Tης Κατερίνας Μυλωνά

Τη δική της απάντηση στο σάλο που προκλήθηκε για τη φημολογούμενη αφαίρεση γραμμάτων από την ελληνική γλώσσα στο βιβλίο της γραμματικής των Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού δίνει η ομότιμη καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο πανεπιστήμιο του Reading και μέλος της συγγραφικής ομάδας, Ηρακλειώτισσα, κ. Ειρήνη Φιλιππάκη – Warburton, η οποία βρέθηκε στην Κρήτη αυτές τις ημέρες.

Τονίζει, σε συνέντευξή της στην «Π», πως το ενδιαφέρον που έχει δείξει για την γραμματική και η ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία δε δικαιολογούν τις κατηγορίες που δέχτηκε ότι επιχειρεί να πλήξει την ελληνική γλώσσα.

Οι Έλληνες γνωρίζουμε γραμματική, να μιλάμε σωστά ελληνικά;

«Μιλάμε μια χαρά ελληνικά, ξέρουμε τη γραμματική μας, τη μαθαίνουμε από μικρά παιδιά τελείως φυσικά και αβίαστα και σιγά- σιγά εμπλουτίζουμε το λεξιλόγιο και τις δομές που χρησιμοποιούμε και η γλώσσα ωριμάζει και γίνεται το μέσο επικοινωνίας που έχουμε σήμερα. Δε νομίζω ότι κανείς ανησυχεί για τη γλώσσα μας, δηλαδή, κανείς σοβαρός άνθρωπος».

Θεωρείτε πως η επαφή με την αγγλική γλώσσα και τα λεγόμενα greeklish θα φέρουν αλλοιώσεις στην ελληνική;

«Δε νομίζω. Έχω μελετήσει τη γλώσσα πάρα πολύ, 40 χρόνια δεν κάνω τίποτα άλλο από το να μελετάω την ελληνική γλώσσα και τη θεωρία της γλωσσολογίας. Αυτές οι αλλοιώσεις που λέμε δεν είναι αλλοιώσεις, είναι ότι δύο γλώσσες που έρχονται σε στενή επαφή είναι αναπόφευκτο να επηρεάσουν η μία την άλλη, κυρίως στο λεξικό τους. Η γραμματική μας εξακολουθεί να έχει τα ρήματα, τους χρόνους, όλους τους κανόνες της γραμματικής που μάθαμε στο σχολείο και ήδη τους ξέραμε υποσυνείδητα από την επαφή μας με τη γλώσσα. Παράλληλα, βέβαια, επειδή είμαστε σε επαφή με την αγγλική γλώσσα, η οποία είχε τις γλώσσες όλου του κόσμου, όχι μόνο της ελληνικής, είναι αναπόφευκτο να έχουμε αυτές τις greekklish words (λέξεις), οι οποίες μπαίνουν και βγαίνουν ανάλογα με τη μόδα, τι είναι τρέχον και τι οι νέοι προτιμούν. Αλλά, δε νομίζω ότι αυτά μένουν ή αν μείνουν θα είναι λίγα και χρήσιμα, θα είναι, δηλαδή, πράγματα που μας χρειάζονται στην επιστήμη, τις τέχνες, τα οποία ίσως να μην είχαμε ή ίσως να είχαμε και δεν είχαμε χρησιμοποιήσει και τώρα με την επαφή μας με τα αγγλικά αναζωογονούνται αυτές οι λέξεις οι ελληνικές και ξαναμπαίνουν στην ελληνική γλώσσα μέσω της αγγλικής. Δεν μπορώ να πω ότι η γραμματική της γλώσσας μας, το συντακτικό της, η μορφολογία της έχουν επηρεαστεί.»

Θεωρείτε ότι η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εμπλουτίζεται και προσαρμόζεται σε δεδομένα και εποχές;

«Βεβαίως, αυτό είναι, ένας οργανισμός που λέτε κι εσείς, ο οποίος εμπλουτίζεται, εξελίσσεται, είναι κάτι ζωντανό και πάρα πολύ χρήσιμο. Δεν μπορώ να καταλάβω πού είναι ο πανικός σχετικά με τη γλώσσα».

Δημιουργήθηκε ένας σάλος με το νέο βιβλίο της γραμματικής. Τι απαντάτε, πέρα από την επίσημη ανακοίνωση της συντακτικής ομάδας;

«Η ιστορία του βιβλίου είναι πάρα πολύ απλή. Εγώ είχα γράψει τρεις γραμματικές προηγουμένως, επομένως η πείρα μου ήταν αρκετά πλούσια. Έγινε ένας διαγωνισμός από το παιδαγωγικό ινστιτούτο για να καταθέσουν άνθρωποι που θεωρούν ότι μπορούν να γράψουν γραμματική, δεν εμφανίστηκε κανείς για μερικές φορές, στο τέλος μάθαμε κι εμείς για την προκήρυξη. Είχα συνεργαστεί και προηγουμένως με τους δύο γλωσσολόγους και την παιδαγωγό και θεώρησα ότι το γκρουπ δούλευε πάρα πολύ καλά, συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλο και με αρκετό σεβασμό ο ένας προς τον άλλο, δεν είχαμε, δηλαδή, κόντρες καθόλου. Ως ομαδούλα, ας το πούμε έτσι, καταθέσαμε μία πρόταση και έγινε δεκτή από το παιδαγωγικό ινστιτούτο και μας έστειλαν να γράψουμε με λεπτομέρεια το σχέδιο της γραμματικής, το οποίο και κάναμε και κάποια στιγμή ενεκρίθη και ήταν έτοιμο να προχωρήσουμε και να το ολοκληρώσουμε τελείως, το οποίο και κάναμε κατά το 2008. Έγινε αποδεκτό πλήρως, πέρασε σε σκιτσογράφο, εστάλη σε συμβούλους του παιδαγωγικού ινστιτούτου να το ελέγξουν κατά πόσο τους κάνει και στη συνέχεια αναρτήθηκε και στο ίντερνετ, από εκεί το χρησιμοποιούσαν για κάποιο χρόνο, καθυστερώντας την επίσημη, ας το πούμε έτσι , εκτύπωση του βιβλίου, η οποία έγινε αμέσως μετά. Όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο οι πρώτες αντιδράσεις ήταν θετικές, μέχρι που εμφανίστηκε η κυρία αυτή από την Αθήνα με ένα γράμμα, το οποίο λέει «Ψηλά τα χέρια από τη γλώσσα μας διότι θα καταστρέψετε τη γλώσσα μας. Οι άνθρωποι αυτοί (εμείς, δηλαδή) πάνε να βγάλουν τα φωνήεντα από τη γλώσσα».

Πώς θα μπορούσαμε εμείς, μία ομάδα, να χρησιμοποιήσουμε όσα μέσα είναι δυνατό να χρησιμοποιήσουμε για να βγάλουμε τα φωνήεντα από τη γλώσσα μας; Ποια φωνήεντα; Αυτά όλων των ελληνικών δημοσιεύσεων που έχουν εμφανιστεί μέχρι τώρα ή των μελλόντων δημοσιεύσεων της ελληνικής, να πούμε ότι δεν πρέπει να έχουν φωνήεντα. Τα συγγράμματα που γράφτηκαν πριν πώς θα τα διαβάζουμε, ποιος θα βγάλει τα φωνήεντα; Θα πιάσουμε ανθρώπους να τους δέσουμε σε κάποιο γραφείο να τους δώσουμε βουρτσίτσες να βγάλουν όλα τα φωνήεντα; Για σκεφτείτε τη μεθόδευση ενός τέτοιου εγχειρήματος και τι θα κερδίσουμε; Πώς θα διαβάζουμε όλα αυτά χωρίς τα φωνήεντα; Τι θα κερδίσουμε; Τι καλό θα βγει από αυτή την ιστορία και για ποιον; Καταλαβαίνετε πόσο μη λογική είναι αυτή η υπόθεση που κάνουν οι άνθρωποι αυτοί, ότι εμείς θέλουμε να βγάλουμε τα φωνήεντα; Τα φωνήεντα , αυτά που μας λένε, τα μακρά, δεν έχουν χρησιμοποιηθεί καθόλου διότι η διαφορά ανάμεσα στο βραχύ και το μακρό έχει εκλείψει εκατοντάδες χρόνια τώρα, είναι αυτή η αφαίρεση από τη γλώσσα μας των μακρών φωνηέντων που μείωσε, στον προφορικό λόγο, τα φωνήεντα σε πέντε. Η μόνη πηγή που έχω ακούσει να λέει ότι τα φωνήεντα στην ελληνικά είναι επτά είναι εκείνο το τραγούδι που λέει ότι τα φωνήεντα στην ελληνική ξέρει ότι είναι επτά. Θα ακούσουμε δηλαδή τον κύριο αυτό, θα πάρουμε αυτόν σαν το διδάκτορά μας, σαν το γκουρού μας και θα αφήσουμε τους επιστήμονες, οι οποίοι ξέρουν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια ότι το μήκος στα φωνήεντα έχει εκλείψει και έτσι τα μακρά φωνήεντα έχουν συμπέσει με τα βραχέα και σαν αποτέλεσμα αυτής της διαχρονικής αλλαγής έχουμε μια γλώσσα με πέντε πολύ συμμετρικά φωνήεντα, το ι με το ε τα μπροστινά, το α το κεντρικό, το ου και το ο τα οπίσθια. Αυτή είναι η γλώσσα μας, αυτά είναι τα φωνήεντα, αυτά ακούμε, δεν ακούμε μακρά. Στο γραπτό λόγο η ιστορία είναι διαφορετική. Χρησιμοποιούμε σύμβολα, δεν είναι θέμα τι ακούμε, είναι θέμα τι βλέπουμε. Εκεί τα πράγματα έχουν μείνει όπως ήτανε με τα επτά φωνήεντα και κανείς δεν είπε ότι πρέπει να τα βγάλουμε αυτά. Δεν ξέρω πού το διάβασαν αυτό, θα ήθελα να τους είχα λίγο πιο κοντά μου για να τους ρωτήσω πού διαβάστηκε αυτό το πράγμα στο βιβλίο μας ότι εμείς θέλουμε να βγάλουμε τα φωνήεντα. Δεν έχουμε ακόμα καταλάβει πώς ακούστηκαν έτσι τα πράγματα.

Τρομάξανε και φίλοι μου ότι εγώ υποστηρίζω τέτοια πράγματα, γίνεται μία συνωμοσία, διότι ο κόσμος δε διαβάζει πλήρως αυτό που διαβάζει αλλά το διαβάζει επιλέγοντας κάτι που είναι τρομακτικό, δραματικό και κρατιέται από εκεί γιατί αυτό τον συγκινεί περισσότερο».

Βλέπετε ότι η κρίση πλήττει την έρευνα και την εκπαίδευση;

«Οπωσδήποτε διότι είναι απαραίτητο να υπάρχουν αρκετά χρήματα ώστε να μπορέσουμε να σπουδάσουμε το πλήθος των μαθητών και φοιτητών που έρχονται σε μας. Οι αριθμοί όλο και αυξάνονται ενώ τα οικονομικά μέσα τα οποία έχουμε να τους αντιμετωπίσουμε μειώνονται. Όπως καταλαβαίνετε, δεν είναι δυνατό να έχεις μία τάξη στο Πανεπιστήμιο των 100, 150, 200 φοιτητών (τους είχα και εδώ στην Κρήτη, όπου δίδασκα) και να είσαι μια δασκάλα που έχει να διδάξει τρεις ώρες τη βδομάδα ένα μάθημα σε τόσους αριθμούς και μετά να έχεις εξετάσεις και να πρέπει να διορθώσεις τόσα γραπτά. Κουράζεσαι, δεν έχεις χρόνο να κάνεις την επιστήμη σου, δεν έχεις χρόνο να προοδεύσεις και να εξελίξεις την επιστήμη σου. Γιατί όταν είσαι καθηγητής πανεπιστημίου οι ευθύνες σου είναι όχι μόνο να διδάξεις αλλά και να προωθήσεις την επιστήμη σου, επομένως πρέπει να διαβάζεις τι δημοσιεύεται, να δημοσιεύεις και εσύ. Πώς, λοιπόν, μπορούμε να αντιμετωπίζουμε όλες τις ανάγκες με τόσους αριθμούς και τόσα λίγα χρήματα; Είναι λίγο δύσκολο».

Στην Κρήτη βρίσκεστε και για επαγγελματικούς λόγους;

«Πέρασα περίπου δέκα χρόνια διδάσκοντας και στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, είμαι από την Κρήτη, έχω σπίτι στη Χερσόνησο και ερχόμαστε κάθε χρόνο. Έβγαλα το- τότε- Γυμνάσιο στο Ηράκλειο, μετά έφυγα στην Αθήνα και την Αμερική για σπουδές αλλά κάθε χρόνο ερχόμαστε, ανανεώνουμε την επαφή μας με την πατρίδα μας και πάντα ενδιαφερόμουν για την ελληνική γλώσσα, την ελληνική γραμματική και το πώς να βοηθήσω τους φοιτητές γράφοντας βιβλία. Το πρώτο βιβλίο που έγραψα ήταν για χάρη των παιδιών στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και ήταν εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία και εξακολουθεί να δίνεται στους φοιτητές κάθε χρόνο. Επομένως, άρχισα να γίνομαι γνωστή, να ξέρουν για μένα και διάφορα προγράμματα, τα οποία ασχολούνται με τη διδασκαλία της ελληνικής στο εξωτερικό. Στο πρόγραμμα του κ. Δαμανάκη στο Ρέθυμνο, είμαι μια από τους συμμετέχοντες καθηγητές, όπου ένας από τους σκοπούς μας είναι η δημιουργία διδακτικού υλικού της ελληνικής γλώσσας για τους ξένους φοιτητές, τους Έλληνες της διασποράς, αλλά και παιδιά από το νηπιαγωγείο μέχρι και το πανεπιστήμιο. Φτιάχνουμε, λοιπόν, υλικό, κανόνες γραμματικής, εξετάζουμε σε ποιες ηλικίες μπορούν να παιδιά να αντιμετωπίζουν ποια προβλήματα... Το ενδιαφέρον και η ανάμιξη μου με τη γλώσσα είναι τέτοια, επομένως το να κατηγορηθώ ότι δεν ξέρω τι μου γίνεται, πέφτει λίγο βαρύ».