“Και τότε, όπως και σήμερα, επλανάτο το ερώτημα, διατί η Μεραρχία Κρητών επανδρωμένη από ανθρώπους, όπου και ο χειμώνας τους είναι καλοκαίρι, συνήθως, εστάλη σ’ αυτό το χιονόπληκτο τόπο της Αλβανίας. Καθημερινά, στην έδρα της Μεραρχίας, γεροδεμένα Κρητικόπουλα μετεφέροντο σακατεμένα από κρυοπαγήματα, καθημερινά προσέφερον ακροθινια (εκλεκτά μέλη του σώματος των) εις τον αχόρταγον χειμώνα, χωρίς να τον εξευμενίζουν”.
(Στυλιανός Γ. Βασιλάκης)
“Στο βάπτισμα της πρώτης μάχης άρχισαν να καταφθάνουν οι πρώτοι τραυματίες και να γεμίζει ο τόπος από βογκητά, αίμα και χαλασμό. Ο Πλαστήρας έφιππος επέβλεπε τη μεταφορά μέχρι εντός των άψυχων σωμάτων των σκοτωμένων παλικαριών σ’ ένα ομαδικό τάφο. Μόνο που αυτοί, μετά τη νίκη, δεν είχαν την άνεση των Αθηναίων να τους κάνουν τύμβο. Ενα καντήλι για όλους. Τα υπόλοιπα θα έκαιγαν στα σπίται των αδικοχαμένων παλικαριών”.
(Μπουχούτσος Γεώργιος)
“Προβλέπω και εύχομαι οι Μεγάλοι στρατηγοί της πολιτικής να φέρουν την Ανθρωποτότητα από το συντομότερο δρόμο και με, λιγότερες θυσίες στο λιμάνι της ειρήνης”.
(Αγγελόπουλος Γρηγόρης)
“Μετά χαράς”, με μεγάλη ευχαρίστηση διαπιστώνω και πάλι ότι συνεχίζεται με εντονότερον μάλιστα ρυθμό, η προσπάθεια πολλών ερευνητών για την ανέλκυση και διάσωση ιστορικών “ναυαγίων” του παρελθόντος που απο τη λήθη του χρόνου και την αδιαφορία μας ακόμη, παραμένουν αγνοημένα στο περιθώριο. “Ναυάγια” τρόπος του λέγειν - πολύτιμα δοκουμέντα, μαρτυρίες και ενημερωτικές πηγές, ερχόμενα στην επιφάνεια, όχι μόνο διαφωτίζουν σκοτεινές περιόδους αλλά και τοποθετούν στο σωστό τους βάθρο πρόσωπα και γεγονότα.
Αρκετοί είναι οι “διασώστες” του είδους που με καλοπροαίρετη πάντοτε διάθεση, αναδιφώντας το χθες με τα συμπαρομαρτούντα του, εμπλουτίζουν τη βιβλιογραφία μας με αριστουργηματικά συγγράμματα τα οποία αποκαλύπτουν ακόμη και τη σκοτεινή πλευρά του... φεγγαριού.
Πρόσφατο απτό παράδειγμα το Ημερολόγιο πολέμου / 1940-1941/ του αείμνηστου σήμερα, Μεσσήνιου γιατρού Γρηγόρη Αγγελόπουλου που, ουσιαστικά, ανατρέπει τη μέχρι σήμερα αντίληψή μας για τις γνήσιες συνθήκες των πολέμων. Αντίληψη που περιορίζεται, κυρίως, στη θριαμβολογία του νικητή και των κερδών από την εκμηδένιση του εχθρού!!
Μια ημερολογιακή καταγραφή ανατριχιαστικών σκηνών γύρω από τη φρίκη και τα δεινά των μαχών που, επί 70 ολόκληρα χρόνια, παρέμενε θαμμένη και πιθανόν να ήταν αιώνια αγνοημένη αν δεν μεσολαβούσε η πρωτοβουλία και συμβολή τριών ατόμων. Πολλές χάρητες οφείλονται στο Βένιο, μοναχοπαίδι του Αγγελόπουλου, που ανεκάλυψε το Ημερολόγοι, είκοσι χρόνια μετά το θάνατο του πατέρα του και το προώθησε στη δημοσιότητα, το γνωστό Αθηναίο φιλόλογο Μανόλη Σαββίδη, χορηγό της έκδοσης και το δόκιμα ιστορικό Κώστα Γ. Τσικνάκη, επιμελητή και διορθωτή του όλου κειμένου.
“Ευκαιρίας δοθείσης”, θα εξάρω εδώ τη σύμπτωση επαφής μου με τους δύο τελευταίους: το Μανόλη Σαββίδη του οποίου ο πατέρας Γιώργος Σαββίδης - κορυφαία μεταπολεμική πνευματική προσωπικότητα - υπήρξε, επί δεκαετίες, συνεργάτης - προϊστάμενός μου στο ΒΗΜΑ και το χωριανό μου (Πετροκεφάλι Ηρακλείου) και στενό μου φίλο Κ.Γ. Τσικνάκη.
Αυτοβιογραφική διαδρομή έξι μηνών (28 Οκτωβρίου 1940-23 Απριλίου 1941) στην πρώτη γραμμή του αλβανικού πολέμου με ανατριχιαστικά σκηνικά, αληθινές συνθήκες του μετώπου με νεκρούς, τραυματίες, αίματα, βογγητά, βρώμα παραμορφωμένων πτωμάτων, ψείρες, χιόνια, τάφους κ.λπ. Περιγραφή της φρίκης και ολέθρου κάθε μάχης!!
Και για του λόγου το αληθές, παραθέτω μερικά δείγματα:
- Η μεταφορά των τραυματιών είναι σχεδόν αδύνατος και συν τοις άλλοις θέλουν τους τραυματιοφορείς για νεκροθάφτες και τους γιατρούς για παπάδες. Τους άμοιρους τους νεκρούς! Τι βάσανα τραβάνε και μετά θάνατο, φορτωμένοι στα μουλάρια με χέρια και πόδια να κρέμουνται. Τι μακάβριο θέαμα.
- Πήγα σήμερα μέχρι το πεδίο της μάχης για ν’ αντικρύσω τη φρίκη μέσα από τη βρώμα παραμορφωμένων πτωμάτων Ελλήνων και Ιταλών στρατιωτών και αξιωματικών. Έκανα έρευνα για να διαπιστώσω ταυτότητες. Σ΄ενός νεκρού βρήκα τους στίχους του Σολωμού για τον έρωτα!!
- Προχωράμε ένα ατέλειωτο ανήφορο μουσκεμένοι ως το κόκκαλο με τα μέλη παραμελημένα από τη κούραση. Αδικα, μετά, βασανιζόμασταν να ανάψομε φωτιές από οξιές. Η τύχη των ψόφιων κτηνών που βλέπαμε στρωμένα στο δρόμο μας περίμενε και μας. Οσοι είχαν κάλτσες άλλαξαν. Φαγητό γιοκ.
- Εκανα μια βόλτα στο θάλαμο των στρατιωτών: θέαμα και οσμή φρικώδης και απελπιστική, κόλαση χειρότερη των μαχών και σκέφτηκα την αξία της γυναίκας που θα άλλαζε την εικόνα των βρωμερών και αξιοθρήνητων ψυχορραγούντων ηρώων.
Αξιοσημείωτο ότι σε πολλές σελίδες του Ημερολογίου την τιμητική τους έχουν οι... ψείρες, όπως και αναφέρει ο Αγγελόπουλος κάπου: “Σήμερα κατεδικάσθησαν προς παραδειγματισμό και εξετελέσθησαν εκατοντάδες ψείρες!”.
Με το ξεφύλλισμα αναζωπυρώνονται μέσα μου μνήμες από την εποχή του έτους αυτού. θυυμάμαι- παιδί τότε, που όλοι οι χωριανοί ήμασταν καθημερινά στο μοναδικό καφενείο και χειροκροτούσαμε και ζητωκραυγάζαμε την κατάληψη της Κορυτσάς, την είσοδο στρατευμάτων μας στο Αργυρόκαστρο. Θρίαμβος από τη δική μας πλευρά στα μετώπισθεν, οδύνη και όλεθρος από την άλλη πάνω στο πεδίο των μαχών... “Η Κόλαση” του Δάντη σε όλη της τη ... μεγαλοπρέπεια!!
Στην ουσία, το Ημερολόγιο ισοδυναμεί με ένα προτρεπτικό μήνυμα προς όλο τον κόσμο: να μη γίνονται πόλεμοι που υποχρεώνουν το στρατιώτη να σκοτώνει το παιδί μιας άλλης μάνας. Θρίαμβος και πανηγυρισμοί από την πλευρά του νικητή και θρήνος - μοιρολόγι από την πλευρά του νεκρού!! Αυτή ήταν και η ενδόμυχη επιθυμία του μακαρίτη Αγγελόπουλου: “να επικρατεί μόνιμη ειρήνη και οι εκκρεμότητες να λύνονται φιλικά”.
Από μηχανής Θεός ο Γ. Κ. Τσικνάκης πήρε στα χέρια του από το Βενιο ένα ξεθωριασμένο, μισοκατεσταμμένο από τον καιρό πολυσέλιδο κείμενο, το διέσωσε, του έδωσε πνοή και, τελικά, το μεταμόρφωσε σε αντιπολεμικό μήνυμα.
Ξεχωρίζει στη στρατιά των συγγραφέων η ομάδα των “διασωστών” που ανασύρει δοκουμέντα από το παρελθόν και τα οποία, με τη σειρά τους, αποκαλύπτουν την όλη αλήθεια του χθες. Και στους οποίους καλοθελητές όπως ο Βένιος, ο Σαββίδης και ο Τσικνάκης αξίζει κάθε έπαινος.
Πετροκεφάλι
Μάης 2012
