Κούρεμα, κουρέας, κουρείο και έπεται η συνέχεια: κούρεμα του δημόσιου χρέους, κούρεμα ομολόγων και τόσα άλλα. Λέξη κλειδί τελικά για τις μέρες μας η λέξη κούρεμα και τα παράγωγά της. Κουρέας λένε πως ήταν αυτός που έμαθε πρώτος την είδηση της καταστροφής των Αθηναίων στη Σικελία. Σε κάποιο κουρείο γνώρισε ο συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης τον συνθέτη και τραγουδιστή Ακη Πάνου.
Στο κουρείο του Γούλη του Αντωνακάκη, στο μεγάλο δρόμο που πήγαινε στις τρεις Καμάρες φεύγοντας από το “Μεϊντάνι”, στο Μεγάλο Κάστρο ένα απομεσήμερο τον Ιούλη στα 1908, ο γνωστός μπαρμπέρης ποιητής Μανόλης Δερμιτζάκης, αυτός που τόσα πολύτιμα στοιχεία και πληροφορίες μας άφησε για την πολιτεία του Μεγάλου Κάστρου, αληθινά αριστουργήματα, γνώρισε το νεαρό φοιτητή Νίκο Καζαντζάκη. Γράφει συγκεκριμένα ο Μανόλης Δερμιτζάκης:
Ήτανε απομεσήμερο του Ιούλη του 1908.Θυμάμαι πως ένας αφρικανός καφτερός λίβας ξεροτσουρούφλιζε την πολιτεία του Μεγάλου Κάστρου, κλεισμένη στα ψηλά Βενετσάνικα μπεντένια της.
Δούλευα τότε, παιδί αμούστακο ακόμα, κάλφας στο μπαρμπέρικο του Γούλη του Αντωνακάκη, στο μεγάλο δρόμο που πάει στις Τρεις Καμάρες, καθώς ανηφορίζουμε από το «Μεϊντάνι». Καθισμένος πίσω από τα κατεβασμένα τζαμωτά του μπαρμπεριού χάζευα μαζί με το μικρό παραγιό του μαγαζιού και μια και δεν είχαμε δουλειά εκείνη την ώρα, έβλεπα τους περαστικούς που τρέχανε να προφυλαχτούν από τα σύννεφα της σκόνης που ξεσήκωνε ο δαιμονισμένος λίβας.
Ακόμα θυμάμαι, ως καθώς την ώρα κείνη, έναν άγνωστο από τους περαστικούς , καλοντυμένο νεαρό , που ήλθε και άνοιξε με βιασύνη την πόρτα του μπαρμπεριού. Μου ζήτησε, με τρόπο ευγενικό, να τον ξουρίσω. Εγώ είχα κιόλας βρεθεί στο πόδι και καλοδέχτηκα τον ξαφνικό πελάτη. Σύγκαιρα τραβώντας την πολυθρόνα μπροστά στον μεγάλο καθρέπτη τον κάλεσα να καθίσει. Καθώς σαπούνιζα τα γένια, εκείνος είχε κιόλας ξεχαστεί μέσα στα γραφούμενα μιας εφημερίδας που είχε απλώσει μπροστά του. Απορροφημένος από το διάβασμα , ήταν τώρα στη διάθεση της μπαρμπερικής μου τέχνης”.
Λέει ο Μανόλης Δερμιτζάκης: “Ηταν ευγενικός, γλυκομίλητος και βολικός ο Καζαντζάκης”. Ο ίδιος δηλώνει θαυμαστής του μεγάλου στοχαστή. Μεγάλος όμως λογοτέχνης και ο μπαρμπέρης Μανόλης Δερμιτζάκης. Εγραφε καλά, ποιήματα πάνω απ’ όλα, χρονογραφήματα, μυθιστορήματα. Πού αλλού; Στο χώρο του κουρείου του, όταν δεν είχε δουλειά!
Κουρεία ή μπαρμπέρικα, όπως οι παλιότεροι τα αποκαλούσαν. Μικρές βουλές της δημοκρατίας. Επί Χαριλάου Τρικούπη εκσυγχρονίζονται ριζικά, μετατρέπονται σε κομμωτήρια ή μυροπωλεία. Τότε οι άνδρες βρίσκουν ευκαιρία να βάψουν τα μαλλιά τους και φυσικά το ξεθωριασμένο τους μουστάκι.
“Βάφεις και τη μουστάκα σου
βάζεις και την μαντέκα” μας λέει χαρακτηριστικά το δίστιχο. Μαντέκα ήταν μια κηρώδης αρωματική αλοιφή που διατηρούσε στιλπνές αλλά και σταθερές τις τρίχες του μουστακιού.
Τόποι επίσης κοινωνικής συνανστροφής και ψυχαγωγίας ήταν τα κουρεία. Στέκια σχολιασμού και ανταλλαγής της κάθε γνώμης, των διαφόρων πληροφοριών αλλά και της επικαιρότητας. Πραγματικά η ώρα αναμονής στο κουρείο είναι τόσο επαρκής και κατάλληλη για την ανταλλαγή απόψεων, που η λειτουργία αυτή αποκτά σχεδόν ίδια βαρύτητα και συχνότητα μ’ εκείνη που χαρακτηρίζει τον χώρο. Τα κουρεία ήταν δόυ κατηγοριών. Τα κουρεία της γειτονιάς ήταν απλά και απέριττα, αντίθετα στα κεντρικά σημεία της πόλης ήταν πιο επιμελημένα και πιο εξεζητημένα. Σχετικά με τα κουρεία των Αθηνών τον περασμένο αιώνα, οι κατώτερες λαϊκές τάξεις πήγαιναν γύρω από το Μοναστηράκι, τα δε ανώτερα και μεσαία στρώματα πήγαιναν στην περιοχή του Συντάγματος. Κατά την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου πολέμου ήταν εστίες του ρεμπέτικου. Πολλές φορές κρεμόταν και κάποιο όργανο, μπουζούκι ή κιθάρα στον τοίχο επιβεβαιώνοντας την κοινωνική διάστασή τους.
Το επάγγελμα του κουρέα ή κομμωτή μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα ήταν ανδροκρατούμενο. Κατά την δεκαετία 1975-1985 αρχίζουν να ξεφυτρώνουν τα μεικτά κομμωτήρια σαν μαντιάρια. Είναι η χρυσή εποχή των κομμωτών, εκατοντάδες γυναίκες και άνδρες βγαίνουν από τις αντίστοιχες σχολές, ανοίγουν νέα μαγαζιά και αποκτούν πελατεία συνήθως μεικτή.
Θα γυρίσω κάποιες δεκαετίες πίσω, τότε που ήμουνα μαθητής στο Δημοτικό. Θυμάμαι το αναγνωστικό βιβλίο να αναφέρεται στο συγκεκριμένο προαναφερόμενο χώρο: “Κουρείον: Η καθαριότης. Παρίσης Ξυραφίδης” έγραφε προφανώς η ταμπέλα του καταστήματος... Θυμάμαι(!) τα κουρεία του χωριού μου, του Λαύκου του νοτίου Πηλίου, αλλά και τους κουρείς του. Τον κύριο Ρήγα, τον Μανωλάκη και το κουρείο - κομμωτήριο του στάθη του Φορλίδα.
Θυμάμαι(!) τους χωριανούς μου, τους ανθρώπους του μόχθου, με τον ηλιοκαμμένο τους σβέρκο και τα σκληρά ροζασμένα τους χέρια που συνήθως Σάββατο απόγευμα έρχονταν να κουρευτούν ή να ξυριστούν.
Θυμάμαι(!) εκείνη την ταμπέλα που έγραφε: τιμοκατάλογος, κοπή μαλλιών... ξύρισμα.., καθάρισμα αυχένος... θυμάμαι(!) τότε που ήμασταν μικρά παιδιά, πιταιρικάδες εκείνο το σανίδι που ο κουρέας το έβαζε στην καρέκλα, προκειμένου να φτάσει το κεφάλι μας για να μας κουρέψει...
Θυμάμαι... Θυμάμαι...
Βιβλιογραφία
1. Εθνική φωνή, 23-6-1975, Τα μπαρμπέρικα του Μηνά βαρδαβά
2. Εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ” Κουρέματα με ιστορία, του Δημήτρη Ν. Μανιάτη, 14-5-2012
3. Μανόλης Δερμιτζάκης. Ο μπαρμπέρης ποιητής, μια παρουσίαση από τον Μανώλη Καρέλλη, εκδόσεις Δοκιμάκης 2007.
