Μια σπουδαία έκδοση του Πολιτιστικού Συλλόγου Κουσέ “Μιχάλης Κουρμούλης” μου έφερε πριν από λίγες μέρες στη Βικελαία Βιβλιοθήκη η κυρία Ουρανία Κουτσάκη-Καράτζη, φιλόλογος, η οποία είχε και την τυπογραφική φροντίδα, την επιμέλεια βέβαια αυτής έκανε ο φιλόλογος Ανδρέας Λενακάκης. Τίτλος του πονήματος αυτού “Το κρητικό δημοτικό τραγούδι στον Κουσέ” με αξιόλογες συλλογές ανθρώπων που έχουν προσφέρει και συνεχίζουν να προσφέρουν.
Θα αναφέρω τα ονόματά τους: Ζαχαρίας Καψαλάκης, Κωστής Κουρτικάκης, Ευαγγελία Λαμπιθιανάκη-Παπαδάκη, Θεοχάρης Δετοράκης και φυσικά οι δύο προαναφερόμενοι φιλόλογοι.
Τόνωση ηθικού και πνευματική ανάταση σε μία εποχή που οι έννοιες της παράδοσης και του λαϊκού πολιτισμού φθίνουν, τείνουν να ισοπεδωθούν από την λαίλαπα άλλων πολιτισμικών φαινομένων. Δε συμφωνώ απόλυτα με την καθιέρωση των BEACH PARTY, των καρναβαλικών εκδηλώσεων και την άφθονη ρήψη βεγγαλικών. Δε λέω, χρειάζονται κι αυτά, αλλά μην κοροϊδευόμαστε αυτές οι κινήσεις δεν προάγουν το πνεύμα του πολιτισμού. Αυτά είναι η εύκολη και επικοινωνιακή λυση.
Θα επανέλθω όμως στα περιεχόμενα της έκδοσης. Τραγούδια ακριτικά, ριζίτικα, ιστορικά, παραλογές, τραγούδια του κάτω κόσμου, της θρησκείας. Δεν λείπει η ερωτική αλφάβητος με τα ανάλογα τραγούδια, τα τραγούδια της ξενιτιάς, τα διάφορα γνωμικά, τα μοιρολόγια, τα τραγούδια του γάμου, των παιδιών, τα σατιρικά και οι λογής λογής μαντινάδες.
Η παρούσα έκδοση συνοδεύεται επίσης από ένα χρήσιμο γλωσσάρι κι ένα αγγλικό κείμενο το οποίο αποδίδει με τον πρέποντα σεβασμό την κρητική διάλεκτο! Εντυπωσιακό είναι και το αρχειακό φωτογραφικό υλικό. Το χωριό Κουσές, οι πύργοι των Κουρμούληδων στον Κουσέ και τον Ξωπατέρα στην Οδηγήτρια, η Αγία Πελαγία, το Αγιοφάραγγο με τον Άγιο Αντώνη, ο Κουσανός γάμος, σχολικές φωτογραφίες με τον αείμνηστο δάσκαλο Μιχάλη Καψαλάκη, πατέρα του Ζαχαρία και νονού μου, αφού ήταν νονός της γυναίκας μου.
Φωτογραφίες με γλέντι και χορό, ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στην εξοχή, το λεωφορείο του Μαραγκάκη, μεταφορικό μέσο της εποχής και τέλος η παραλία του Αγιοφάραγγου με τους Κουσανούς παραθεριστές στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα, περίοδο του καλοκαιριού... τέτοιες μέρες θα έλεγα! Φωτογραφίες που με συγκινούν ιδιαίτερα, που φέρνουν στο μυαλό μου μνήμες και θύμησες της γενέθλιας γης μου, τότε... πριν από μερικές δεκαετίες, στις όμορφες παραλίες, τις ομορφότερες του νοτίου Πηλίου!
Μικρό, Μήλινα, Κουκουλέικα, Χοντρή Άμμος, Καστρί, Άγιος Ανδρέας, Καραβάκι, Μαραθιάς, Πλατανιάς, Λύρη, Θεοτόκος, Μουρτιάς...
Άνδρες, γυναίκες, παιδιά... ακόμα και γιαγιάδες. Οι παραπάνω παραλίες γέμιζαν, ιδίως τις Κυριακές. Κίνηση, κραυγές και φωνές συνέθεταν το τοπίο. Πολλές γυναίκες έμπαιναν στη θάλασσα με μακριές κομπινεζόν ή και με νυχτικές ακόμα, με τα εσώρουχά τους να διαγράφονται πέραν του δέοντος. Λίγοι και λίγες κυκλοφορούσαν κανονικά μαγιό, ολόσωμα αλλά εντελώς άκομψα.
Καμία σχέση με τα σημερινά. Φορούσαν μακριές ρόμπες κατεβαίνοντας στην παραλία, έφταναν στο κυμοθάλασσο, ξεντύνονταν γρήγορα κι έπεφταν στα ρηχά με τσιρίγματα, φωνές... Κάπως έτσι ήταν οι παραλίες της πατρίδας μου, αλλά και όλες οι παραλίες εκείνη την εποχή! Απλές, φυσικές, ανθρώπινες, αγνές. Το ίδιο και οι νότιες παραλίες της Κρήτης, αυτές του Λυβικού, με την ξεχωριστή και μοναδική ομορφιά τους, ειδικά σε περασμένες εποχές!
Αγιοφάραγγο, Χρυσόστομος, Μάταλα, Λέντας, Κομμός, Κόκκινος Πύργος... Σήμερα άλλαξαν τα πράγματα. Παραλίες γεμάτες πολυθρόνες και ομπρέλες, ψάθες και αναρίθμητα κορμιά (νεανικά ή γερασμένα), μαγαζιά με εκωφαντική μουσική, παράγκες ή αυθαίρετα, ξενόγλωσσες επιγραφές και μεγάλα πατάκια στην είσοδο των καταστημάτων να γράφουν τη λέξη Welcome, θυμίζοντάς μας εκείνο το παλιό νοσταλγικό τραγούδι: “Να τι θα πει Ελλάδα!”.
Παραλίες που σήμερα εμείς οι “πολιτισμένοι” βιάζουμε καθημερινά να τις γεμίζουμε με σκουπίδια, ακαθαρσίες, σπάμε τους χώρους υγιεινής που υπάρχουν, έχοντας σ’αυτήν την προσπάθειά μας και συμμάχους. Ποιους; Τους δημόσιους φορείς φυσικά, οι οποίοι υποχρεούνται πρώτοι απ’όλους να συμβάλλουν στην διατήρηση των ευαίσθητων οικοσυστημάτων, τη διατήρηση των προστατευόμενων ειδών και γενικά την προφύλαξη των ακτών. Ενα κείμενο ανέσυρα από το διαδίκτυο με τίτλο: Ξεπατώνοντας τη βραχόπλακα στον Κομμό Μεσαράς. Σας το μεταφέρω όπως είναι.
“Ένα άλλο «έργο» που μας καταγγέλθηκε και προκάλεσε αλγεινή εντύπωση σε έλληνες και ξένους επισκέπτες ήταν η καταστροφή της βραχόπλακας στον Κομμό Μεσσαράς. Η βραχόπλακα (beach-rock) είναι επίπεδος γεωλογικός σχηματισμός στο όριο αμμουδιάς και θάλασσας και παίζει σπουδαίο ρόλο στη δυναμική της παραλίας γιατί εκτονώνει την κυματική ενέργεια και συγκρατεί την αμμουδιά στην θέση της. Η παραλία του Κομμού εκτός από περιοχή ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας και περιοχή NATURA είναι και αρχαιολογικός χώρος. Η παραλία χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη βραχόπλακα που βρίσκεται στη ζώνη του κύματος. Μετά τη βραχόπλακα εκτείνεται η αμμουδιά του Κομμού που τελειώνει σε αμμόλοφους με αραιούς κέδρους που με την παρουσία του αρχαιολογικού χώρου δίνουν μια μυθική εικόνα στην περιοχή. Δεν μπορεί να το πιστέψει κανείς εύκολα αλλά τη βραχόπλακα βάλθηκε να καταστρέψει η Αναπτυξιακή Εταιρία του τοπικού Δήμου! Με σκοπό να μην «ενοχλούνται οι επισκέπτες» και να χωρέσουν περισσότερες ομπρέλες θαλάσσης. Δεν σας θυμίζει την «κότα με τα χρυσά αυγά»; Καταστρέφουμε τη φύση και τις διεργασίες της, που ακόμα δεν γνωρίζουμε επακριβώς, για να κερδίσουμε περισσότερα χρήματα.
Αλλά αυτό επιφέρει μόνον βραχυπρόθεσμα οφέλη. Γιατί χωρίς τη βραχόπλακα που συγκρατεί την παραλία μπορεί να χαθεί και η «κότα που κάνει τα χρυσά αυγά», δηλαδή η αμμουδιά και μετά ο τουρισμός! Ευτυχώς που παρενέβησαν έγκαιρα οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος και σταμάτησαν την ολοσχερή καταστροφή. Παραμένουν ακόμη τα «ερείπια» της βραχόπλακας που η Αναπτυξιακή Εταιρεία πρόλαβε να καταστρέψει και τα οποία συγκέντρωσε στο πίσω μέρος της παραλίας, μπροστά από τον αρχαιολογικό χώρο, ίσως για να μπορούν να συγκρίνουν οι επισκέπτες τα έργα των νεώτερων Ελλήνων με εκείνα των αρχαίων”.
Έκανε πολλές σκέψεις μέσα, διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντας το κείμενο αυτό του διαδικτύου, το οποίο προφανώς πολλοί φορείς και διάφοροι πολιτιστικοί σύλλογοι με περίσσιες οικολογικές και περιβαλλοντικές ευαισθησίες θα γνωρίζουν... Το ξανασκέφτηκα και είπα μέσα μου, δίνοντας την ίδια απάντηση στον εαυτό μου, αυτή που δίνει και ο λαός μας: “Τα παράπονά σου στο Δήμαρχο! ή στην καλύτερη πετίπωση στον αρμόδιο αντιδήμαρχο, όπως είναι σήμερα τα πράγματα”.
