Mort,vieux capitaine,il est temps! levons l'ancre!
Ce pays noys ennuie, ô Mort! Appareillons!
Ω Χάρε, γέρο καπετάνιε, είναι καιρός!
ας σηκώσουμε την άγκυρα!
Η χώρα αυτή μας ενοχλεί, Ω θάνατε!
Ας αποπλεύσουμε!*
Γιάννη το ξέρεις.
Όλοι οι άνθρωποι θεωρούν το θάνατο ακατονόμαστο. Πολλοί, όπως τα παιδιά και οι νέοι, τον θεωρούν ανύπαρκτο, ενώ εκείνος παίζει θαυμάσια το ρόλο του κατεξοχήν πλησίον μας! Μόνο αν κάποιος, συνήθως ποιητής, καταλάβει τον τελευταίο αυτό ρόλο του θανάτου δεν τον φοβάται. Τον αντιμετωπίζει ως φίλο, συνοδό, οδηγό και συνεργάτη! Για νάχει νόημα η ζωή.
Τη στάση σου απέναντι στη ζωή, όσο σε γνώρισα, την ερμηνεύω ως νηφάλια ανήσυχη και σταθερά δημιουργική.
Ολόκληρη τη δεκαετία του '80 και το πρώτο μισό της δεκαετίας του '90 εκτός από την καθαρά επαγγελματική σου ενασχόληση (του αρχιτέκτονα- πολεοδόμου), σε βασάνιζαν ερωτήματα πολιτιστικού και κοινωνικού προβληματισμού και προσπάθησες, με απόγνωση πολλές φορές, να βρεις διαύλους για τη λύση τους ή έστω για την ανάδειξή τους. Μουσική Ακαδημία Κρήτης, Εταιρεία Ιστορικών Κρητικών Μελετών, Μελέτη για την επέκταση του σχεδίου πόλης. Όπου υπήρχε αληθινή έγνοια για την πόλη μας ήσουν παρών.
Ο ενθουσιασμός σου για τις εκδηλώσεις του “Μουσικού Αυγούστου” δεν οφειλόταν, βέβαια, μόνο στη φιλία σου με τον εμπνευστή και οργανωτή αυτής της επίθεσης πολιτισμού, Μάνο Χατζιδάκι. Ίσως ήταν ό,τι ονειρευόσουν (σχετικά με την τέχνη και τον πολιτισμό) για την πόλη αυτή και δε φανταζόσουν πως μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Ίσως πάλι να βρήκες στις θαυμαστές εκείνες εκδηλώσεις μια απάντηση σε κάποια ερωτήματα και να διασκέδασες κάποιες ανησυχίες σου. Εξού και ο ενθουσιασμός σου. Χατζιδάκις, Κουρουπός, Μαρινάκης, η παρέα σου. Ζούσες ένα κομμάτι από τα όνειρά σου. Έτσι, για αστείο, έστησες και κυκλοφόρησες “ΤΟ ΒΛΗΜΑ”. Μία μικρή (τετρασέλιδη;) εφημερίδα σε φωτοτυπίες. Εκτάκτως και μόνο για τον “Μουσικώς ΑΓΟΥΣΤΟ”! Αρχισυντάκτης, εσύ. Αρθρογράφοι, όσοι πιστοί. 'Οπως στα μαθητικά χρόνια. Ανέμελα, σκωπτικά, με περισσότερο από εμφανή τη σοβαρότητα, τα σχόλια της εφημερίδας υποδήλωναν τη χαρά και τον ενθουσιασμό, όχι μόνο των συντελεστών της αλλά μεγάλης μερίδας του κοινού της πόλης μας.Ο Μάνος Χατζιδάκις τάραξε τα λιμνάζοντα νερά της εποχής στην πόλη και συ ήσουν ανάμεσα στους πρώτους, που το αντιλήφθηκαν και στήριξαν παντοίως την προσπάθεια.
Το πρώτο Σάββατο του χρόνου. Στο πατρικό σπίτι, με παλιές συνταγές υποδοχής και εδεσμάτων, γινόταν η συνάντηση των φίλων για τη γιορτή σου. Το σπίτι παλιό, μικρό, “Παπαδιαμάντειο”. Τζάκι, πεζούλια, σοφάς και η μικρή αλλά θαυματουργή κουζίνα. Με πάστρα και γούστο στη διακόσμηση σε υποδεχόταν στις ανθρώπινες, αρμονικές του διαστάσεις. Τον καιρό που όλος ο κόσμος έμπαινε ολοταχώς και βυθιζόταν στη σπατάλη, την επίδειξη και την κραιπάλη, εμείς απολαμβάναμε, την απλή ελληνική κουζίνα με βάση της τη φασολάδα και μια υπέροχη μουσική, χορευτική ή μπαλάντες, με διαβολεμένη όρεξη για διασκέδαση ως το πρωΐ. Μια ιδιαίτερη γιορτή, σε ένα ιδιαίτερο σπίτι, με μια ιδιαίτερη φροντίδα και φιλοξενία από σένα και τη Δέσποινα. Κάθε χρόνο, κάθε γιορτή σου μια μικρή ανέκδοτη ιστορία.
Τον τελευταίο χρόνο, υποθέτω, μετρούσες το χρόνο με ένα δικό σου τρόπο, σε ένα δικό σου σύστημα. Ανεπαισθήτως άφηνες να νιώσουμε πως “άκουγες το χρόνο”! Έτσι σε βρήκα πριν από τρεις μήνες στο θάλαμο του νοσοκομείου, να μετράς και να ακούς σταλαγματιές το χρόνο! Δεν έχασα στιγμή. Επί μια ώρα, περίπου, σε επανέφερα στο δικό μας χρόνο με τις μικρές μου ανέκδοτες, αστείες ιστορίες. Είχαμε και θεατές, θυμάσαι; Κι αυτοί στο δικό τους κόσμο, στο δικό τους χρόνο. Η δύσκολη αναπνοή και η επίδραση της θεραπείας δεν σου επέτρεπαν τη συμμετοχή προσώρας. Και ξαφνικά, προς το τέλος της επίσκεψής μου, πέταξες τη μάσκα οξυγόνου (όπως θα πέταγες μακριά σου την αρρώστια και τον πόνο) και ζήτησες να πεις μια δική σου, μικρή, αστεία ιστορία! Με δυσκολία έβγαιναν οι λέξεις από μέσα σου, αλλά η θέλησή σου ν'αποσπαστείς από τον πόνο, να επιστρέψεις στη ζωή, φάνηκε τόσο καθαρά, που με συγκίνησε αφάνταστα. Καθόλου δεν ξαφνιάστηκα. Συνέχισα για λίγο να σε κρατώ κοντά μας κι ύστερα ,για να μη σε κουράσω περισσότερο, βρήκα μια δικαιολογία, σε χαιρέτισα και αποχώρησα. Τότε δε σκέφτηκα, πως μπορεί να ήταν αποχαιρετισμός. Ό,τι μπορούσα και ό,τι ήθελα να σου προσφέρω στο χώρο και το χρόνο εκείνο ήταν η επικοινωνία μας. Και συ απάντησες με τρόπο απίστευτα ζεστό προσφέροντάς μου αισιοδοξία. Ό,τι ακριβό διέθετες την ώρα εκείνη. Θα τα ξαναπούμε...
* Ο Μανόλης Ευκλ. Χρονάκης είναι παιδίατρος
*Charles Baudelaire: Les Fleurs du Mal
(“Τα άνθη του κακού”), από τo ποίημα: Το ταξίδι. 1861 μετ. Δέσπω Καρούσου, εκδ. Γκοβόστη
