Του Γιώργου Μαρταβαντζή*

90 χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος από τον βίαιο και απάνθρωπο διωγμό των παιδιών της Ιωνίας, του Πόντου, της Καππαδοκίας, της Ανατολικής Θράκης και των άλλων περιοχών της Μικράς Ασίας από τις εστίες τους.

Ήταν ένας δρόμος χωρίς γυρισμό που για άλλους μεν άρχισε άμεσα με την ήττα των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων στα μέρη τους, για άλλους δε με την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάνης το 1923, που στους πρώτους επέβαλε ότι δεν μπορούν να γυρίσουν πίσω πλέον, στους άλλους δε, ότι θα έπρεπε σε κάθε περίπτωση να ανταλλαγούν με βασικό κριτήριο το θρήσκευμά τους.

Σαν αποτέλεσμα του πολέμου που μόλις είχε κερδίσει η Τουρκία, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι βρεθήκαν άστεγοι, φτωχοί, άρρωστοι και απελπισμένοι. Παράλληλα η ανταλλαγή ήταν το αποκορύφωμα μιας μακράς ιστορικής διαδικασίας η οποία συνεχιζόταν περισσότερο από ένα αιώνα. Το παλιό οθωμανικό μοντέλο της συνύπαρξης κοινοτήτων και θρησκειών ήταν καταδικασμένο φαίνεται από την επέλαση ενός πιο σύγχρονου κόσμου.

Οι χριστιανικές κοινότητες όπως η ελληνική, η αρμένικη και η σλάβικη αποδείχθηκαν ιδιαίτερα δεκτικές σε διάφορες επιδράσεις καθώς ο κόσμος εκβιομηχανιζόταν, οι δοσοληψίες της αυτοκρατορίας γίνονταν με ατμόπλοια και τρένα και οι Χριστιανοί βρέθηκαν σε πλεονεκτική θέση να λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ της επικράτειας του σουλτάνου και των συνεργατών της στη Δύση.

Ιδιαιτέρα η ελληνική μειονότητα γνώρισε μεγάλη οικονομική άνθιση και πολλά από τα επιφανή μέλη της απέκτησαν τεράστιες περιουσίες ως έμποροι και τραπεζίτες του Σουλτάνου.

Η πρόοδος όμως του ελληνισμού από τα τέλη του 18ου αιώνα και εντεύθεν, δημιούργησε στα μάτια των Οθωμανών μια κατάσταση εκρηκτική, και μια σύγκρουση για τον έλεγχο του Αιγαίου και για την κυριαρχία στην Ανατολική πλέον Μεσόγειο φαινόταν πια σαν αναπόφευκτη.

Κληθήκαν λοιπόν οι προγονοί μας να πληρώσουν το «μάρμαρο» για τα γεωστρατηγικά παιχνίδια, που παίχθηκαν στην περιοχή από τις Μεγάλες Δυνάμεις που ανάλογα κάθε φορά με τα δικά τους συμφέροντα αποφασίζουν.

Έτσι πληθυσμοί, με παρουσία πολλών χιλιετιών στην περιοχή αυτή, με διαρκή και ανεκτίμητη προσφορά στον σύγχρονο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πολιτισμό, που εάν δεν υπήρχε δεν γνωρίζομε τι θα ονομάζαμε σήμερα σύγχρονο πολιτισμό, διαλύθηκαν και θα έπρεπε να αναζητήσουν νέα εγκατάσταση μακριά από τη γη της καταγωγής τους και υπό νέους και επαχθείς όρους για εκείνους.

Μια μικρή αναφορά μόνο στη προσφορά τους αυτή:

1) Στον εκ Σαδαγολθινής Καππαδοκίας ΘΕΟΦΙΛΟ, Ουλφίλα ονομασθέντα υπό των Γότθων (προγόνων των σημερινών Γερμανών), που ήταν και ο πρώτος επίσκοπος τους και τους εκπροσώπησε στη Β’ Οικουμενική Σύνοδο στη Κωνσταντινούπολη το έτος 381, δημιούργησε το γοτθικό αλφάβητο (το Παλαιό Γερμανικό), έγραψε σ’ αυτό την Αγία Γραφή, το πρωτότυπο κείμενο της οποίας σώζεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ουψάλα της Σουηδίας όπως αναφέρει ο αείμνηστος καθηγητής του Παν/ιου Αθηνών Παύλος Καρολίδης στο βιβλίο του «ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΚΑΙ» εκδοθέν στην Αθήνα το έτος 1890.

2) Στον εκ Ταρσού της Κιλικίας ΘΕΟΔΩΡΟ πρώτο επίσκοπο της Κανταουρίας ( Κατέρμπορυ) και Αρχιεράρχη της Αγγλίας

3) Στους ΠΟΘΕΙΝΟ και ΕΙΡΗΝΑΙΟ, μαθητές του Πολυκάρπου μαρτυρήσαντος επισκόπου Σμύρνης που μετέδωσαν το Χριστιανισμό στη Γαλλία, στη Ρωσία, στην Ιταλία και την Ισπανία.

Έτσι οι Έλληνες αυτοί Ιεράρχες, μετέδωσαν το Χριστιανισμό στους αναφερόμενους λαούς, σχημάτισαν το αλφαβητάριο τους και έγιναν με αυτό τον τρόπο οι δημιουργοί της Φιλολογίας και της εν γένει διανοητικής κινήσεως στους λαούς αυτούς.

Δεν είναι τυχαίο δε ότι στις παραδόσεις όλων των αναφερόμενων λαών ανακαλύπτει κανείς ίχνη των ελληνικών επών και παραδόσεων όπως παρατηρεί ο Ελβετός ιστορικός Μαξ Μπίντιγκερ ως μεσαιωνικό έπος το ΔΗΜΩΔΕΣ ΑΣΜΑ που αναφέρεται στο έπος των γιων του Ανδρονίκου.

Η αναφορά αυτή γίνεται σαν ελάχιστος φόρος τιμής προς τα παιδιά της Ιωνίας, οι απόγονοι των οποίων θα έπρεπε πια εδώ να ξεκινήσουν από το μηδέν και σε πολύ αντίξοες συνθήκες.

Παρά τις δυσκολίες αυτές όμως, σμιλεύτηκαν με τους ανθρώπους που συνάντησαν στη νέα κατοικία τους, έδωσαν και πήραν ο, τι καλύτερο, θωράκισαν με υποδειγματικό τρόπο τη νέα τους πατρίδα, που δεν γνωρίζομε ποια θα ήταν η κατάσταση της σήμερα, με το ξέσπασμα των τόσων εθνικισμών στα Βαλκάνια και στην ευρύτερη περιοχή μας.

Ενταχθήκαν υποδειγματικά σε όλους τους τομείς της κοινωνικής, οικονομικής πολιτιστικής και άλλης δραστηριότητας, προάγοντας έτσι το επίπεδο του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού. Με το μπόλιασμα τους αυτό, μετέφεραν όμως σε μας τους απογόνους τους τη νοσταλγία των αλησμόνητων πατρίδων που εμείς ως απόγονοί των, έχομε καθήκον να τιμάμε τη μνήμη τους και να μεταφέρομε τη νοσταλγία μας αυτή και στους απογόνους μας.

Παράλληλα μέσω των συλλόγων και των άλλων φορέων μας οφείλομε να έχομε επαφή με επισκέψεις μας στα μέρη της καταγωγής μας και να φροντίσομε τουλάχιστον τα μνημεία που υφίστανται μέχρι σήμερα να τα διατηρήσουμε ή ακόμα και να βελτιώσομε την κατάσταση στην οποία αυτά βρίσκονται σαν ελάχιστο φόρο τιμής στην μακραίωνα παρουσία των προγόνων μας στα μέρη αυτά.

* Ο Γιώργος Μαρταβαντζής είναι δικηγόρος