Του Φώτη Κωνσταντινίδη*
Η επικαιρότητα και τα φλέγοντα προβλήματα της χώρας, αλλά και του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου, μας παραπέμπουν στην ιστορία και μας βοηθοόυν να διαγνώσουμε και να ερμηνεύσουμε τα επώδυνα φαινόμενα της εξαθλίωσης στις επαναληπτικές τους φάσεις, προκειμένου να εξετάσουμε με μεγαλύτερη σωφροσύνη κάποιες όσο γίνεται αποτελεσματικές θεραπευτικές μεθόδους.
Το γεγονός είναι ότι ακόμα και οι καλύτερες εθνικές προθέσεις παρέσερναν πολιτικούς μας στο παρελθόν σε μεθόδους που κατέληγαν σε καταστροφικά για τη χώρα αποτελέσματα. Οπως το όραμα και η στρατηγική του Χαρίλαου Τρικούπη, ο οποίος μπορεί να προχώρησε στην υλοποίηση σημαντικών και αναγκαίων δημοσίων έργων, αλλά εφάρμοσε μέθοδο που αποδείχθηκε επιζήμια, οπως μισθοδοσίες των συνεχώς αυξανόμενων δημοσίων υπαλλήλων, λόγω ταχύρρυθμου κρατικού εκσυγχρονισμού, αυξημένες δαπάνες, βαριά και άδικη φορολογία, που επιδείνωσαν οι απάνθρωποι όροι των δανειστών και η έλλειψη εμπιστοσύνης επενδυτών. Ολα αυτά βέβαια σε μια εποχή που έπρεπε το ελληνικό κράτος να προχωρήσει τουλάχιστον σε μια στοιχειώδη ανάπτυξη για να αμβλύνει τη μειονεκτική της θέση σε σχέση με άλλες χώρες. Αυτό, μαζί με την εκ διαμέτρου αντίθετη και μη ρεαλιστική μέθοδο του πολιτικού του αντιπάλου Θεόδωρου Δηλιγιάννη, ο οποίος, προκειμένου ν’αυξηθεί η δημοτικότητά του, μείωσε εξωφρενικά τη φορολογία, ενώ συγχρόνως αύξησε τις δαπάνες προσφέροντας αφρόνως θέσεις σε ημετέρους, οδήγησε στην οριστική οικονομική κατάρρευση της χώρας οχι κάτι άγνωστο στη σημερινή εποχή.
Μέσα σ’ένα μακρόχρονο και δύστροπο πολυκομματικό πολιτικό κλίμα, στο οποίο πρωταγωνιστούσαν, εκτός των προαναφερθέντων, οι Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, Θρασύβουλος Ζαΐμης, Επαμεινώνδας Δεληγεώργης και Δημήτρης Βούλγαρης, που κάποια στιγμή συνέστησαν και οικουμενική κυβέρνηση μαζί με τον Χαρίλαο Ζυμβρακάκη, ο Γεώργιος Ξενουδάκης αγωνίζεται με λεοντόκαρδο σθένος στον Αδάμαντα της Μήλου και τη Μινώα της Ναυπλίας να συγκεντρώσει τον απαραίτητο αριθμό Κρητών δημοτών, προκειμένου να γίνει αποδεκτή η υποψηφιότητά του στη Βουλή των Ελλήνων. Αναζητεί το πολιτικό βήμα, όχι ως φιλόδοξος πολιτικός ανήκων σε κάποιο πολιτικό κόμμα, αλλά ως ένθερμος πατριώτης, αγωνιζόμενος να δώσει τον πατριωτικό του αγώνα για την απελευθέρωση της Κρήτης και την ένωσή της με την Ελλάδα, όπως τον είχε δώσει επανειλημμένα και στο πεδίο της μάχης. Παραδόξως, ενώ ο ίδιος ο Τρικούπης προωθεί κυρίως μέσω των πρεσβευτών μας, τα αιτήματα της Κρήτης και των άλλων υπόδουλων τμημάτων της χώρας, δεν καταστεί την είσοδο του Ξενουδάκη στη Βουλή εύκολη, ισως επειδή φοβόταν την πολεμική πολιτική του.
Ούτε μπορεί να τον βοηθήσει ο παλιός συμμαθητής και φίλος του Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, που πολέμησε στο πλευρό του στην επανάσταση του Χαιρέτη το 1841. Και η επίσκεψη το 1867 του νεαρού βασιλιά Γεωργίου στις βασιλικές αυλές των συγγενών του για να προωθήσει δήθεν το Κρητικό ζήτημα, εν μέσω της εκρηκτικής ατμόσφαιρας της Κρητικής επανάστασης 1866-69, που είχε συγκλονίσει τον κόσμο με τον άφατο ηρωισμό και την πρωτόγνωρη εθελοθυσία των ηρώων της, το μόνο που κατάφερε ήταν να ξεσηκώσει την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Βαυαρία, γιατί είχε παντρευτεί την ανιψιά του Τσάρου Όλγα! Παρά ταύτα, ο αγνός και άσπιλος εξ Ίμβρου Σφακιανός συνεχίζει απτόητος τον ιερό αγώνα του, ακολουθώντας απαρέγγλιτα το αιμόφυρτο μονοπάτι, που θα οδηγήσει στην ανάσταση της Κρήτης.
Μέσα σ’ένα τέτοιο κλίμα πολιτικής αστάθειας και κοινωνικών αναζητήσεων μιας νεόδμητης Ελλάδας αγωνιζόμενης να βρει τον δρόμο της, ασφυκτικά περικυκλωμένης από τις Μεγάλες Δυνάμεις, που πάντοτε την εποφθαλμιούσαν, και έχοντας απέναντί της τον αιώνιο εχθρό της, την Τουρκία, μόνο ένα όραμα, μια διαρκής εγρήγορση για ελευθερία θα μπορούσαν να χαρίσουν την αναγκαία ελπίδα. Παρόλο που ο ξένος Τύπος, ακόμα και το αμερικανικό κογκρέσο, σχολιάζουν εγκωμιατικά την επανάσταση του 1866, την σταματούν το 1869 και τον επόμενο χρόνο, το 1870, με αφορμή τη σφαγή στο Δήλεσι, γράφουν επικριτικά και με οξύτατη δυσμένεια για την Ελλάδα. Αξίζει ίσως ν’αναφερθεί εδώ ότι το εμπεριστατωμένο βιβλίο που έγραψε αγγλιστί ο νεαρός Ιωάννης Γεννάδιος, γιος του μεγάλου του Γένους Δασκάλου Γεωργίου Γενναδίου, αποτέλεσε την ισχυρότερη απάντηση στους επικριτές μας.
Γενικότερα παρατηρούνταν την εποχή εκείνη μια αδέκαστη μαχητικότητα στην πρωτεύουσα. Ακόμα και με την ίδρυση διαφόρων συλλόγων, όπως της Εταιρείας των Φίλων του Λαού το 1865, του Σύλλογου προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων το 1872, του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Κρητών Αναγέννηση το 1879. Γιατί η μαχητικότητα, η καλύτερη μορφή αντίστασης περιελάμβανε την Παιδεία και τον Πολιτισμό, διαχρονικά όπλα του ελληνισμού, των οποίων δεν κάνουμε επαρκή χρήση ούτε σήμερα, που χρειάζεται περισσότερο από ποτέ άλλοτε.
Φιλοπρόοδος, περισπούδαστος και γλωσσομαθής, ο Ξενουδάκης, έχοντας διαβάσει από νωρίς τους σημαντικότερους διανοούμενους της Ευρώπης όπως τον Βολταίρο, τον Ρουσσώ, τον Χιουμ και άλλους δεν παύει να παρακολουθεί και να ενημερώνεται για τις ρηξικέλευθες ιδεολογικές και επιστημονικές εξελίξεις της εποχής του, όπως του Μαρξ και του Δαρβίνου, που είχαν μια ανατρεπτική επίδραση στο κατεστημένο.
Στο γραφείο του, από το παλάτι, στην εμβολή Ακαδημίας και Κηφισίας, δεν παύουν να συχνάζουν αρχηγοί και πολεμάρχες των διαδοχικών επαναστάσεων της Κρήτης, όπως ο Χατζή Μιχάλης Γιάνναρης, ο Κόρακας, ο Κορωναίος, ο Ζυμβρακάκης, ο Νικολούδης, ο Ανδρουλάκης και άλλοι για να συζητήσουν, να σχεδιάσουν ή ακόμα για να συντάξει, ως νομικός, τα κείμενα επιστολών και αιτημάτων. Ένας διαρκής συναγερμός σχεδιαζόμενων εξεγέρσεων και ενέργειες σχετικές με την ενίσχυση των επαναστάσεων με χρήματα και εφόδια λαμβάνει χώρα και στο γραφείο της Επιτροπής του Κρητικού Αγώνα, της οποίας προεδρεύει ο στενός φίλος και συνεργάτης του, Μάρκος Ρενιέρης-επιφανής άντρας της εποχής, πολιτικός, νομικός, συγγραφέας και διοικητής της Εθνικής Τράπεζας, ο ίδιος, που όταν του προτάθηκε το βουλευτικό αξίωμα από ομάδα Κρητών, τους παρέπεμψε στον Ξενουδάκη ως πλέον κατάλληλο αυτού.
Ο Ξενουδάκης, σημαιοφόρος του οράματος της απελευθέρωσης της Κρήτης και της ένωσής της με την Ελλάδα, πρωτοστατεί απο νέος, από την εποχή της φοίτησής του στη σχολή του Γεωργίου Γενναδίου, ηγούμενος των Ενωτικών και αντιτιθέμενος στους αυτονομιστές του Μανούσου Κούνδουρου, που αρκούνταν, κατ’ αρχήν, στην απόκτηση της αυτονομίας της Κρήτης. Γι’αυτό το όραμα αγωνίστηκε να μπει στη Βουλή. Για να το διακηρύξει με το κύρος και το σθένος του βουλευτή. Να διαμηνύσει την ανάγκη της ένωσης με την Ελλάδα, προκειμένου να προστατευτεί από τις Ξένες Δυνάμεις, που δεν έπαυαν να επιβουλεύονται, στην μανιώδη ανταγωνιστικότητά τους, την κυριαρχία της. Μια αναπτυσσόμενη αποικιοκρατική τάση της εποχής, της οποίας ηγούνταν και προπαγάνδιζε ο ισχυρότερος πολιτικός της εποχής, ο καγκελάριος Βίσμαρκ. Μια εικόνα όχι τελείως ανόμοια της σημερινής...
Τέλος, το 1885, οταν βροντοφωνούσε στη Βουλή τους πύρινους λόγους του ο Γεώργιος Ξενουδάκης και ο Τύπος τους σχολίαζε, έχοντας χαρακτηρίσει τον φλογερό Σφακιανό, ως τον επί τέλους αδαμάντινο πολιτικό που έλειπε από τη Βουλή, ο νεαρός τότε Ελευθέριος Βενιζέλος, φοιτητής της Νομικής Σχολής, ακροαζόταν και διάβαζε, μαζί με τους φοιτητές του, τους μεστούς βουλευτικούς λόγους του πεφωτισμένου βουλευτή τους. Ο ευαίσθητος και ευφυής φοιτητής προφανώς θα αναγνώρισε στον Ξενουδάκη τον εμπνευστή και πρωτοπόρο του πολιτικού του προσανατολισμού, που είχε ως οδηγό τίποτε άλλο παρά το όραμα του εμπνευστή του, δηλονότι την απελευθέρωση της Κρήτης, της Μακεδονίας και άλλων αλύτρωτων περιοχών και την ένωσή τους με την Ελλάδα. Όπερ και εν συνεχεία επέτυχε ο μεγάλος πολιτικός μας, πιθανόν όχι χωρίς κάποια ενδόμυχη ευγνωμοσύνη προς τον φωστήρα του.
* Ο Φώτης Κωνσταντινίδης είναι σεναριογράφος - σκηνοθέτης
