Ο φαύλος κόσμος της κατασκοπίας μέσα από δύο ταινίες διαφορετικού ύφους και είδους.

Ο ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΟΠΩΝ

SHADOW DANCER

Σκην.: Τζέιμς Μαρς

Πρωτ.: Κλάιβ Όουεν, Άντρεα Ράισμπορο, Τζίλιαν Άντερσον, Άινταν Γκίλεν

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, μια τρομοκράτισσα του IRA συλλαμβάνεται στο Λονδίνο στη διάρκεια μιας αποτυχημένης επίθεσης, και στέλνεται πίσω στην οργάνωση ως πληροφοριοδότρια των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών.

Δράμα κατασκοπίας, βασισμένο στο ομώνυμο βίβλο του βρετανού Τομ Μπράντμπι, το φιλμ είναι μια χαμηλών τόνων, ρεαλιστική ματιά στη διαμάχη του IRA με τη βρετανική κυβέρνηση και συγκεκριμένα με τις υπηρεσίες πληροφοριών της. Ένα εξαιρετικό καστ με καλογραμμένους χαρακτήρες, ζωντανεύει μια απλή ιστορία χωρίς έντονες διακυμάνσεις, που αποζημιώνει όμως με την ανατροπή και την έκβασή της, οι οποίες περιπλέκουν συναισθηματικά την ιστορία ακόμη περισσότερο και βαθαίνουν το αίσθημα ματαιότητας του βίαιου κύκλου που δημιουργεί η τρομοκρατία.



Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΠΟΡΝ

THE BOURNE LEGACY

Σκην.: Τόνι Γκίλροϊ

Πρωτ.: Τζέρεμι Ρένερ, Ρέιτσελ Βάις, Έντουαρντ Νόρτον, Στέισι Κιτς, Σκοτ Γκλεν, Ντέιβιντ Στραδέρν, Όσκαρ Άιζακ, Άλμπερτ Φίνεϊ, Τζόαν Άλεν

Ως συνέπεια της δράσης του πρώην πράκτορα της CIA, Τζέισον Μπορν, οι αξιωματούχοι της Υπηρεσίας προσπαθούν να σβήσουν κάθε ίχνος από τα προγράμματα υπερ-πρακτόρων τους, εξοντώνοντας όλους όσους έχουν απομείνει. Ο μόνος που καταφέρνει να ξεφύγει είναι ο Άαρον Κρος, ο οποίος παίρνει υπό την προστασία του την επίσης καταδιωκόμενη επιστήμονα του προγράμματός του, Μάρτα Σίρινγκ.

Τέταρτη ταινία στην κατασκοπική σειρά ταινιών δράσης με ήρωα τον Τζέισον Μπορν που δημιούργησε στα βιβλία του ο αμερικανός συγγραφέας Ρόμπερτ Λάντλαμ. Η παρουσία του Μπορν αυτή τη φορά είναι απλώς ονομαστική, για λόγους αναγνωρισιμότητας της ταινίας και σύνδεσής της με τις προηγούμενες. Μετά από την αποχώρηση του σκηνοθέτη Πωλ Γκρίνγκρας και πρωταγωνιστή Ματ Ντέιμον από τη σειρά, η Universal αναγκάστηκε να σκαρφιστεί ένα εύρημα που ταυτόχρονα θα τη συνέχιζε και θα την οδηγούσε σε μια νέα κατεύθυνση χωρίς να αντικατασταθεί ο Ντέιμον. Ήθελαν δηλαδή μια διαδοχή που δε θα ήταν αντικατάσταση, και κατέληξαν στην έξυπνη λύση της εισαγωγής ενός νέου χαρακτήρα, ο οποίος μάλιστα δρα στο ίδιο αφηγηματικό σύμπαν με τον Μπορν. Θεωρητικά τουλάχιστον, αυτή η λύση θα επέτρεπε στο στούντιο να αποφύγει συγκρίσεις ανάμεσα στους ηθοποιούς, καθώς και να επαναφέρει τον Μπορν εφόσον κρίνει απαραίτητο- κάτι που ίσως να συμβεί πιο σύντομα απ’ ό,τι περίμεναν οι παραγωγοί εξαιτίας των σχετικά χαμηλών εισπράξεων του φιλμ.

Αυτές μπορούν εύκολα ν’ αποδοθούν στα εμφανή μειονεκτήματα της ταινίας σε σχέση με τις προηγούμενες, τα οποία αφορούν τόσο το σενάριο όσο και τη σκηνοθεσία. Ένας σωματικά και υποκριτικά ικανός πρωταγωνιστής όπως ο Ρένερ μένει σχεδόν αναξιοποίητος από το λιγότερο ενδιαφέρον σενάριο που έχει γράψει μέχρι σήμερα για τη σειρά ο Γκίλροϊ, ο οποίος αναλαμβάνει και τη σκηνοθεσία χωρίς ιδιαίτερη έμπνευση, αναμασώντας απλώς ιδέες που καθιέρωσε προηγουμένως ο Γκρίνγκρας.

Απ’ αυτές που επαναλαμβάνονται δικαιολογημένα αν και όχι εξίσου λειτουργικά, είναι τα μοτίβα έναρξης και τέλους του φιλμ. Το πρώτο πλάνο του αντρικού σώματος που επιπλέει στο νερό υπάρχει επίσης στην αρχή του «Identity» και στο τέλος του «Ultimatum», συνδέει τον χαρακτήρα με τον αγώνα για επιβίωση και εξελίσσεται κάθε φορά διαφορετικά ανάλογα με την κατάστασή του. Εδώ υπενθυμίζει την έναρξη της πρώτης ταινίας αλλά γρήγορα εξελίσσεται σε κάτι καινούριο, συστήνοντας ένα νέο πρόσωπο. Το δεύτερο μοτίβο έρχεται στο κλείσιμο και είναι βεβαίως το «Extreme ways» του Moby, το οποίο έκλεινε επίσης τις τρεις προηγούμενες ταινίες. Εδώ χρησιμοποιείται παρόμοια με το πρώτο φιλμ, με το ζευγάρι να σχεδιάζει μεσοπέλαγα την απομόνωσή του από τον κόσμο, αλλά αισθανθήκαμε ότι είναι περισσότερο ταυτισμένο με τον ίδιο τον Μπορν παρά με τις ταινίες γενικότερα. Ίσως δηλαδή θα ήταν πιο εύστοχο αν οι συντελεστές διατηρούσαν αυτό το δομικό τμήμα του φιλμ αλλά το επένδυαν με ένα άλλο τραγούδι, εξίσου γνωστό και σε παρόμοιο ύφος, ακόμη και από τον ίδιο σύνθετη. Ίσως πάλι, καθώς πρόκειται για μια σειρά σε εξέλιξη, ανάλογα με το πώς προοδεύουν οι ταινίες, το κατά πόσο συνηθίζεται ο νέος ήρωας ή συστήνονται ακόμη περισσότεροι, το συγκεκριμένο μουσικό θέμα όντως να καταφέρει με τον καιρό να ξεπεράσει τον Μπορν και να ταυτιστεί συνολικά με τη σειρά.

Γενικότερα, το φιλμ μοιάζει σαν άσκηση στις ταινίες Μπορν παρά μια αντάξια συνέχειά τους, καθώς στερείται την περιπλοκότητα, την έμπνευση, το νεύρο, το μυστήριο και την κρισιμότητα της τριλογίας του Μπορν, την οποία απλώς προσπαθεί να μιμηθεί. Καταρχάς, χάνονται η πολυδιάστατη πλοκή και χαρακτήρας. Ο Μπορν αντιμετώπιζε τρία διακυβεύματα, καθώς προσπαθούσε να θυμηθεί τον εαυτό του, να καταλάβει τι συμβαίνει μέσα στη CIA, και να επιβιώσει. Πάρα τις εντυπωσιακές επιδόσεις του και τον συμπαθητικό χαρακτήρα του, ο Κρος παραμένει μονοδιάστατος, με μοναδικό στόχο την επιβίωση. Κάθε προηγούμενη ταινία κατάφερνε να εισαγάγει καινούριους χαρακτήρες και να δώσει ανατροπές που δημιουργούσαν βαθύτερες στρώσεις στη μηχανορραφία μέσα στη CIA ταυτόχρονα μ’ ένα κυνήγι γάτας και ποντικιού με τον Μπορν. Εδώ τα πάντα είναι γνωστά από την αρχή για όλους, χωρίς κανένα μυστήριο για καμία από τις δυο πλευρές, κυνηγούς και θηράματα, με μοναδικό εναπομείναν διακύβευμα την επιβίωση των ηρώων και τη δημοσιοποίηση των μυστικών προγραμμάτων της CIA, η οποία φτάνει ένα βήμα πιο κοντά χωρίς να ολοκληρώνεται, για προφανείς λόγους μελλοντικής σεναριακής αξιοποίησης.

Οι σκηνές παρακολούθησης από τα κεντρικά της Υπηρεσίας αποτελούν τυποποιημένη και πλαδαρή επανάληψη των αντίστοιχων που είχε καθιερώσει ο Γκρίνγκρας (η σκηνή όπου οι υπάλληλοι αφήνονται κουρασμένοι στις καρέκλες τους δε θα μπορούσε να είναι πιο αυτο-αναφορική), ενώ οι σκηνές δράσης επίσης επαναλαμβάνουν ιδέες που έχουν ξαναγίνει στο πρόσφατο παρελθόν, περιστασιακά χωρίς το απαιτούμενο νεύρο (π.χ. το κυνηγητό στις στέγες), κάτι που δεν ισχύει για τις σκηνές σωματικής μάχης, μονταρισμένες με τη χαρακτηριστική ένταση που καθιέρωσε η σειρά. Το ίδιο συμβαίνει και με τη μουσική, καθώς η σύνθεση του Τζέιμς Νιούτον Χάουαρντ κινείται στο ίδιο ύφος αλλά ποτέ δε φτάνει το αίσθημα επείγοντος, αγωνίας και κινδύνου που αποπνέει εκείνη του Τζον Πάουελ στις τρεις προηγούμενες ταινίες.

Επιπλέον, με ταινίες επιβίωσης όπως το «Essential killing» (Γέρζι Σκολιμόφσκι, 2010), το «The way back» (Πίτερ Γουίαρ, 2010) και το «The grey» (Τζο Κάρναχαν, 2011) να έχουν προηγηθεί, το σενάριο δε φαίνεται να προσπαθεί πολύ για να εντυπωσιάσει με τις ικανότητες επιβίωσης του Κρος, κι όταν το επιχειρεί υπονομεύεται η λογική και σεναριακή αναγκαιότητα της σκηνής, όπως στην πάλη του Κρος με τον λύκο για να βάλει μέσα του το τσιπ παρακολούθησης και να μπερδέψει τους προϊσταμένους του, ενώ θα μπορούσε απλούστερα να το έχει πετάξει κάπου δίνοντας την εντύπωση ότι είναι ακίνητος.

Προφανώς ο Τζέισον Μπορν άφησε μεγαλύτερη κληρονομιά στη σειρά ταινιών ενός ανταγωνιστή του παρά στη δική του. Το «The Bourne identity» («Χωρίς ταυτότητα», Νταγκ Λάιμαν, 2002) κυκλοφόρησε τη χρονιά της τελευταίας ταινίας του Πιρς Μπρόσναν ως 007, «Die another day» («Πέθανε μια άλλη μέρα», Λη Τομαχόρι), ενώ τα «The Bourne supremacy» («Στη σκιά των κατασκόπων», Πωλ Γκρίνγκρας, 2004) και «The Bourne ultimatum» («Το τελεσίγραφο του Μπορν», Πωλ Γκρίνγκρας, 2007) εδραίωσαν τον ηλικιακά νεότερο, ρεαλιστικότερο, σκληρότερο και πιο ‘ανθρώπινο’ τύπο κατασκόπου. Οι παραγωγοί του Μποντ αντιλαμβανόμενοι έγκαιρα την αλλαγή της τάσης στο είδος, αποφάσισαν το 2005 να αποδεσμεύσουν τον εμπορικά επιτυχημένο και δημοφιλή 52χρονο τότε Μπρόσναν, για χάρη του νεότερου και σκληροτράχηλου Ντανιέλ Κρεγκ, τον οποίο θα δούμε τον άλλο μήνα στην τρίτη του περιπέτεια ως 007, με τίτλο «Skyfall».

Όσο για τον Κρος, η Universal ανακοίνωσε επισήμως ότι προχωράει με ακόμα μία συνέχεια, στην οποία αναμένεται να δούμε αν ο Ρένερ θα συνεχίσει μόνος του ή παρέα με τον Τζέισον Μπορν του Ματ Ντέιμον.