Της Κατερίνας Μυλωνά

Η συγγραφέας, ποιήτρια και ζωγράφος, Παυλίνα Παμπούδη, που επισκέφθηκε σχολεία του νησιού στο πλαίσιο του προγράμματος Φιλαναγνωσίας του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, μιλά στην “Π” για τη σχέση της με την Κρήτη, τον προπάππο της, Αντώνη Βορεάδη για την ποίηση και τα παιδιά

Υλικό για νέα βιβλία συνέλεξε κατά την επίσκεψή της στην Κρήτη η συγγραφέας, ποιήτρια, ζωγράφος , Παυλίνα Παμπούδη, η οποία βρέθηκε σε σχολεία του νησιού στο πλαίσιο του προγράμματος Φιλαναγνωσίας του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Την προηγούμενη Δευτέρα, φορείς της εκπαίδευσης και του πολιτισμού διοργάνωσαν τιμητικό αφιέρωμα στον Αντώνιο Βορεάδη και την Παυλίνα Παμπούδη με τίτλο «Από τον παππού στη δισεγγονή», μία εκδήλωση που τη συγκίνησε πολύ.

Η κ. Παυλίνα Παμπούδη μιλά στην «Π» για τις εντυπώσεις της από την Κρήτη, την ποίηση και την εκπαίδευση, ένα χώρο που υπηρέτησε με αγάπη ο προπάππους της.

Ποια είναι η εμπειρία σας από τα σχολεία της Κρήτης;

«Όταν τις τακτοποιήσω τις εντυπώσεις μου θα βγάλω πολύ πράγμα. Είναι ακόμα το κεφάλι μου... Πρέπει να πήγα σε οχτώ σχολεία αλλά είχα και άλλες συγκινήσεις εδώ, γνώρισα συγγενείς μου που δεν τους είχα δει ποτέ, που είναι δάσκαλοι στα σχολεία... Οπότε, έχω στο κεφάλι μου μέσα κάτι έτοιμο να εκραγεί, νομίζω ότι θα βγάλω πολύ πράγμα από αυτή την επίσκεψη στην Κρήτη».

Να περιμένουμε, δηλαδή, νέα δουλειά σας εμπνευσμένη από την επίσκεψή σας στην Κρήτη;

«Ναι, μα το υποσχέθηκα στα παιδιά. Πραγματικά θα πάρω τα ονόματα τους, θα μου τα στείλουν και θα τους στείλω ένα παραμύθι να παίζουν όλα. Δεν το έχω κάνει σε άλλο σχολείο».

Γιατί σας έκανε πιο πολλή εντύπωση το 8ο Δημοτικό;

«Δεν ξέρω, μήπως επειδή ήταν το τελευταίο; Μπορεί. Είναι σύνοψη των άλλων».

Μάθατε κάτι για την οικογένειά σας που δεν ξέρατε;

«Ναι, καταπληκτικά πράγματα. Είχα γράψει το μυθιστόρημα «Χάρτινη ζωή» και με τα ελάχιστα στοιχεία που είχα, είχα προσπαθήσει να γράψω την ιστορία των δύο οικογενειών μου, από την Κρήτη και από την Εύβοια και είχα αρχίσει από το 1900 και πήγαινα ως το 2000. Ένα βιβλίο μου έφτασε εδώ και είπαν «α, αυτή είναι η εγγονή του Βορεάδη» και κάτι έγινε ξαφνικά στα 100 χρόνια από το θάνατο του προπάππου μου και έχουν αναβιώσει όλα αυτά και μου δίνουν και καινούργια στοιχεία και θα το ξαναγράψω το βιβλίο τώρα... τιμωρία... Προσθέτοντας τα καινούργια».

Για τον Αντώνη Βορεάδη, δηλαδή, θα γράψετε;

«Από εκεί άρχιζε το βιβλίο έτσι κι αλλιώς, ως γενάρχης , με τα ελάχιστα ντοκουμέντα που είχα στο σπίτι αλλά τώρα με έχουν φλομώσει στα ντοκουμέντα. Έκτος από το νου μου σε τάξη θα βάλω κι αυτά όταν γυρίσω».

Υπήρξε ένας άνθρωπος που αγωνίστηκε και για την εκπαίδευση, πιστεύετε πως αν ζούσε θα ήταν ικανοποιημένος από το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα;

«Όχι. Θα έκοβε φλέβες σήμερα. Μα εγώ ήδη έλεγα ότι τα σχολικά βιβλία είναι απαράδεκτα, ειδικά της πρώτης δημοτικού που δεν ξέρω με τι σκεπτικό το έκαναν. Δίνουν στο παιδί το πρώτο του βιβλίο και είναι σα να του λένε «μην ξανανοίξεις βιβλίο στη ζωή σου». Δε μοιάζει με βιβλίο, κατ΄ αρχήν. Σα διαφημιστικό φυλλάδιο είναι και η αισθητική του προσβάλλει και επίσης δεν μπορείς να βγάλεις συμπέρασμα. Το διάβασα εγώ γιατί κατά λάθος έχουν ένα δικό μου μέσα ποίημα, που δεν το ήξερα ότι το έχουν, βέβαια, το έμαθα κατά λάθος και προσπάθησα να καταλάβω το σκεπτικό και έφυγα ζαλισμένη, εγώ. Δηλαδή, άρχιζε από κάποιο δύστυχο παπί, 13 σελίδες πι, πι, έτρωγε πίτα το παπί, για ποιο λόγο δεν ξέρω. Μετά έβγαινε μια σελίδα και έλεγε «αέρα, όχι 28η Οκτωβρίου», μετά ξαφνικά έβγαινε ένας Μορφονιός.. Πώς να βάλει το παιδί σε τάξη αυτά και λέω ότι το βάρος πέφτει στους δασκάλους να μπορέσουν να του μορφοποιήσουν κάποια στοιχεία που πρέπει να μάθει. Δεν έπρεπε να γίνεται αυτό, έπρεπε να έχουν ένα καλό βοήθημα οι δάσκαλοι».



“Από το δάσκαλο εξαρτάται αν θα καλλιεργήσει στο παιδί την αγάπη για την ποίηση”

Πιστεύετε ότι στο σχολείο καλλιεργείται η αγάπη των παιδιών για την ποίηση ή αποθαρρύνονται και πάλι;

«Εξαρτάται από το δάσκαλο, αυτά τα βιβλία, είπαμε, σου λένε «μην ξανανοίξεις βιβλίο στη ζωή σου». Βέβαια, αυτό συνέβαινε και στη δική μου εποχή, οι ανθολογίες που κάνανε ειδικά των ποιημάτων και στα παλιά βιβλία, δεν ξέρω πώς το καταφέρναν διαλέγανε γραφικά πράγματα που έλεγες «α, αυτό είναι ποίηση, εντάξει». Και έπρεπε μόνος σου ή να έχεις στο σπίτι κανένα βιβλίο να δεις ότι δεν είναι έτσι τα βιβλία, ή να σε βοηθήσει ο δάσκαλος σου».

Εσείς πήρατε ερεθίσματα από κάποιο δάσκαλο ή την οικογένεια για να αγαπήσετε την ποίηση και γενικότερα την τέχνη;

«Από το σπίτι, μάλλον, γιατί εφόσον άλλαξα πάρα πολλά σχολεία δεν μπορώ να ξεχωρίσω κανένα δάσκαλο που να με έστρεψε, αντίθετα προσπαθούσαν να με εμποδίσουν οι δάσκαλοι και από το να ζωγραφίζω και από το να γράφω καθώς μου λέγανε «τα μαθήματα σου». Όλα τα παιδιά είναι καλλιτέχνες, το ξέρετε, μέχρι τη δεύτερα άντε τρίτη δημοτικού. Μετά αρχίζουν να τα στεγνώνουν οι δάσκαλοι, πιθανόν πρέπει να τα καλουπώσουν κάπου για να μπούνε στην παραγωγή. Μερικά ατίθασα παιδιά δεν καλουπώνονται, δεν ξέρω αν κάνουν καλά ή κακά, εγώ, πάντως διασκέδασα περισσότερο από ό,τι αν ήμουν άριστη μαθήτρια και μάθαινα αυτές τις σαχλαμάρες να τις αποστηθίσω, να τις πω, να τις ξεχάσω».





“Το Ηράκλειο μοιάζει με τη γειτονιά μου, τα Εξάρχεια”

Έχετε επαφές με την Κρήτη;

«Εδώ, στο Ηράκλειο, πρώτη φορά έρχομαι. Εδώ νόμιζα ότι δεν έχω κανένα και τώρα έχω βρει ένα σωρό ξαδέλφια. Στην Κρήτη έχω έρθει μερικές φορές γιατί είναι και ο άντρας μου Χανιώτης μόνο που πηγαίνουμε πάντα Χανιά και το Ηράκλειο το πηδάμε».

Δε σας απογοήτευσε, πάντως;

«Με απογοήτευσε. Ψέματα λέω γιατί μοιάζει ακριβώς με τη γειτονιά μου στην Αθήνα, με τα Εξάρχεια. Στενά δρομάκια, παράλογη αρχιτεκτονική, δεν μπορείς να περπατήσεις στα πεζοδρόμια».

Οι άνθρωποι;

«Α, οι άνθρωποι τώρα.. Για τις επόμενες τρεις μέρες μπορώ να σας μιλάω για τους ανθρώπους. Θα τα γράψω όλα αυτά».



“Στην εποχή της κρίσης διαβάζονται περισσότερα βιβλία, αυτό κάτι λέει”

Είναι κάτι που λέτε στα παιδιά όταν πηγαίνετε στα σχολεία, να μη μένουν στα στεγνά πράγματα;

«Να προσπαθούν να διατηρήσουν την πρασινάδα μέσα τους, το λέω και στους μεγάλους αυτό. Έχω συναντήσει πάρα πολλούς μεγάλους που τη συντηρούν.»

Μια ερώτηση που σας αρέσει να σας κάνουν τα παιδιά είναι τι είναι η έμπνευση, η ιδέα;

«Οι ιδέες είναι παντού, δεν είναι ωραίο αυτό; Είναι πεταλουδάκια με φανταχτερά χρώματα, τα θαυμάζεις, είναι κουνούπια που σε τσιμπάνε, μυγάκια που σε ενοχλούν και τα κάνεις έτσι (τα διώχνει) είναι πετούμενα, πάντως»

Το χιούμορ είναι ένα πολύ βασικό συστατικό στη ζωή σας;

«Το χιούμορ είναι η καλύτερη αυτοάμυνα. Είμαι πολύ μελαγχολικό άτομο και πάρα πολύ αστείο για αυτό το λόγο, ακριβώς».

Είναι κάτι που περνάει στα έργα σας;

«Ναι, σε αυτά τα βιβλία (που είχαν αναρτήσει τα παιδιά στο Δημοτικό) δεν περνάω τη μελαγχολία, την περνάω σε άλλα, εντάξει, και από τις δύο όψεις είμαι ο ίδιος, που λέει ο Ελύτης, και ισορροπώ έτσι. Βγάζω το σκοτεινό μου και βγάζω το φωτεινό μου».

Σήμερα που περνάμε μια δύσκολη περίοδο, θεωρείτε ότι πρέπει να επιστρατεύουμε το χιούμορ μας;

«Αλλιώς δε γίνεται, το χιούμορ, τη φαντασία μας. Η τέχνη είναι το μοναδικό μας άλλοθι, επίσης. Το λέω για την ποίηση, συγκεκριμένα, και η μοναδική μας καταφυγή. Τώρα διαβάζονται περισσότερα βιβλία σε αυτή την εποχή της κρίσης. Είναι στατιστικά δεδομένα αυτά. Κάτι λέει αυτό, ο άνθρωπος ψάχνει να βρει κάτι άλλο να κρατηθεί, να δικαιολογήσει και την παρουσία του και τον αγώνα του, ίσως».

Πιστεύετε πως όταν ένα παιδί έχει διαβάσει ποίηση, λογοτεχνία, έχει μια καλλιέργεια, και όταν βγει έξω στην αγορά, στον κόσμο θα είναι πιο δυνατό να αντιμετωπίσει το οτιδήποτε;

«Κατά τη γνώμη μου, ναι, γιατί θα έχει πλουτίσει αυτό το παιδί και θα μπορεί να δει τα πράγματα σφαιρικά, όχι όπως τα άλλα που βγαίνουν σα στρατιωτάκια, μπαίνουν σα στρατιωτάκια στην παραγωγή. Πρέπει να καλλιεργούμε τις ψυχούλες τους όπως μπορούμε».