Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη [email protected]

Η ΕΡΕ κέρδισε, αλλά στην Κρήτη θριάμβευσε η ΕΚ με διπλάσια ποσοστά!

Οι εκλογές βίας και νοθείας του 1961, όταν «ψήφισαν» και… πεθαμένοι!

Τα θέματα της ανεργίας, της μετανάστευσης, του σκοτεινού μέλλοντος των νέων, της φτώχειας, ακόμη και της λειτουργίας της Δημοκρατίας ή της εθνικής κυριαρχίας, στην πρώτη γραμμή τότε, όπως και τώρα…

Έμειναν στην ιστορία ως οι εκλογές της βίας και της νοθείας. Χαρακτηριστική είναι η φράση ότι «το 1961 ψήφισαν ακόμη και οι πεθαμένοι ή τα δέντρα»!

Οι βουλευτικές εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961 ήταν πρόωρες, αλλά χωρίς ουσιαστικό εθνικό λόγο, όπως ή πρόβλεψη του Συντάγματος για την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες. Κανονικά η θητεία της βουλής έληγε τον Σεπτέμβριο του 1962, όμως ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής τις επίσπευσε καθώς θεώρησε ότι εκείνη την εποχή είχε την ευκαιρία να τις ξανακερδίσει, όπως και το 1958, αλλά παράλληλα να αποδυναμώσει την αριστερά, την οποία ο ίδιος και το παλάτι έβλεπαν ως πραγματικό κίνδυνο, μετά το 24% που πήρε η ΕΔΑ στις προηγούμενες εκλογές. Ο λόγος επίσπευσης των εκλογών δεν ήταν άλλος, από τις κομματικές επιδιώξεις του Κ. Καραμανλή, όπως δήλωσε αργότερα ο ίδιος στο βιογράφο του, Ροζέ Μασίπ. «Παρακάλεσα – είπε- τον βασιλέα (Παύλο) να επισπεύσουμε τις εκλογές για να μην έχουμε μακρά προεκλογική περίοδο. Αλλά και επειδή την εποχή εκείνη το πολιτικό κλίμα ήταν πολύ ευνοϊκό για το κόμμα μου. Είχα λύσει το Κυπριακό, η οικονομία της χώρας βρισκόταν σε ανοδική πορεία, είχα κάνει επιτυχή ταξίδια στο εξωτερικό, ενώ η αντιπολίτευση βρισκόταν σε κατάσταση αποσύνθεσης...»

Λίγους μήνες νωρίτερα, η ελληνική κυβέρνηση είχε συνδεθεί με την Κοινή Αγορά, «πρόγονο» της ΕΟΚ και της ΕΕ, γεγονός που ο Καραμανλής θεωρούσε μεγάλη επιτυχία και «έπαιξε» φυσικά αυτό το χαρτί κατά την προεκλογική περίοδο. Από την πλευρά της η αντιπολίτευση, και κυρίως η αριστερά, αξιοποίησε το ίδιο ακριβώς θέμα, αλλά αντίθετα για να επισημάνει τους κινδύνους που έρχονταν ειδικά για το φτωχό εργατικό δυναμικό της χώρας.

Η εποχή μοιάζει πολύ με τη σημερινή, καθώς και τότε όπως και τώρα προβλήματα της φτώχειας, της ανεργίας, της υποβάθμισης της υπαίθρου, της μετανάστευσης των νέων μπροστά στο σκοτεινό μέλλον τους, τα κλειστά μαγαζιά στην αγορά, ήταν τα χαρακτηριστικά. Ακόμη, τα θέματα της δημοκρατικής λειτουργίας ή της εθνικής ανεξαρτησίας.

Το εκλογικό σύστημα με το οποίο έγιναν οι εκλογές του 1961 ήταν ένα μικτό ενισχυμένης αναλογικής, σύμφωνα με το οποίο, στη δεύτερη κατανομή θα μετείχαν μόνο όσα αυτοτελή κόμματα θα συγκέντρωναν τουλάχιστον το 15% του συνόλου των ψήφων, ενώ το ποσοστό αυτό αυξανόταν στο 25% για συνασπισμό δύο κομμάτων και στο 30% για μεγαλύτερους συνασπισμούς. Εμπνευστής αυτού του συστήματος ήταν ο Γεώργιος Ράλλης. Σκοπός των μεγάλων αυτών ποσοστών ήταν να μην επαναληφθεί αυτό που συνέβη το 1958 με την ανάδειξη της ΕΔΑ σε δεύτερο, σε αριθμό εδρών, κόμμα στη βουλή.

Στις εκλογές συμμετείχαν τρία κόμματα και συνασπισμοί.

-Η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις (Ε.Ρ.Ε.) του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή.

-Η΄Ενωσις Κέντρου, την οποία συγκρότησαν το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Σοφοκλή Βενιζέλου, το Λαϊκό Κοινωνικό του Στέφανου Στεφανόπουλου, το Κόμμα Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη, το Προοδευτικό Εργατοτεχνικό του Παυσανία Κατσώτα, η ΕΠΕΚ του Σάββα Παπαπολίτη, το Δημοκρατικό Κέντρο-Αγροτική Φιλελευθέρα Ένωσις του Ηλία Τσιριμώκου και ένα μικρό δεξιό κόμμα του Θ. Τουρκοβασίλη. Η Ένωσις Κέντρου είχε ως διοίκηση μια οκταμελή επιτροπή της οποίας πρόεδρος ανέλαβε ο Γεώργιος Παπανδρέου.

-Το Πανδημοκρατικό Αγροτικό Μέτωπο Ελλάδας (ΠΑ.Μ.Ε.), που συγκρότησαν η ΕΔΑ και το Εθνικό Αγροτικό Κόμμα.

Βία και νοθεία

Οι εκλογές έγιναν στις 29 Οκτωβρίου 1961 από την υπηρεσιακή κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Δόβα , σε κλίμα μεγάλης έντασης και εν μέσω επεισοδίων. Έμειναν στην ιστορία ως εκλογές βίας και νοθείας. Η κυβέρνηση Καραμανλή, τα σώματα ασφαλείας και ο στρατός κατηγορήθηκαν ότι προέβησαν προεκλογικά σε εκτεταμένη τρομοκρατία εναντίον των κομμάτων του Κέντρου και της Αριστεράς αλλά και σε νοθεία του εκλογικού αποτελέσματος.

Σημειώθηκαν βίαια επεισόδια κατά την προεκλογική εκστρατεία κατά των οπαδών της αριστεράς, ακόμη και κατά υποψηφίων βουλευτών της. Στις συμπλοκές υπήρξαν και νεκροί από πυρά του στρατού και της χωροφυλακής. Ιδιαίτερα στην επαρχία στρατός, χωροφυλακή και παρακρατικοί (“μαγκουροφόροι”) άσκησαν ψυχολογική πίεση στους πολίτες να μη συμμετάσχουν στις προεκλογικές εκδηλώσεις της ΕΔΑ και να μην την ψηφίσουν. Προεκλογικό υλικό του Π.Α.Μ.Ε. κατασχέθηκε κατʼ επανάληψη, ενώ πολλές συγκεντρώσεις της παρεμποδίστηκαν είτε με την επέμβαση του στρατού και της αστυνομίας είτε με τη δημιουργία επεισοδίων από πολίτες που εκτελούσαν διαταγές των τελευταίων.

Επεισόδια βίας ή τρομοκρατίας σημειώθηκαν και σε βάρος υποψηφίων της Ένωσης Κέντρου. Η νοθεία είχε να κάνει με ψευδείς εγγραφές στους εκλογικούς καταλόγους και διπλοψηφίες. Χαρακτηριστικό είναι ότι βρέθηκαν εγγεγραμμένοι 218 χωροφύλακες να δηλώνουν διεύθυνση κατοικίας την ίδια διώροφη μονοκατοικία! Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αρνήθηκε πάντοτε σθεναρά την οποιαδήποτε υποκίνηση της βίας ή της νοθείας από το κόμμα του και κατήγγειλε ότι η όποια βία ή νοθεία ενορχηστρώθηκε από τα ανάκτορα χωρίς συμμετοχή του και εν γνώσει του Γεωργίου Παπανδρέου, στον οποίο ο βασιλιάς υποσχέθηκε ισοκαταμερισμό των ψήφων που είχαν υπεξαιρεθεί. Ως αίτιο για τη βία κατά της ΕΔΑ θεωρείται η μεγάλη επιτυχία που αυτή είχε σημειώσει κατά τις προηγούμενες εκλογές, η οποία είχε ανησυχήσει έντονα τους ακραιφνείς «εθνικόφρονες».

Η Ε.Ρ.Ε., μέσα σʼ αυτό το κλίμα, κέρδισε τις εκλογές, με 50,81% και 176 έδρες, πέντε περισσότερες από το 1958. Η Ε.Κ. πήρε το 33,66 και 100 έδρες, και το Π.Α.Μ.Ε. το 14,63% και 24 έδρες, χάνοντας σχεδόν 10% και 54 έδρες.

Στις 4 Νοεμβρίου ορκίστηκε η νέα κυβέρνηση Κ. Καραμανλή.

Την 1η Δεκεμβρίου ο Γεώργιος Παπανδρέου ξεκίνησε τον “Ανένδοτο Αγώνα”, ο οποίος κορυφώθηκε με μεγάλες πορείες και διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Ο “Ανένδοτος Αγώνας” συνεχίστηκε μέχρι το 1963 δημιουργώντας μεγάλη πολιτική ένταση. Και η ΕΔΑ, που ήταν ο μεγάλος ηττημένος αυτής της εκλογικής αναμέτρησης, υποστήριξε τον ανένδοτο αγώνα, οργανώνοντας μάλιστα πολλές διαδηλώσεις. Στις 4 Δεκεμβρίου συνήλθε η νέα Βουλή χωρίς την παρουσία των βουλευτών του κέντρου και της αριστεράς.

Στο πλαίσιο της στήλης «Τα ντοκουμέντα της Ιστορίας» θα παρουσιάσουμε τις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου στην Κρήτη, αλλά και στοιχεία από το εκλογικό υλικό του Ε.Π.Α.Μ. , μέσα από το αρχείο του αείμνηστου βουλευτή και πρύτανη του Ε.Μ.Π. Νικολάου Κιτσίκη, το οποίο υπάρχει στο Τμήμα Ανατολικής Κρήτης του ΤΕΕ. Για τη χρήση του υλικού του Ν. Κιτσίκη από τα αρχεία του ΤΕΕ/ΤΑΚ, ευχαριστούμε την κ. Αρετή Μεθυμάκη.



Η «Αυγή» της 13ης Οκτωβρίου, με κεντρικά θέματα το πρόγραμμα του Π.Α.Μ.Ε. και τις καταγγελίες για τη βία ακόμη σε βάρος υποψηφίων της αριστεράς (αρχείο Κιτσίκη-ΤΕΕ/ΤΑΚ)



Η «Πατρίς» της 1ης Νοεμβρίου 1961 κάνει αναφορά για «εκλογικόν όργιον»