσα τη βοήθεια και την προστασία του σε δύσκολες στιγμές της ζωής μου, ένιωθα δίπλα μου τον θαυματουργό Άγιό μας».
Είπαμε, όμως, ότι, πάνω από όλα, ο Γιώργος ήταν και είναι ΑΝΘΡΩΠΟΣ με ηθικές αρχές και σμιλευμένο χαρακτήρα: μετριοπαθής, χαμογελαστός, πάντοτε με τον καλό λόγο στα χείλη, σεμνός, συνεπής, ειλικρινής, εργατικός, συνεργάσιμος, καλός φίλος, άξιος οικογενειάρχης. Ποτέ δεν κατηγόρησε συνάδελφό του, αλλά, αντίθετα, είχε αγαστή συνεργασία με ιερείς, Εκκλησιαστικά Συμβούλια, και συναδέλφους του, αναγνωρίζοντας την αξία όλων και δείχνοντας έτσι με τη στάση του ότι ο ανταγωνισμός και ο φθόνος δεν ταιριάζουν στους ανθρώπους που υπηρετούν το έργο της Εκκλησίας.
Είχα και έχω την τιμή να είναι και προσωπικός μου φίλος ο Γιώργος ο Παντελάκης. Τον ευχαριστώ γι' αυτό, όπως τον ευχαριστούμε όλοι όσοι τον γνωρίζουμε, που γνωρίζουμε την προσφορά του στην Εκκλησία και στη Μουσική της. Μια προσφορά που αναγνωρίστηκε και εκτιμήθηκε από όλους: την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης, τους ιερείς και τα κατά καιρούς Εκκλησιαστικά Συμβούλια του Αγίου Μηνά, τους φίλους και συνεργάτες του στο ιερό αναλόγιο. Αποχωρώντας από τον Άγιο Μηνά ο Γεώργιος Ι. Παντελάκης άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα του, τη σφραγίδα όχι μόνο της ψαλτικής του τέχνης αλλά προπαντός τη σφραγίδα της ηθικής του προσωπικότητας. Κι αυτό μετράει πάνω από όλα.
* Ο Γιάννης Γ. Τσερεβελάκης είναι φιλόλογος - θεολόγος
