Του Θάνου Περβολαράκη

Τα αποτελέσματα από το ταξίδι στον πυθμένα της θάλασσας, στη διάρκεια του οποίου εντοπίστηκαν τρία αρχαία ναυάγια παρουσίασαν οι ερευνητές του ΕΛΚΕΘΕ και της Εφορίας Εναλίων Αρχαιοτήτων.

Το ταξίδι με το βαθυσκάφος όπως λέει ο χειριστής του Μανόλης Καλλέργης ήταν συναρπαστικό μα συγχρόνως και δύσκολο ως προς την συλλογή αντικειμένων που υπήρχαν στον πυθμένα της θάλασσας τα οποία συλλέχθηκαν για να γίνει η χρονολόγησή τους από τους ειδικούς επιστήμονες.

Αντικείμενο της αποστολής ήταν η γεω-αρχαιολογική έρευνα της περιοχής κατά μήκος της προβλεπόμενης όδευσης του υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου Ελλάδας – Ιταλίας ΠΟΣΕΙΔΩΝ στο Ιόνιο Πέλαγος, με σκοπό τον εντοπισμό πιθανών αρχαίων ναυαγίων.

Η περιοχή, συνολικής έκτασης περίπου 200 τετρ. χιλιομέτρων είχε αποτυπωθεί με θαλάσσιες ακουστικές μεθόδους. Ο ρόλος της ερευνητικής ομάδας του ΕΛΚΕΘΕ ήταν να μελετήσει και ερμηνεύσει τα δεδομένα της ακουστικής αποτύπωσης του πυθμένα με σκοπό να επιλέξει στόχους πιθανού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, δηλαδή πιθανά αρχαία ναυάγια, και να τους ερευνήσει με καταδύσεις του τηλεχειριζόμενου υποβρύχιου οχήματος Max Rover. Ο ρόλος της ερευνητικής ομάδας της Εφορίας Εναλίων Αρχαιοτήτων ήταν η επίβλεψη των εργασιών και η επιμέλεια των πιθανών αρχαιολογικών ευρημάτων.

Η "ομάδα Γεωλογικής-Γεωφυσικής Διερεύνησης Πυθμένα" επέλεξε 12 από τους εκατοντάδες στόχους που καταγράφηκαν σε όλη την περιοχή, τους οποίους έκρινε ότι αξίζει να ερευνηθούν οπτικά. Η "ομάδα του Τμήματος Υποβρυχίων Δραστηριοτήτων" λειτούργησε και χειρίστηκε το Max Rover με άψογο τρόπο στις 14 καταδύσεις που ακολούθησαν σε βάθη μέχρι περίπου 1400 μέτρα.

Οι τρεις από τους 12 επιλεγμένους στόχους αποδείχτηκαν αρχαία και ιστορικά ναυάγια. Η προκαταρκτική χρονολόγηση και ο χαρακτηρισμός των ευρημάτων έγιναν από την ομάδα της ΕΑΑ

Η συγκεκριμένη αποστολή ήταν η πρώτη συστηματική αρχαιολογική έρευνα βαθέων υδάτων στο Ιόνιο Πέλαγος και αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιτυχής και παραγωγική. Μέχρι πριν την συγκεκριμένη αποστολή, σε όλη τη Μεσόγειο δεν είχαν βρεθεί αρχαία ναυάγια σε βάθος μεγαλύτερο των 1000 μέτρων. Σε αυτήν την αποστολή βρέθηκαν τρία αρχαία και ιστορικά ναυάγια σε βάθη μεταξύ 1180 και 1370 μέτρων.

Το πρώτο ναυάγιο ονομάσθηκε ΠΟΣΕΙΔΩΝ 1 και εντοπίστηκε σε βάθος 1180 μ. Πρόκειται για ναυάγιο ρωμαϊκών χρόνων, κατά μία πρώτη εκτίμηση του 3ου αι. μΧ. Από το ναυάγιο αυτό ανελκύστηκαν δύο στόμια αφρικανικών αμφορέων, διαφορετικών τύπων, καθώς και ένα μαρμάρινο αγγείο ύψους 30 εκ.

Το δεύτερο ναυάγιο, ονομάσθηκε ΠΟΣΕΙΔΩΝ 2, εντοπίσθηκε σε βάθος 1375μ. Χ και πρόκειται μάλλον για ναυάγιο πλοίου της ίδιας περιόδου με το προηγούμενο. Από το ναυάγιο σώζονται αμφορείς, πινάκια, μαγειρικά σκεύη, καθώς και διάφορα μεταλλικά αντικείμενα, μέρος από το έρμα και πιθανώς το σκαρί του πλοίου. Από το ναυάγιο δεν ανελκύθηκαν αντικείμενα, λόγω της δυσκολίας αποκόλλησής τους από το λασπώδη πυθμένα.

Το τρίτο ναυάγιο, ΠΟΣΕΙΔΩΝ 3, εντοπίσθηκε σε βάθος 1260μ. και πρόκειται για πλοίο μάλλον νεώτερων χρόνων πιθανώς 17ου-18ου αι. Από το πλοίο σώζεται το σκαρί του, οι σιδερένιες άγκυρες, μαγειρικά και αποθηκευτικά σκεύη και αγγεία (οινοχόες με εφυάλωση, πιάτα, πινάκια, χύτες, κ.λπ.)

Σύμφωνα με τον κ. Καλλέργη , στα δύο πρώτα ναυάγια δεν υπήρχαν τα σκαριά γιατί είχαν λιώσει, στο τρίτο όμως ναυάγιο φαινόταν το σκαρί του πλοίου και τα δομικά στοιχεία του πλοίου και όλα τα αγγεία που είχε επάνω.