Λένε ότι η επιστήμη της Φυσικής μπορεί να δώσει απαντήσεις σε όλα τα φαινόμενα. Ή έστω… σχεδόν σε όλα (για να περιορίσουμε τις αυτονόητες αντιρρήσεις). Ιδιαίτερα τώρα με τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου, ό,τι έχει σχέση με τον αθλητισμό περνάει από το μικροσκόπιο της επιστήμης. Μεταξύ αυτών και το άλμα «εις ύψος».

Το αγώνισμα αυτό έχει υποστεί αρκετές βελτιώσεις, στα τελευταία πενήντα χρόνια. Είναι δε ιδιαίτερα αγαπητό στο γράφοντα, αφού ήταν το αγαπημένο του αγώνισμα κατά τα σχολικά χρόνια, μαζί με τη … σφαιροβολία. Όσο αστείο και ασυμβίβαστο κι αν ακούγεται, συμβαίνουν κάτι τέτοια με τους … δεκαθλητές. Και φυσικά, η ενασχόλησή μας ήταν πάντα στο χώρο του αθώου ερασιτεχνισμού. Εντελώς απρογραμμάτιστα, αυθόρμητα και τυχαία, συνέβαινε να αθλούμαστε, προσπαθώντας όσο μπορούσαμε να παραγκωνίζουμε τους άλλους επίδοξους άλτες ή ρίπτες, για να πάρουμε σειρά και να δοκιμάσουμε τις ικανότητές μας… και πάλι, αυτό συνέβαινε όταν είχαμε την τύχη να βρεθούμε ελεύθεροι και χωρίς επιτήρηση (πράγματα σπάνια και τα δύο) μπροστά σε σκάμμα, ή σε χώρο που μπορούσε να γίνει ρίψη σφαίρας, χωρίς το φόβο να υποστεί ζημίες το έδαφος… και να μας κυνηγήσουν!

Όλα αυτά ξεχάστηκαν για πολλά χρόνια. Πέρασαν και τα φοιτητικά χρόνια… με απαλλαγή από τη γυμναστική, τη μια χρονιά για «λόγους υγείας», την άλλη χρονιά ως έχων λάβει μέρος στην παρέλαση (25ης … 28ης… δεν θυμάμαι, ντυμένος κρητικός, με τη Στέγη Κρητών Θεσ/νίκης) κ.ο.κ.

Ύστερα ήρθε ο στρατός. Εκεί δεν μπορώ να πω… γυμνάστηκα όσο σε ολόκληρη την προηγούμενη ζωή μου. Ή όσο αρμόζει σ’ ένα… Δεκαθλητή. Όμως, όχι στο στίβο κάποιου σταδίου, αλλά στο Στίβο Mάχης του στρατοπέδου, στο Στίβο Kαταδρομών και τέτοια. Για να είμαι ειλικρινής, χάρη στα καλλιτεχνικά, κατόρθωσα να λουφάρω κάποια απογεύματα από γυμναστικές και διάφορα άλλα, όμως η πρωινή εκπαίδευση ήταν υπεραρκετή, ώστε να αποκτήσω μέση δακτυλίδι, που θα τη ζήλευαν αρκετές δεσποινίδες, σήμερα. Και παράλληλα είχα (και είχαμε όλοι) την απαραίτητη φυσική κατάσταση. Πάνω απ’ όλα ήταν η φυσική κατάσταση για να αντέχουμε και κυρίως, γιατί ο αξιωματικός, έστω και έφεδρος, όταν θα πάει στη μονάδα και έρθει η στιγμή να ασκήσει διοίκηση, «πρέπει να δίνει το παράδειγμα».

Ήταν και οι εποχές οι δύσκολες, όπου δεν υπήρχαν βουλευτές να ενδιαφερθούν για σένα, να σου κάνουν μετάταξη, ή μετάθεση στην 126 Σμηναρχία Μάχης (στην αεροπορία) δίπλα στο σπίτι σου, ή να σε τοποθετήσουν, έστω και λόγω των καλλιτεχνικών σου προσόντων σε κάποιο γραφείο Δημοσίων Σχέσεων του στρατού ή έστω, στο Πεντάγωνο, στην Αθήνα.

Μετά από την σχεδόν εξάμηνη φοίτηση στη σχολή αξιωματικών και την εξάμηνη παραμονή και εξοικείωσή μου στα κρύα και τα χιόνια της παραμεθορίου, στα σύνορα δηλαδή, ήρθε η πολυπόθητη μετάθεση, που θα διαρκούσε για τους υπόλοιπους, άλλους δώδεκα μήνες της θητείας μου. Και επειδή το βουλευτικό μέσο δεν υπήρχε, η διαταγή έλεγε να παρουσιαστώ σε μια άλλη… παραμεθόριο, κυριολεκτικά χαμένη κάπου στην ορεινή κεντρική Ελλάδα.

Παρουσιάστηκα, ένστολος, φορώντας την «αφρικάνα» με το φουλάρι στο γραφείο του διοικητή. Χαιρέτησα, κλαρίνο, αναφέρθηκα, είπα τα σχετικά που προβλέπονται κατά τις μεταθέσεις (ότι δηλ. «παρουσιάζομαι κατόπιν διαταγής του Αρχηγείου Στρατού κ.λπ….») κι όταν τέλειωσα, ο διοικητής κούνησε το κεφάλι.

-Κύριε δόκιμε, μου είπε, ξέρεις ποια είναι η αποστολή μας εδώ;

-Να εκτελούμε αγόγγυστα τας διαταγάς και να είμεθα προσηλωμένοι εις το καθήκον μας… απάντησα χωρίς κανένα δισταγμό, έχοντας ακούσει και απομνημονεύσει κάποια χρήσιμα σλόγκαν της εποχής και ήμουν βέβαιος ότι θα ενθουσίαζα το διοικητή με την ετοιμόλογη απάντησή μου.

-Όχι, όχι, κάνετε λάθος. Αποστολή μας είναι να μεταλαμπαδεύσουμε στο λαό το πνεύμα της Επαναστάσεως. (Εδώ, ζητώ συγγνώμη από όσους δεν είναι σχετικοί με τη φρασεολογία της εποχής, αλλά που να εξηγώ … στον καθένα, χωριστά).

-Διατάξτε, κύριε διοικητά… έκαμα με εξαρτημένα αντανακλαστικά. Εκείνος συνέχισε.

-Ξέρεις ποιος έκαμε την επανάσταση;

Δεν ήθελα αναφέρω ονόματα, γιατί και μεταξύ των αξιωματικών της εποχής υπήρχαν αντιζηλίες και πολλά άλλα που δεν τα ήξερα. Θυμήθηκα, όμως, το λοχαγό μας στην Κόρινθο, όπου πρωτοπαρουσιάστηκα, που ήταν και συμπατριώτης μας, όταν μας έκανε Ε.Η.Δ., απόγευμα, στις κερκίδες του σταδίου του στρατοπέδου… μας πληροφορούσε (διαψεύδοντας απροκάλυπτα κάθε επίσημη διαβεβαίωση), ότι την Επανάσταση την έκαμε ο Στρατός και ότι ο Στρατός θα διοικεί στο εξής… για πάντα!!! Φαίνεται ότι με αυτές τις σκέψεις καθυστέρησα να απαντήσω και με ξαναρώτησε:

-Μήπως δεν γνωρίζεις ποιος έκαμε την Επανάσταση;

-Ο Στρατός, κύριε διοικητά, είπα δυνατά.

-Όχι, την Επανάσταση την έκαμες εσύ, ο Δημήτρης μέσα, ο ανθυπολοχαγός, ο Γιώργος ο πολίτης που εργάζεται στο γραφείο μας… την έκαμε ο λαός…

Ήταν η εποχή όπου ο ζήλος και ο ενθουσιασμός των πρώτων χρόνων είχε αρχίσει να εκτονώνεται και υπήρχε ανάγκη εύρεσης λαϊκού ερείσματος. Κούνησα το κεφάλι καταφατικά, για να δείξω ότι κατανόησα το συλλογισμό. Έδειξε ότι ικανοποιήθηκε. Κυρίως, όμως, απ’ ό,τι κατάλαβα και αργότερα, όταν τα πράγματα μαλάκωσαν και η καθημερινή επαφή, μας έφερε πιο κοντά, ότι μου τα είπε όλ’ αυτά… καλού – κακού… έτσι επειδή έπρεπε να δείξει σ’ ένα νεοφερμένο ότι κι αυτός «μεταλαμπαδεύει το πνεύμα της Επαναστάσεως»!

Κάνοντας μεταβολή κι ενώ ήμουν στην πόρτα (όπως γίνεται σε όλες τις ταινίες), με ξαναφώναξε και μου είπε:

-Κύριε δόκιμε… την Κυριακή είναι οι Διανομαρχιακοί Αγώνες Στίβου και παίρνουν κάθε χρόνο μέρος και όλοι οι αξιωματικοί της Στρατιωτικής Διοίκησης του Νομού. Μου φαίνεσαι αθλητικός τύπος. Τη Δευτέρα σε θέλω στο γραφείο μου… μ’ ένα κύπελλο!!!

Χαιρέτησα και έφυγα. Ο οπλουργός, μου εξήγησε τα υπόλοιπα και μου ζήτησε να του πω σε ποιο αγώνισμα ήθελα να με δηλώσει. Τότε είναι που ξύπνησε μέσα μου ο Δεκαθλητής. Του είπα να με δηλώσει στο άλμα «εις ύψος» και στη σφαιροβολία. Μου έριξε μια ματιά με δυσπιστία, αλλά χωρίσαμε χωρίς να πούμε τίποτε άλλο.

Για να μην τα πολυλογούμε, το Σάββατο πήρα τον οδηγό με το τζιπ και με πήγε στο στάδιο. Τρόπος του λέγειν, δηλαδή. Ήταν η μεγάλη αυλή του σχολείου. Ίσως, το σλόγκαν της εποχής: «Κάθε πόλη και Στάδιο – Κάθε χωριό και Γυμναστήριο», δεν είχε φτάσει στην… αλπική ζώνη όπου υπηρετούσα. Έκαμα μερικούς γύρους για ζέσταμα, όπου κατάλαβα ότι στο διάστημα που έφυγα από τη σχολή αξιωματικών η περίφημη φυσική κατάσταση, άρχισε σταδιακά να μ’ εγκαταλείπει. Δοκίμασα δυο – τρεις ρίψεις με τη σφαίρα με τον παλμό «Ο’ Μπράϊαν», (από το όνομα του τότε γνωστού αμερικανού σφαιροβόλου -1951), που ξεκινούσε με τα νώτα στραμμένα προς το σημείο βολής. (Ο παλμός που χρησιμοποιείται σήμερα, όπου ο ρίπτης περιστρέφεται όπως περίπου στη ρίψη του δίσκου, ανήκει στο Ρώσο Αλεξάντερ Μπαρίσνικοφ και πρωτοεμφανίστηκε το 1972, για να υιοθετηθεί σταδιακά και από τους άλλους ρίπτες, ως τα σήμερα). Επιχείρησα μετά και δυο – τρία άλματα με τον παλμό Στράντλ, όπου ο άλτης περνάει τον πήχυ όχι σε ύπτια θέση, όπως σήμερα, αλλά με το στήθος, κάπως όπως ο ιππέας ανεβαίνει στο άλογο. Φυσικά, ούτε πήχυς υπήρχε, αλλά ο οδηγός μου, κρατούσε ένα σχοινάκι, που η άλλη άκρη του ήταν δεμένη σε μια κάθετη δοκό. Και φυσικά, στο σκάμμα η άμμος πλησίαζε τα όρια ελαστικότητας του τσιμέντου. Τα στρώματα με το αφρώδες πλαστικό ήταν γνωστά μόνο στην ασπρόμαυρη τηλεόραση, της εποχής!

Αυτό ήταν. Το βράδυ και κυρίως μεσονυχτίς, κατάλαβα ότι με την προπόνηση, ήμουν σε τέτοιο βαθμό πιασμένος, λόγω της μακράς αποχής μου από τα αθλητικά, που μου ήταν αδύνατο να γυρίσω από το ένα πλευρό στο άλλο. Το πρωί κατάλαβα ότι οι διαταγές ήταν ισχυρότερες από τον πόνο. Πήγα, πιέζοντας τον εαυτό μου. Έγινε μια τελετή, ο νομάρχης είπε κάτι, έγινε αγιασμός, είπαν και κάποιοι άλλοι τα δικά τους και οι αγώνες ξεκίνησαν. Παρά την απελπιστική κατάστασή μου και όπως λέει η φράση του λαού για τη χώρα των τυφλών… πρώτευσα και στο ύψος όσο και στη σφαίρα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, όπως και στις Ολυμπιάδες δεν έχει σημασία το ρεκόρ. Σημασία είχε ότι περίμενα τη Δευτέρα το διοικητή, έξω από το γραφείο του, με δύο κύπελλα. Αυτό τον ικανοποίησε ιδιαίτερα και από τότε μπορώ να πω ότι με αντιμετώπιζε με ένα δικό του είδος σεβασμού και εκτίμησης. Μπορεί να μην πέτυχα στη μεταλαμπάδευση του πνεύματος της Επαναστάσεως, όμως τον έβγαλα ασπροπρόσωπο και τον έκαμα υπερήφανο για τους αξιωματικούς του. Αυτή ήταν η πρώτη επίσημη αθλητική μου εμφάνιση… και η τελευταία μου!!!

Το 1964, στους Ολυμπιακούς του Μεξικού, ένας νεαρός αμερικανός ο Ντικ Φόσμπερυ, πήρε το χρυσό στο ύψος, περνώντας τον πήχυ μ’ ένα δικό του, περίεργο και πρωτόγνωρο τρόπο, που από τότε φέρει το όνομά του. Fosbury Flop. O άλτης περνάει τον πήχυ με την πλάτη. Όλοι οι άλτες μιμήθηκαν το στυλ του Φόσμπερυ, μέχρι σήμερα, γιατί με αυτό επιτυγχάνονται καλύτερα ρεκόρ. Την εξήγηση αναλαμβάνει … η Φυσική, με τη σχέση v2=2gh, όπου v η ταχύτητα του άλτη, g η επιτάχυνση της βαρύτητας και h το ύψος. Ή το ύψος h=v2/2g. Επειδή το g είναι σταθερό σ’ ένα τόπο (μεταβάλλεται μόνο από τον Ισημερινό προς τους πόλους… αλλά ποιος πηγαίνει για άλματα εις ύψος στην Ανταρκτική;), το ύψος στο οποίο φτάνει ο άλτης εξαρτάται μόνο από την ταχύτητα (και μάλιστα από το τετράγωνό της δηλ. διπλάσια ταχύτητα δίνει τετραπλάσιο ύψος). Με άλλα λόγια, όσο χαμηλότερα είναι το κέντρο βάρους του άλτη, τόσο μικρότερη ενέργεια απαιτείται, άρα και μικρότερη ταχύτητα. Το μυστικό με το στυλ του Fosbury είναι ότι με την καμπυλότητα που παίρνει το σώμα, καθώς αυτό περνάει τον πήχυ, το κέντρο βάρους (με Χ στην εικόνα) περνάει ΚΑΤΩ από τον πήχυ, άρα απαιτείται μικρότερη ενέργεια, σε σχέση με τα παλιότερα στυλ (ψαλίδα ή στράντλ). Φυσικά, ο Ολυμπιονίκης Ντικ Φόσμπερυ, δεν είχε αυτά στο μυαλό του… απλώς, τον βόλευε να πηδάει έτσι. Η εξήγηση ήρθε αργότερα… ως συνήθως!

Προ ημερών, βραδάκι, είχα βρεθεί με φίλους, είχαμε κατεβάσει μερικά ποτηράκια και ήμουν βέβαιος ότι η μυρωδιά του οινοπνεύματος θα ήταν εύκολο να ανιχνευθεί… από απόσταση. Γύρισα σπίτι κάπως αργά. Ξεκλείδωσα και μπήκα μέσα με την πλάτη, σε στυλ Fosbury. Συνέχισα με αυτό το στυλ και προσγειώθηκα στο αφρώδες πλαστικό … του κρεβατιού, όπου με περίμενε ο «ύπνος του δικαίου». Η οινοποσία πέρασε απαρατήρητη, όπως – ίσως- και ‘γω ο ίδιος… Ας είναι καλά το Fosbury Flop!!!

[email protected]