Νέες σημαντικές πληροφορίες για τον αρχαίο οικισμό “Κούπο”, που βρίσκεται κοντά στον Κρουσώνα, αναμένεται να δώσει η νέα ανασκαφή που ξεκίνησε στην περιοχή υπό την εποπτεία της Διευθύντριας της ΚΓ’ ΕΠΚΑ Αθανασίας Κάντα. Τη χρηματοδότηση του έργου καλύπτει ο Δήμος Μαλεβιζίου, ακολουθώντας το παράδειγμα της πρώην κοινότητας Κρουσώνα, που χρηματοδότησε τη δεκαετία του 1980 δοκιμαστικές τομές (που διεξήχθησαν από την ΚΓ’ ΕΠΚΑ), οι οποίες αποκάλυψαν εκτεταμένο οικισμό με συνεχή κατοίκηση από τα Υστερομινωικά έως και Ελληνιστικά χρόνια (1200-100 π.Χ).

Η Αθ. Κάντα σε δηλώσεις της υπογράμμισε την αρχαιολογική σημασία της θέσης, η οποία κατοικήθηκε για περισσότερα από 1000 χρόνια – από την ύστερη Μινωική Εποχή έως τους Ελληνιστικούς Χρόνους. "Με τη χρηματοδότηση του δήμου", σημείωσε η κ. Κάντα, "ξεκινάει και πάλι η έρευνα ενός σημαντικού οικισμού στον Κρουσώνα. Στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο του Κούπου είχε διενεργήσει ανασκαφές κατά το παρελθόν η κ. Νώτα Δημοπούλου - Ρεθεμιωτάκη με σημαντικά ευρήματα. Η παρούσα ανασκαφική έρευνα δίδει ήδη νέα στοιχεία που θα ολοκληρώσουν τη γνώση μας για την ιστορία της περιοχής. Η πραγματοποιούμενη το αμέσως επόμενο διάστημα κήρυξη του χώρου θα διασώσει τον πολύ σημαντικό αυτό αρχαιολογικό χώρο για τις επερχόμενες γενιές".

Η ευρύτερη περιοχή του Κούπου ήταν γνωστή από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα (1918) με τις αναφορές του Ξανθουδίδη και άλλων αρχαιολόγων που αναφέρονταν στην ύπαρξη εκτεταμένου οικισμού των Μυκηναικών- Γεωμετρικών - Αρχαϊκών χρόνων. Ερευνήθηκαν δεκάδες κτίρια των Αρχαϊκών Χρόνων (7ος-6ος αι. π.Χ), με καλοχτισμένα δωμάτια. Στο εσωτερικό των δωματίων αποκαλύφθηκαν οι λίθινες βάσεις των ξύλινων κιόνων που στήριζαν την οροφή. Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί η αποκάλυψη λαξευμένων στο βράχο λάκκων που περιείχαν κεραμική και άλλα ευρήματα και φαίνεται πως αποτελούσαν εγκαίνιο των θεμελιώσεων για το στερέωμα των κτιρίων. Ξεχωρίζει ένα κτίριο με ιδιαίτερα επιμελημένη τοιχοποιία διαστάσεων 10,5 μ. - 5 μ., με καλοφτιαγμένη είσοδο και στεγασμένη αυλή-βεράντα.

Στα κτίρια βρέθηκαν ενδιαφέροντα αγγεία, σκεύη και εργαλειακός εξοπλισμός, λυχνάρια και ειδώλια ζώων. Πολύ σημαντικό είναι και το σύνολο των αρχαϊκών πήλινων ανάγλυφων πλακιδίων που αποδίδουν γυναικείες μορφές, πλούσια ντυμένες, όρθιες και καθιστές, ανδρικές μορφές και σατύρους. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν τα πήλινα πλακίδια με ανάγλυφη γυναικεία μορφή, ασφαλώς θεότητα, γυμνή ή ντυμένη με μακρύ χιτώνα που φέρει στο κεφάλι ψηλό πόλο.

Μοναδικό εύρημα αποτελεί μεγάλο τμήμα από λαιμό πίθου επίσης του 7ου αιώνα που διακοσμείται με επαναλαμβανόμενη μυθολογική παράσταση που ίσως αποδίδει τη θυσία της Ιφιγένειας ή, πιθανότερα, το φόνο της Κλυταιμνήστρας από τον Ορέστη, παρουσία της Ηλέκτρας. Σημαντική είναι εξάλλου η αποκάλυψη αξιόλογης κεραμικής των Υστερο-Γεωμετρικών Χρόνων και άλλων σημαντικών αντικειμένων που μαρτυρούν την χρήση του οικισμού και κατά τον 8ο αιώνα π.Χ.

Οι παλαιότερες οικοδομικές φάσεις που αποκαλύφθηκαν τοποθετούν πάντως την έναρξη της χρήσης του οικισμού του Κούπου τουλάχιστον από την ώριμη Υστερομινωική ΙΙΙγ Περίοδο. Παράλληλα, υστερότερα ευρήματα, όπως κεραμική και κυρίως πήλινα, ανάγλυφα πλακίδια, παρόμοια με τα αρχαϊκά χρονολογημένα στην Ελληνιστική Εποχή, παρατείνουν την διάρκεια ζωής του οικισμού τουλάχιστον μέχρι τον 3ο και 2ο αιώνα π.Χ.

Ο δήμαρχος Κ. Μαμουλάκης εξέφρασε την ικανοποίηση του για την έναρξη των εργασιών και τόνισε: "στόχος μας είναι η συνολική ανάδειξη της σημαντικής αν και άγνωστης ακόμη αρχαίας πόλης στον Κρουσώνα και η δημιουργία ενός επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου που σε συνδυασμό και με τον μινωικό τάφο που ανακαλύφτηκε πρόσφατα, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς πόλους προσέλκυσης Ελλήνων και ξένων επισκεπτών στην περιοχή».