Της Aννας Μανουκάκη-Μεταξάκη

Το σαρανταήμερο μνημόσυνο του Γιώργου Χρηστάκη συνέπεσε με τη μαύρη επέτειο της Δικτατορίας (45 χρόνια) και με μιαν αλλιώτικη προεκλογική περίοδο.

Ολα κάνουν επίκαιρη και διδακτική την πορεία την σταθερή και συνειδητή της ζωής του που δαχτυλοδεικτεί τον, μακριά από την αδιέξοδη απελπισία, μονόδρομο της μετατροπής της κρίσης (με τον καθημερινό υπομονετικό μακροχρόνιον, αγώνα μας) σε μαμή της αλλαγής της νοοτροπίας και της ζωής μας, σε ένα θύλακα αντίστασης της κοινωνίας των πολιτών κατά της βαθιάς πολιτισμικής κρίσης που έφερε η βολική νοοτροπία μας του “καναπέ” και η αβελτηρία της πολιτικής.

Αν και πολλά έχουν γραφτεί για την καρποφόρα ατομικά, οικογενειακά και κοινωνικά ζωή του, θα ήθελα να αποχαιρετήσω για την αιωνιότητα απλά και μέσα από την καρδιά μου τον Γ. Χρηστάκη· τον αγαπημένο φίλο, που αν και το κράτος τον θεώρησε “επικίνδυνο” δάσκαλο, πολλούς δίδαξε (και με τα κείμενα και το άσβηστό του παράδειγμα θα συνεχίζει) στην Ιστορία, στην παράδοση, στον πολιτισμό, στην αγάπη για τον τόπο, τον άνθρωπο και τη φύση, για το υψηλό ήθος, για να παίρνομε στα σοβαρά ό,τι κάνομε και να ζούμε με ευγένεια και ποιόηττα την καθημερινότητά μας δημιουργώντας ώριμες σχέσεις και θέτοντας υψηλούς στόχους έξω από το χυδαίο ατομικισμό και την ιδιώτευση...

Τον αγαπημένο φίλο που επί πολλά χρόνια μιλούσαμε καθημερινά στο τηλέφωνο και συχνά τον επισκεπτόμουν στο σπίτι του, όπου καθηλωμένος στο γραφείο του ανάμεσα στα βιβλία του μελετούσε, τελευταία δίπλα στο άσβηστο καντηλάκι και στη φωτογραφία της αγαπημένης του Κατίνας, που από το 1955 επί 49 χρόνια στάθηκε στήριγμά του στις αναρίθμητες δυσκολίες της ενδιαφέρουσας ζωής του.

Του τηλεφωνούσα, όταν καταλάβαινα πως δεν ήταν στο μηχάνημα που βοηθούσε τους πνεύμονές του. Μα και όταν έπεφτα έξω, ποτέ δε δήλωσε αδυναμία.

Ηθελα να νιώθω την ισχυρή του θέληση, την αίσθηση του χρέους, την αγάπη του για τον αδύναμο λαό και για ό,τι η Βιάννος συμβολίζει και εκπροσωπεί.

Τέτοιος ήταν ο Γ.Χ. τροφοδοτημένος από τον Α’ Διαφωτισμό της Βιάννου (Μεσοπόλεμος) και το Β’ της καθολικής της Αντίστασης και του Ολοκαυτώματος του 1943.

Είχαμε μια σχέση πολύ ουσιαστική και βαθιά, μου λείπει πολύ και κλαίω, όταν, ελπίζοντας μάταια και ασυνείδητα, σχηματίζω τον αριθμό του. Ξέρω πως τέτοιες φιλίες δύσκολα ξανακάνεις και πως τέτοιοι άνθρωποι δεν αφήνουν πίσω τους αντικαταστάτες.

Ειχα νιώσει τιμή όταν μου ζήτησε να παρουσιάσω μαζί με τον Γ. Παναγιωτάκη και με συντονιστή τον κ. Αλ. Ανδρικάκη, το 10ο και τελευταίο του βιβλίο “Βιβλιοπώλες και βιβλιοπωλεία του Ηρακλείου (1880-2007)” μια επιμελημένη έκδοση, καρπό πολύ μόχθου και μακρόχρονης έρευνας.

Η εκδήλωση, που διοργάνωσαν οι σύλλογοι “Ευ Ζω με τον Καρκίνο”, “Δ. Θεοτοκόπουλος” και “Ν. Καζαντζάκης” (των δασκάλων) και ο Σύλλογος των Βιαννιτών του Ηρακλείου “Πατούχας” (που μαζί με άλλους Βιαννίτες ίδρυσε ο Γ.Χ. και επί πολλά χρόνια υπήρξε πρόεδρός του), έγινε στην κατάμεστη αίθουσα της οδού Ανδρόγεω στις 30-5-2008. Εκείνος απών από αδυναμία. Στο γραφείο του δίπλα στο ακοίμητο καντήλι με τη φωτογραφία της Κατίνας συνέχιζε να μελετά, να προλάβει το χρόνο και το Χάρο, να κάνει το χρέος του απέναντι στη Βιάννο και στα μέσα της μαρτυρικά χωριά του χτες και του σήμερα. Ανάμεσά τους εκείνος ήταν κρίκος συνδετικός και εξαφάνιζε την αντιπαλότητα.

Μα μέσα στην αίθουσα της Ανδρόγεω τον εκπροσωπούσαν τα παιδιά τους, ο Δημήτρης και η Μαρία, που όπως πάντοτε αντικατόπτριζαν το ήθος και την ποιότητα των γονιών τους. Η σφραγίδα και το σπουδαιότερο και δυσκολότερο επίτευγμα που όλοι ονειρευόμαστε. Ολη τους τη χαμηλότονη ζωή την ξόδεψαν, για να φτιάξουν την οικογένειά τους και τον κόσμο· το πέτυχαν άριστα, ενώ στο δεύτερο έκαναν ό,τι μπορούσαν...

Ενιωθα βαθύτατο σεβασμό ξέροντας την πολύωρη δουλειά του καθημερινά και το ποιοτικό του έργο: τα 294 φύλλα της μηνιαίας εφημ. “Βιαννίτικα Νέα” που ίδρυσε και μαζί με τον Κ. Στεφανάκη ήταν η ψυχή της από το 1976 έως το 2003, τα 12 βιβλία για τη Βιάννο που ακολούθησαν το κλείσιμο της εφημερίδας εξαιτίας της βιολογικής τους αδυναμίας, τα βιωματικά του διηγήματα “Θάλαμος 242”, 1993 και το “Μια ζωή σε λίγες ώρες” 2006, το βιβλίο του “Σπηλιές και φαράγγια του Δήμου Βιάννου” 2005, τον μνημειώδη τόμο “Επαρχία Βιάννου 1940-45” 2.000 (εγχειρίδιο για την ιστοριά της περιοχής) και το μεγάλο επίτευγμα του ώριμου μέτρου και της έρευνάς του, “Ο εμβύλιος στην επαρχία Βιάννου και οι συντελεστές του” 2006.

Τον σεβόμουν και για τη στάση ζωής του: τη στράτευσή του στην Αντίσταση (ΕΑΜ) στις δύσκολες ώρες του έθνους, την αξιοπρεπή αντιμετώπιση των διώξεών του στον Εμφύλιο, την απόλυση του, την εξορία του, το άγριο κυνηγητό που υπέστη. Και για το διαρκή πολύπλευρο αγώνα του για το καλύτερο του κόσμου, των Ελλήνων για της πολύπαθης Βιάννου το χτες, το σήμερα και το αύριο, όπως αγνά το έβλεπε ο ίδιος. Συνείδηση άγρυπνη και πρωτοπόρα για την προστασία της φύσης, του πολιτισμού, του ανθρώπου. Στρατευμένος κατά του πολέμου, της καταστροφής του Φ.Π. της κακής χρήσης της τεχνοεπιστήμης και του κινδύνου για το Πανεπιστήμιο, το Μουσείο, τη Βικελαία, για την εκπαίδευση, το εμπορικό κέντρο Ηρακλείου και υπέρμαχος της προστασίας των εμπόρων μπροστά στη λαίλαπα των πολυεθνικών και της παγκοσμιοποίησης. Αγρυπνη και υπεύθυνη συνείδηση, όπως φαίνεται στην αρθρογραφία του στις εφημερίδες (Μεσόγειος 1954 για την οικτρή κ ατάσταση της παιδείας μας, όπου επανέρχεται το 1987 με το “Τα 10 κατηγορώ της αυριανής γενιάς”, για την κρίση του εμπορίου (άρθρα 1993 και 1994) κ.λπ.

Ξαναδιαβάζω τα έργα του με την κατάνυξη της αίθησης της παρουσίας του. Και λέω πως άνθρωποι σαν τον Γ.Χ., τη Χρυσούλα Τζομπανάκη, τον Σάββα Πετράκη, τον Μανόλη Μεταξάλη, τον Νίκο Γιανναδάκη, τον Ν. Βασιλάκη και ευτυχώς πολλούς άλλους, δεν πεθαίνουν. Υπάρχουν μέσα μας και γύρω μας και μας υπενθυμίζουν το χρέος μας απέναντι στον άνθρωπο: Αυτόν που έχομε μέσα μας και τον όπου Γης συνάνθρωπό μας της περασμένης, παρούσας και μελλοντικής εποχής.

Ανθρωποι σαν το Γ. Χρηστάκη είναι το προζύμι που μας κρατά στη ζωή, το αλάτι της Γης. Είτε ερευνά και γράφει στο Ηράκλειο, είτε αγναντεύει από το κοιμητήριο της Αγ. Μαρίνας της Βιάννου τον τόπο που αγάπησε.

Πώς λοιπόν να μην είναι παρών στα επόμενα παμβαννίτικα συνέδρια ή στα τεύχη του περιοδικού “Βιαννίτικες ρίζες” θέματα για τα οποία άφησε τις ύστατες οδηγίες του στα παιδιά του ξεψυχώντας;